Juldyz jandyrar joba «Qazaqstan daýysynyń» ádil ótetinine senbeıtinder áli de bar. Nege?

Elimizdiń túkpir-túkpirinde júrgen talaı talantty jastardyń tomaǵasyn sypyryp, óner aıdynyna shyǵarǵan «Qazaqstan daýysy» jobasynyń prodıýseri, radıojýrnalıst, telejúrgizýshi Kenje JUMANULYMEN áńgimelesken edik. – Kenje, kezekti «Qazaqstan daýysy» jobasynyń márege jetkenine kóp bola qoıǵan joq. Jalǵasa ma? – Bul suraqty maǵan qoıyp jatqandar kóp. Tipti, keıbireýleri, meniń telefon nómirimdi qaıdan alǵany belgisiz, habarlasyp, kastıngtiń qaı kúni qaı qalalarda ótetinin surap jatady. Jańa maýsymǵa daıyndalyp júrgen ánshiler bar. Jalpy, «Qazaqstan daý­ysy» jobasynyń jalǵasýy Ulttyq arna basshylarynyń qabyldaǵan sheshimine baılanysty. Ol eń aldymen qarjyǵa baryp tireledi. Mundaı jobalardy uıymdastyrý kóp kúsh-jigermen qatar, qyrýar qarjyny qajet etedi. Ár telearnanyń basty maqsaty – sapaly, reıtıngtik kórsetkishi joǵary teleónim jasaý. Osy turǵydan alyp qara­ǵanda, atal­ǵan joba óz mindetin tolyq oryndady. Kórermenniń de yqylasy jaqsy. Sondyqtan, elimizdegi qarjy daǵdarysyna qaramastan, megajobanyń tórtinshi maýsymy jalǵasyn tabar dep úmittenemiz. – Atalmysh jobanyń lısenzııasy kimge tıesili? – Telejobanyń franshızasy alǵash ret 2010 jyly Gollandııada efırge shyqty. Kóp uzamaı kári qurlyq elderi, onan soń álemniń ózge de memleketteri osynaý erekshe dýmanǵa qyzyǵýshylyq tanyta bastady. Sonyń arqasynda búgingi tańda álemniń 50 shaqty elinde kórsetilip jatyr. Reseı «Golos» degen ataýmen 2012 jyly alǵashqy habaryn túsirse, «Qazaqstan daýysy» 2013 jyly kórermenge jol tartty. Reseıdiń birinshi arnasy, «Qazaqstan» ulttyq arnasy da telejobanyń lısenzııasyn gollandyqtardan satyp alyp otyr. Sondyqtan keıbireýler bilmestikpen aıtyp júrgendeı «Qazaqstan daýysy» Reseı baǵdarlamasynyń kóshirmesi emes. Teledýmandy onlaın arqyly tamasha­laǵan túrik aǵaıyndar byltyr álemdik jobanyń qazaqstandyq nusqasyna joǵary baǵa berdi. Muny estip qýanyp qaldyq. Bul jobaǵa tek bilikti mamandar men sapaly tehnıka tartylǵan. Jobanyń joǵary reıtıngke, bedelge ıe bolýyna osyndaı jaıttar yqpal etse kerek. Jalpy, bul televıdenıe tarıhynda qalyptasqan án saıystaryna múldem uqsamaıdy. Munda tálimgerler oryndaýshynyń bet-júzin kórmeıdi, tek daýysyna nazar aýdarady. Megajobada qatysýshynyń kórkine emes, tek daýysyna basymdyq beriledi. Taza, tabıǵı daýys­tar ǵana baǵalanady. Irikteý kezeńderinde qatysýshylar óz qalaýy boıynsha pop, djaz, blıýz, rok, halyq ánderi sekildi túrli mýzykalyq naqyshta án shyrqaı alady. – Tálimgerlerdi tańdaý qıyn ba? О́ıt­keni, ónerdiń bel balasyna aınalǵan olar­dyń ózine de kóńili tolmaı otyratyn kórermender bar? – Áý basta, telejoba qolǵa alynǵanda tálimgerlerdi tańdaý ońaı bolmady. Aldymen sahnada júrgen tanymal óner qaıratkerleriniń aty-jóni jazylǵan tizim jasaldy. Birneshe ret ótken talqylaýdan keıin tizimdegi tulǵalardyń birnesheýi syzyldy, olardyń orny ózge úmitkerlermen tolyqty. Sońynda kórermenniń kózaıymyna aınalǵan búgingi tálimgerler iriktelip alyndy. Eń aldymen olardyń tyńdarman aldyndaǵy bedeli, kásibı deńgeıi, tájirıbesi eskerildi. Mysaly, Almas Kishkenbaev dál osyndaı tele-dýmanda ózgelerden oza shaý­yp, jeńimpaz atanǵan. Rústem Nurjigit, Mádına Sádýaqasova, Nurlan Alban da respýblıkalyq jáne halyqaralyq án baıqaýlaryna qatysqan, shákirtterine aıtary bar tanymal sahna sańlaqtary. Báriniń de jastarǵa kórsetetin ónegesi, aıtatyn aqyly bar degendeı. Jobanyń ekinshi maý­symynda tálimgerlerdiń eshqaısysy aýys­tyrylǵan joq. Tek úshinshi maýsymda Medeý Arynbaevtyń ornyn mýzykant ári ánshi Rústem Nurjigit almastyrdy. – Shynyn aıtý kerek, joba tabysty ótkenimen, ara-tura syn aıtýshylar da kezdesedi. Birinshi, álde ekinshi maýsymda ma eken, joba qatysýshylarynyń biri – Erjan Nurǵalıevti eshbir tálimger tańdamaǵan kezde kóp pikir aıtyldy. Jobaǵa qatysty aıtylǵan syndardan qorytyndy shyǵardyńyzdar ma? – Syn aıtylǵany jaqsy, onsyz bol­maıdy. Biraq Erjan Nurǵalıevti tańda­maý tálimgerlerdiń kemshiligi nemese táji­rıbesizdigi emes. Ár tálimgerdiń aldyna qoıǵan maqsaty, óz talaby bolady. Bálkim, Erjan jaqsy ánshi bolǵanymen, tórt tálimgerdiń qalaýynan shyǵa almaǵan shyǵar. Onyń ústine, joba sharty boıynsha oryn shekteýli, ár tálimger óz qaramaǵyna sanaýly adamdy ǵana qabyldaı alady. Alda áli qansha qatysýshy bar, bálkim olardyń arasynan munan jaqsy ánshi kezdesip qalar degen úmit te qylań beredi. Bir aıta ketetin jaıt, halyqaralyq jobanyń birinshi maýsymynda tálimger Asan esimdi jigitke burylmaǵandaryna ókindi. Keıbir tálimgerler kúıinip kózine jas ta aldy. Biraq ýaqytty keri burýǵa bolmaıdy. Degenmen, osy baǵdarlamadan keıin Asan Astanadan shaqyrtý alyp, jaqsy jumysqa ornalasyp ketti. Qazir mýzykalyq toptyń quramynda án aıtyp júr. – Mundaı jobalardy júrgizýdiń qıyn­dyǵy qandaı? – «Qazaqstan daýysy» – qymbat joba. Buǵan «jiligin shaǵyp, maıyn ishken» degendeı, televızııa salasyndaǵy eń bilikti, kásibı deńgeıi joǵary mamandar tartylǵan. О́ıtkeni, halyqaralyq joba bolǵandyqtan ári baǵdarlamanyń teń jar­tysy eki saǵat boıy tikeleı efır arqyly kórsetiletindikten qyrýar eńbekti, eń bastysy mol tájirıbeni talap etedi. Sondyqtan, mundaı jobany usy­ný kez kelgen telearnanyń mańdaıy­na buıyrmaǵan. Joba jeńimpazyna taǵaıyn­dalǵan 5 mıllıon teńgeni, ózge de shyǵyndardy «Qazaqstan» ulttyq arnasy kóterip otyr. Basty maqsat – kórermenderge sapaly ári mazmuny baı tartymdy teleónim usyný. – Qatysýshylar jobanyń «Kórmeı tyńdaý» dep atalatyn alǵashqy synyna deıin birneshe irikteýden ótedi deıdi. Sol ras pa? – Sizge bir qupııany ashaıyn, shyn máninde «Kórmeı tyńdaýǵa» deıin birneshe irikteý ótedi. Bulaı jasamasaq, taǵy bolmaıdy. О́ıtkeni, alǵashqy maýsymda elimizdiń ár óńirinen baq synaýǵa 9 myńnan astam adam qatysty. Olardyń barlyǵynyń bir jobaǵa syımaı­tyny ras. Arasynda talantty ánshiler de, jáı ermek úshin kele salǵandary da boldy. «Maıdan qyl sýyrǵandaı» olardyń ishinen naǵyz daryndy jastardy, ánshi men ánsheıin qıqýshyny anyqtaý úshin kastıng ótkiziledi. Mysaly, byltyr irikteý elimizdiń ońtústigi, soltústigi, shyǵysy men batysyndaǵy iri 4 qalada uıymdastyryldy. Barlyǵy úsh myńnan astam talapker táýekel etti. Bulardyń 70 paıyzy alǵashqy synaqtan súrindi. Ekinshi kezeńde Nıderlandtan kelgen mamandar taǵy birtalaı úmitkerdiń ónerine qóńili tolmaıtynyn bildirip, úılerine qaıtardy. Osy irikteýden ótkenderi ǵana televızııalyq nusqaǵa joldama alady. – Qatysýshylar oryndaıtyn ánderdi kimder tańdaıdy? – Alǵashqyda ózderi tańdaıdy. Keıin tálimgerdiń qaramaǵyna ótken soń, usta­zymen birge aqyldasa otyryp, sheshim qabyldaıdy. Ekinshi maýsymda jobada shyrqalǵan ánderdiń 80-85 paıyzy qazaq ánderi boldy. Byltyr da halyq ánderi men Qazaqstan kompozıtorlarynyń shyǵarmalaryna basymdyq berildi. Tek aǵylshyn tilinde án shyrqaǵysy keletinder de kezdesedi. Biraq ádette olar jobanyń aqtyq synyna deıin jete almaıdy. О́ıtkeni, qazaq ánderi júregine jaqyn bolǵandyqtan, kórermen kóbinese ana tilinde án shyrqaıtyn azamattarǵa daý­ys berip jatady. О́z basym jobanyń aty «Qazaqstan daýysy» bolǵandyqtan tikeleı efırde óner kórsetetin ánshilerdiń barlyǵy qazaqsha ándi naqyshyna keltirip oryndaı bilýi tıis dep oılaımyn. Jalpy, baıqasańyz qazir osyǵan oıysyp keledi. Alǵashqy maý­symda orystildi talapkerler kóp bolatyn. Ekinshi jáne úshinshi maýsymdarda qatysýshylardyń túgelge jýyǵy qazaqsha taza sóıleı alatyn jastar boldy. – Jeńiske jetpese de este qalǵan erekshe talanttardy atap ótseńiz. Olarmen baı­la­nysyp turasyzdar ma? – Baılanysymyz úzilgen joq. Olar únemi jetistikterin, jaqsy jańalyqtaryn qýana habarlap otyrady. Mysaly, birinshi maýsymda fınalda óner kórsetken Marhaba Sábıeva «Qazaqstan daýysy» jobasynan soń Belarýs elinde ótken «Slavıan bazary» halyqaralyq án baıqaýyna qatysyp, júldeli úshinshi oryndy ıelendi. Munan keıin ile-shala Chehııada ótken «Gaýhar daý­ys» atty halyqaralyq saıysta birinshi oryndy ıelenip, elimizdiń abyroıyn aspandatyp qaıtty. Ol turmysqa shyqty, jubaıy óziniń prodıýseri. Álibek Álmádıev Reseı telearnasynda kórsetilgen «Hochý k Meladze» tanymal telejobasyna qatysty. «Qazaqstan daýysy» jobasynan keıin Arý Áýezova, Astana Qarǵabaı «Eýrazııa» arnasynan kórsetilgen «H-faktor» jobasyna qatysyp, ekeýi de grand-fınalǵa shyqty. Ekeýara tartysta Astana basym daýyspen jeńiske jetti. Janǵalı Ábishev, Nurman Arystanov, Nazarbek, Armanaı jáne basqalary beınebaıan túsirip jatyr. Batyrhan Málikov, Aıdana Rıza, Aınara Aıtqalıeva, Jalǵalı Ábishev, Shaharızat Seıdahmet – barlyǵy da Almatyǵa kóship keldi. Olar ońtústik astanamyzda ónerin ári qaraı shyńdamaq. Byltyr «Qazaqstan daýysy» atty arnaıy án jazylyp, ony joba qatysýshylary Shaharızat, Nurman, Danııar, Janǵalı oryndady. Osy ánge beınebaıan túsirildi. – Tanymal ánshiler, mýzykalyq prodıýserler joba tálimgerlerimen jaqsy qarym-qatynasyn alǵa tartyp, qalaǵan adamdaryn ózara kelisim arqyly grand-fınalǵa shyǵarýy múmkin be? – Meniń bir baıqaǵanym – «Qazaqstan daýysy» jobasynyń ár shyǵarylymyn mýzykalyq prodıýserler qalt jibermeı kóredi. Olar jaqsy ánshini baıqasa, dereý ilip alyp ketedi. Biz buǵan eshqandaı tyıym sala almaımyz. О́ıtkeni, tańdaý qatysýshynyń óz erkinde. Mysaly, alǵashqy maýsymda jobanyń fınalynda óner kórsetken ónerpazdardyń eshqaısysy prodıýsersiz qalmady. Olardyń arasynda prodıýserlerdi 2-3 ret aýystyryp úlgergender de bar. Al ekinshi maýsymda Mádına Sádýaqasovanyń tobyndaǵy Indıra Edilbaevaǵa bir aıdyń ishinde 40 shaqty prodıýser habarlasyp, birge jumys isteýdi usynǵan. Indıra oılana kelip, tanymal ánshi Álı Oqapovty tańdady. Al Baýyrjan Retbaevty ánshi, mýzykant ári prodıýser Luqpan Joldasov qamqorlyǵyna aldy. «Daýys KZ» atty dýet qurdy. Onyń quramyna jobanyń alǵashqy maýsymyna qatysqan Berik Turǵaraev pen Baýyrjan Retbaev endi. Al tálimgerler bireý aıtty eken dep óz tobyndaǵy qaısybir ánshini jobanyń kelesi kezeńine ótkize almaıdy. Olar bul jerde dosynyń ne tanysynyń ótinishin emes, eń aldymen óziniń abyroıyn oılaıdy. Jalpy, bul jobada arzanqol ánshiniń aqtyq synǵa jetýi múmkin emes. О́ıtkeni, tálimgerler jobanyń bastapqy kezeńinde óz tobyndaǵy ánshilerge qoldaý kórsetkenimen, jartylaı fınalda naǵyz dúldúldi halyq tańdaıdy. Barlyǵyn kórermenniń jibergen SMS daý­ystary sheshedi. Daýys berýge esh kúmán bolmasyn, bári ádil ótti. – «Qazaqstan daýysy» jobasy baryn­sha ádil ótti dep málimdeme jasaldy. Oǵan qatysýshylar da kúmán keltirmeıdi. Soǵan qaramastan, áli kúnge deıin osyndaı básekelerdiń ádil bolatynyna senbeı­tinder bar... – «Qazaqstan daýysy» jobasynda darynsyz ánshi saıysty jalǵastyra almaıdy. Ondaılar alǵashqy irikteý kezeńinen de óte almaıdy. Onan keıin saıystyń barlyq kezeńi kórermenniń kóz aldynda ótedi. Bul doda ózge mýzykalyq baıqaýlar sekildi 2-3 kúnde aıaqtalmaıdy. Jarty jylǵa jýyq ýaqyt boıy kórermenniń nazarynda bolady. Halyq ta árkimniń shama-sharqyn baıqap, baǵalap otyrady. Jeńimpaz tek SMS daýys arqyly anyqtalady. Buǵan 100 paıyz kepildik beremin. Tálimgerdiń shákirtinen aqsha nemese basqa da syılyq alǵany ras bolsa, kelisimshart sol mezette kúshin joıa­dy. Tálimgerler mundaı qadamǵa barady dep oılamaımyn. О́ıtkeni, olar jobanyń arqasynda halyqqa onan saıyn jaqyndaı tústi, konsertke, toıǵa kóp shaqyrý ala bastady, sonyń arqasynda tabystary da molaıa tústi. Tek jobadan shyǵyp qalǵan qatysýshylar «tálimgerge aqsha bermegen soń, meni tańdamady» dep ashý-yzamen qaýeset taratýy múmkin dep oılaımyn. – Bas júldeni jeńip alǵan Muratbek Haıroldanyń ári qaraıǵy ánshilik taǵdy­ry qalaı jalǵasady? – Muratbekti tálimgeri Nurlan Alban óz qamqorlyǵyna aldy. Ol prodıýseri retinde shákirtine qoldaý kórsetýge nıettenip otyr. Eń aldymen jańa ánder jazyp, beınebaıandar túsirmek. Sonymen qatar, halyqaralyq án baıqaýlaryna qatysýdy da josparlap otyr. Aldaǵy Analar merekesi men Naýryz meıramyna arnalǵan merekelik baǵdarlamalarǵa qatysýǵa daıyndalyp jatyr. Al qazir Muratbektiń basty maqsaty – tolyq bilim alyp, dıplomǵa qol jetkizý. Ánshiniń taǵdyry eń aldymen ózine baılanysty. «Men – Qazaqstan daýysymyn» dep qarap otyrsa, tez-aq umytylady. Sondyqtan kóp izdenýi kerek, jańa jaqsy ánder jazyp, tyńdarmandaryn qýantýy tıis. Muratbektiń bolashaqta jaqsy ánshi bolatynyna senimdimin. – Kenje, áńgimeńizge rahmet. Jańa maý­symda jańa juldyzdar týsyn.   Áńgimelesken Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan». ALMATY.