«Egemen Qazaqstannyń» 5 aqpan kúngi nómirinde osy bas taqyryppen jarııalanǵan gazetimizdiń Mańǵystaý oblysyndaǵy tilshisi Gúlaıym Shyntemirqyzynyń maqalasy qazirgi kúnniń eń bir ózekti máseleleriniń birin kótergendigimen erekshelenedi. Shynynda bul qanshama ret jalǵan namysqa boı uryp, búrkemelegenmen, sorpanyń betine irkilip shyǵatyn maıdaı jurttyń bárine belgili jaıǵa aınalyp barady. Buǵan kóz jetkizý úshin ártúrli áleýmettik jeliler men ınternet-resýrstardy ashyp qalsańyz, jetip jatyr. Solarda qazaq áıelderi men qyzdarynyń nebir daraqy da anaıy áreketterge baryp júrgenderi jáne solardyń kóbi qalyń qandastardyń jınalǵan ortasy – alýan túrli toı-mereke sharalary barysynda jasalyp jatqany anyq kórinedi. Osynyń bári el ishinde de «áı deıtiń ájeniń, qoı deıtin qojanyń» qalmaı bara jatqanyn baıqatady. Osynyń bári sharasyzdyqtan jandy aýyrtyp, júrekti syzdatady. Osynyń bári «Qazaq, qaıda barasyń?» dep aıǵaı salyp, dabyl kóteretin kezdiń jetkenin kórsetedi.
Myna jaǵdaı sanasynda sańylaý bar salıqaly adamdy oılantpaı qoımaıdy. Demek, ultyn súıgen ulaǵatty jandardyń eki tizgin, bir shylbyrdy qaıta qolǵa alatyn ýaqyty týǵan sııaqty. «El bolamyn deseń, besigińdi túze» dep ósken qazaqtyń ata-baba ósıetine adaldyǵy taǵy da tarazy tuǵyryna túsip, bezben basyn oınatyp tur. Jýrnalıst osynyń bárin dóp basyp, dál tanyp, anyǵy men qanyǵyn aıtqan. Sondyqtan da, ol gazettiń oıly oqyrmandaryn dúr silkindirdi. Shyn máninde osyǵan oraı kelip túsken kommentter óte kóp boldy. Biz sonyń ishinen eshkimniń ary men namysyna tikeleı tımeıtin, arasyna óreskel sózder qosylmaǵan pikirlerdi ǵana usyna aldyq. Al boılaryn ashý men yza kernegen talaı adam qattyraq ketip qalǵan eken, sol sebepti irke turýǵa týra keldi. Degenmen, osylardyń bári bul máseleniń kópshilikti beıjaı qaldyrmaǵanyn bildiredi.
Taqyryp rasynda óte ózekti. Avtor munda belgili bir tendensııaǵa, úrdiske aınalyp bara jatqan, kúnnen-kúnge azaıýdyń ornyna kóbeıip kele jatqan jáne bulardyń jelkildegen jastar ǵana emes, ájeptáýir aqyl toqtatyp, aıbyn jıyp úlgergen orta býyn arasynda da boı kórsete bastaǵan kórmádik kórinisterge qoǵam nazaryn aýdarǵysy kelip otyr. Buǵan biz de qosylamyz. Bul aıtyp-aıtyp, qoıa salatyn taptaýryn taqyryp emes. Qazaq qoǵamy qazir jyldan jyl ozǵan saıyn jahandanýdyń barynsha arany ashyla túsetin almaǵaıyp kezeńine endep enip barady. Bul kez kelgen ulttyń keleshek ult bolyp saqtalyp qalýyn synǵa salatyn eń bir kúrdeli de qıyn kezeń. Bul kezdiń dúrligisi tipti «Qarataýdyń basynan kósh kelediniń» ýaǵynan da qaýipti. Sebebi, búgingi tańda Batystyń tikeleı yqpalymen adamzat balasyn osy kezge deıin ýyzdaı uıytyp, saqtap kelgen qundylyqtardyń báriniń parsha-parshasy shyǵyp jatyr. Qazaq sol adýyn aǵynnyń yǵynda ketip qalmaýǵa tıis. Maqalanyń negizgi ıdeıasy da osynda jatyr.
Al qazir, qadirmendi oqyrman, óz zamandastaryńyzdyń osy maqalaǵa oraı jazǵan kommentterimen tanys bolyńyzdar. Jáne munyń osymen jabylyp qalatyn taqyryp emes ekenin umytpańyzdar. Demek, sizderden áli de parasatty pikirler kútemiz.
Farıdat
Bulaı degenimizben, barlyq qazaq qyzdaryna kúıe jaqqandaı bolamyz. Bárimiz sondaıbyz ba? Joq. Sondyqtan, keıbir degen sóz jazylýy kerek pe edi, degen oı týady. Gúlaıym. О́ziń de men de qazaqtyń qyzdarymyz. Biz ondaılardyń arasynda joqpyz. Táýbe. Buǵan ájemizden, áke-sheshemizden alǵan tárbıemiz ben tegimiz áser etti. Qazaq qyzdary! Átteń, namysqa osynyń bári tıedi-aq, bulardy tárbıeleıtin sheshe áje, apa bolmaı turǵan sııaqty!
Dıdar
Maqalada másele óte durys kóterilip otyr. Bul jerdegi áńgime keıbir nemese keıbir emes qyzdar týraly emes, áńgime osy máseleniń jalpy tendensııaǵa aınalyp bara jatqanynda. Osynyń qaýipti úrdiske ulasyp bara jatqany meńzelip otyr. Sondyqtan «keıbir» degen sóz múldem artyq.
Bolat Bederov
Adamnyń janyn aýyrtatyn, júregin jaralaıtyn taqyryp eken. Biraq aıtyp otyrǵany shyndyq. Iá, shyndyq qashanda ashy ǵoı, bul solaı ash ózekti kúıdirip barady. Bulaı bola bersek, qazaq degen halyq bir jyldary Jer betinen joq bolyp kete me dep qorqamyn.
Ámına
Avtormen kelispeske laj joq. Biraq istiń túbirine qaraıyq. «Túbirine qara» degen Kozma Prýtkov. Biz de solaı munyń nege bulaı bolyp bara jatqanyn ańdasaq, onyń Batys elderiniń burynǵy adamı qundylyqtardyń bárin taptap tastap, neshe túrli quqaılardy jer betine shyǵaryp jatqanynan kórýge bolady. Sondyqtan Batystan úlgi alǵandy, soǵan qarap sap túzegendi qoıaıyq, aǵaıyn! Biz ol tobyrǵa qosylsaq, jutylyp ketemiz. Al Batystyń eshteńesi ketpeıdi, ol onsyz da buzylǵan qoǵam ǵoı, sodan da ári buzylyp kete beredi, olarda ulttyq sana, bolmys-bitim degen uǵym da joq. Olar sanalylar sanasyz tirlikter jasaıtyn qoǵamdy jasap, sonyń ishinde «gúldeı jaınap» otyrǵandar.
Arystan, Aqtóbe qalasy
Baıaǵy Móńke bıdiń aıtqandary aıdaı kelip jatyr-aý. Endi osylaı bolyp kete berse, myna jahandaný dep atalatyn atqan oqtan da jyldam qozǵalyp bara jatqan ýaqyttyń zymyran kóshinde qazaq degen halyq ta, onyń bolmys-bitimi de Jer betinen birjola joǵalady. Ony az da bolsa toqtatý úshin myna ınternet degen pálege, ártúrli áleýmettik jelilerge shekteý qoıý kerek. Ony jasap jatqan elder bar. Bar páleket osy ǵalamtor arqyly jetip, jastarymyzdy buzyp jatyr. Jas óskeleń urpaq sonda kórgenderin isteıdi, solarǵa elikteıdi, solaı etýge bolady eken-aý degen oıdy sanasyna sińiredi. Qazaqty saqtap qalǵymyz kelse, aǵaıyn, osyǵan barmaı bolmaıdy. Bul – bir. Ekinshi, myna berekesiz saqal jiberip, sholaq shalbar kıip alǵandardan qutylmaı, bizdiń ertegi bolashaǵymyz bolýy qıyn.
Jaqsylyq, Semeı
Aıtylyp otyrǵanynyń bireýin bylaı deı almaısyń. Ákeden ımenbeıtin qyz, anasyn syılaımaıtyn ul ósip kele jatyr. Bul shynynda tendensııaǵa aınalyp keledi. Avtor muny «Ashynǵannan shyǵady ashy daýsym» dep zapyranyn shyǵara tógip tastapty. Buǵan bizdiń de janymyz aýyrady. «Qyzǵa qyryq jerden tyıymdy» jasaıtyn áke men sheshe de qalmaı barady. Baıaǵy qazaqy tárbıe qala bastady. Sebebi, sony ustana alatyn ata-ana men ata -áje de az osy kúni. Alpysqa kelgeninshe jyrqyldap, qyz-qyrqynǵa qyrǵıdaı tıip júrgen áke men atadan mundaı tárbıeni kútýdiń ózi kúpirlik. Bul sondyqtan búkil qoǵamnyń, qazaq qaýymynyń derti. Al budan qalaı shyǵamyz? Osyny oılanaıyq. Baıaǵydaǵydaı bıler keńesi, aqsaqaldar keńesi sııaqty qoǵamdar jumys isteýleri kerek mundaıda.
Oralbek
Rasynda avtor bul jerde naqty bireýlerdi kózdep kórsetip otyrǵan joq, ol osy kezde beleń alyp bara jatqan jalpy úderisti keltirip otyr. Sondyqtan onyń keıbiri ne keıbiri emesi bolmaıdy. Jalpy, kartına aıtylyp otyrǵan kezde, sony ulttyń basyna tutas tónip kele jatqan qater retinde qabyldap, túsine bilý kerek. Jáne mundaǵy másele baıaǵy qazaq, búgingi qazaq turǵysynda emes, endigi qazaqty qalaı aman saqtap qalamyz degen áńgime tóńireginen qozǵalyp otyr.
Orazgúl
«Keıbir» degen sóz aıtylmasa, qazaq qyzdaryna kúıe jaǵatyndaı «barlyq» nemese «bári» degen sóz de qoldanylyp turǵan joq. Tyrnaq astynan kir izdeýdiń qajeti ne? Avtordyń maqaladaǵy ustanymy, ıdeıasy, aıtpaq bolǵan oıy túsinikti.
Ásem
Oryndy jazylǵan maqala! Qazirgi qoǵam problemasy. «Áıel bir qolymen besik, bir qolymen álemdi terbetedi» dep jatady, álemdi terbetpeı-aq, besigin jóndi terbetip, ul-qyzyna ońdy tárbıe bergeni mańyzdyraq pa deımin. Kúnde soraqylyqtyń neshe túrin estip, jaǵamyzdy ustap qana qoımaı, qorqatyn xalge de jettik, endi ne bolar eken, Qudaı-aı dep… Qazirgi qoǵam qatygezdenip barady, jantúrshigerlik jaıttar kóp. Burynǵynyń «jaman bolady», «uıat bolady», «obal bolady» degen sózderiniń zamany ketti-aý osy…
Aınash
Búgingi qyzdar ult tańdamaıtyn da boldy. Qandaı ult bolsa da, eteginen ustap kete beredi. Eger taza mahabbat sezimi bolsa, sonymen shańyraq kóterip, otbasy bolyp ketse bir jón. Avtor aıtyp otyrǵandaı, jeńil júris úshin de kete beredi ózge ultpen. Qazaq qyzdarynyń bulaı júgensiz ketip bara jatqanyna, birinshiden, úıdegi tárbıeniń róli erekshe. Úıde qustyń uıasyndaı tatýlyq, jylylyq bolýy kerek. Ekinshiden, qazirgi orta jaman. Internet taǵy shyqty. Sonymen qatar, avtor maqalanyń basynda aıtyp ketkendeı, erlerdi aram aqsha azdyrdy. Qyzdar solardyń azǵyndyǵynyń qurbany bolyp júrgenin de eskerý kerek. Maqalada másele óte durys kóterilgen.
Jomart
Aıtylǵan əńgimeńiz durys-aq. Kelisemin. Bul məsele eshqashanda jóndelmeıdi jəne taǵy ýshyǵa beredi dep oılaımyn. Bul – bizdiń qoǵamymyzdyń bir kórinisi. Jan-jaqtan tek aıtylyp qoımaı, tez arada osy məselege qatysty tikeleı memleket deńgeıinde sheshim qabyldanýy kerek dep oılaımyn. Memleket tarapynan osy kezge deıin ərtúrli qadamdar jasalyp jatqan shyǵar. Meniń aıtaıyn degenim: súıektiń maıyn tamyzyp jegen zańgerler men qoǵam ókilderi birlesip, jan-jaqty saraptama jasaýlary kerek. Sonyń nətıjesinde bir shara qabyldanýy kerek sııaqty. Túrikmen baýyrlarymyzdyń «Rýhnamasyna» uqsas. Tipti, osy baǵytta jumys jasaıtyn arnaıy ınstıtýt qurylsa tipti jaqsy. Sebebi, balalarymyz týǵannan bastap, kózin ashqannan kóretini zorlyq-zombylyq, ədepsizdik jəne balabaqshadan kórip-úırenetini jemqorlyq. Osylardyń báriniń aldyn almaı bolmaıdy.