Ońtústik Amerıka qurlyǵynda ornalasqan Bolıvııa memleketi jerindegi Poopo atty úlken kól óziniń sý qoımasy retinde tirshilik etýin toqtatty. Eýropa aeroǵarysh agenttigindegiler ony tóbeden spýtnık arqyly zerttep shyǵýdyń qorytyndysynda orasan zor kólemdegi shúńettiń sýy jyldar boıy bý bolyp aspanǵa ushyp ketýi saldarynan joq bolǵanyn aıtyp otyr.
Ekolog ǵalymdar sondaı-aq, bul Pooponyń birinshi ret tabany qurǵap qalýy emes ekenin de alǵa tartady. Tereńdigi eshqashan 3 metrden asyp kórmegen jáne jıi almasatyn klımattyq jaǵdaıǵa baılanysty sý qoımasynyń aýqymy da talaı sapar ózgeriske túsken eken. Poopo sýynyń munyń aldynda túgel bý bolyp ushyp ketýi 1994 jyly tirkelipti. Biraq osydan keıingi birneshe jyldyń ishinde kól aıdyny qaıtadan qalpyna kelse kerek. Klımatologtar sý qoımasynyń bul jolǵy typ-tıpyl bolýynyń «ǵumyry» burynǵy qaısybir kezeńge qaraǵanda da uzaqqa sozylady degen boljam jasap otyr. «Bálkı, osymen Poopony máńgige joǵaltyp alǵan bolýymyz da múmkin», deıdi olar.
Tuzdy, tuıyq Poopo kóliniń aýmaǵy 1100-2500 sharshy shaqyrymdy quraıdy. Oǵan 1962 jylǵa deıin Tıtıkake kólinen shyǵatyn Desagýadero degen jalǵyz ózen quıyp turǵan. Biraq ótken ǵasyrdyń ortasy aýa onyń deltasyn ártúrli shóp-shalam basyp qaldy. Nátıjesinde ózen arnasyn ózgertip, Orýro qalasynyń mańynan Ýrý-Ýrý degen kól jasap shyǵardy. Keıin Ýrý-Ýrý men Pooponyń arasy aǵyn sýmen qosylyp jatty. Áıtkenmen, onda aǵyp baratyn sýdyń aýqymy mardymsyz boldy.
Qazirgi tańda EKA Proba-V spýtnıgi klımattyq ózgeristerdi zertteý sheńberinde jer kólemi ózgerisi jóninde monıtorıng júrgizýde. Kosmos apparatynan túsirilgen sýretter Bolıvııadaǵy aýqymy jaǵynan ekinshi úlken kóldiń tabany qurǵap bitkenin rastap berdi. Al kenezesi keýip qalǵanǵa deıin Poopo kólemi jaǵynan tek Tıtıkakeni ǵana aldyna jiberip turdy.
Murat AITQOJA.