Densaýlyq jáne jumyspen qamtý

ózekti másele bolyp tabylady Astanada Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrliginiń 2015 jylǵy atqarylǵan jumystar nátıjesi men 2016 jyldaǵy alda turǵan mindetteri týraly keńeıtilgen Alqa májilisi ótti. Otyrysqa Premer-Mınıstrdiń orynbasary Darıǵa Nazarbaeva, Prezıdent Ákimshiliginiń, Premer-Mınıstr Keńsesiniń ókilderi, Astana jáne Almaty qalalary, oblys ákimderiniń orynbasarlary men mınıstrliktiń qurylymdyq bólimsheleriniń basshylary qatysty.  Densaýlyq saqtaý jáne áleý­mettik damý mınıstri Tamara Dúı­senova Alqa májilisin asha otyryp, 2015 jyly Elbasy aıqyndaǵan «Bes ınstıtýttyq reformany júzege asyrý bo­ıynsha 100 naqty qadam» Ult Josparyn oryndaý sharalarynyń zańnamalyq jáne ınstıtýttyq negizderi qurylǵanyn eske saldy. Ult Josparyna sáıkes, 2015 jyly jańa Eńbek kodeksi, mindetti áleýmettik me­dısınalyq saqtandyrýdy engizý, ataý­ly áleýmettik kómek­ti jańa pishimde kórsetý, halyq­tyń kóshi-qon máselelerin ret­teý­degi jańa tásilder týraly zań­dar qabyldanyp, «Halyqty jumys­pen qamtý týraly» Zań ázir­lendi. Barlyq qujattar, bir jaǵy­nan, halyqty áleýmettik qol­daýdyń keshendi jáne ataýly júıe­sin qurýǵa, ekinshi jaǵynan, eli­mizdegi ınvestısııalyq aýan­dy jaqsartýǵa baǵyttaldy. Sonymen qatar, 2015 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń Den­saý­lyq saqtaý salasyn damytý­dyń 2011-2015 jyldarǵa arnal­ǵan «Salamatty Qazaqstan» mem­le­kettik baǵdarlamasyn júze­ge asyrý aıaqtaldy. Onyń negiz­gi ná­tıjeleri – ómir súrý uzaq­ty­ǵynyń ulǵaıýy, jalpy ólim kórsetkishiniń, onyń ishinde ana jáne sábı óliminiń azaıýy boldy. Bıylǵy jyly mınıstr­lik densaýlyq saqtaý salasyn damy­týdyń 2016-2019 jyl­darǵa arnalǵan «Densaý­lyq» memle­kettik baǵdarla­masyn jasap, ony Elbasy osy jylǵy 15 qańtarda bekitti. Bul qujat aldyńǵy baǵdarlam­alardyń jalǵasy ári densaýlyq saq­taý salasyndaǵy túbegeıli ózgeris­terdiń ári qaraı tolyqtyrylýy bolyp tabylady. Jańa baǵdarlamanyń mańyz­dy baǵyttarynyń biri – aýrý­lardyń aldyn alý men ony eskertý. Osy turǵyda meke­me mamandary ult­tyq egý kún­tizbesin júzege asyrý tıimdi­ligin arttyrýdyń jol kartasyn jasady. Ol juqpaly aýrý­lardy eskertý men olardyń aldyn alý boıynsha qoǵamdy áleýmettik jumyldyrý josparyn jasaýdy, aımaqtardaǵy epıdemıologııalyq jaǵdaıdyń aldyn alý men baqylaý júıe­lerin jetildirýdi qarastyrady. Sonymen qatar, «Densaýlyq» memlekettik baǵdarlamasynyń aıasynda mekteptegi medısınany bilim berý júıesinen densaýlyq saqtaý júıesine berý qara­s­tyrylyp, oqýshylarǵa arnalǵan saýyq­tyrý sharalary­nyń kúntizbesin jasaý jospar­lanyp otyr. Son­daı-aq, medı­sınalyq uıym­dardy tehnı­kalyq jáne kadr­lyq jaǵy­nan qamtamasyz etýdi esepke ala otyryp, júkteme norma­­tıv­terin qaıta qaraý kózdel­­gen. Aýrýdy erte kezeńde anyq­­taý máseleleri boıynsha medqyz­metkerlerdi oqytý uıym­dasty­rylyp, skrınıngtik tekserýden ótken azamattardy baqylaý men esepke alýdyń aqparattyq júıe­si qurylady. Munyń barly­ǵy áleýmettik máni bar aýrýlar­dyń deńgeıin tómendetý men asqy­nýlar sanyn azaıtýǵa múmkindik beredi. Budan basqa emha­na­lar­daǵy jasandy kezekti azaı­tý maq­satynda eresek tur­ǵyn­dar­dyń profılak­tıkalyq tekserý tártipteri jeńildetiletinin habar­lady. Azamattar mindetti profı­lak­tıkalyq tekserýden ótý úshin halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtaryna baryp, medısı­nalyq anyqtama ala alady. Dıs­panserlik esepte turǵan aýrýlarǵa jeńildigi bar dárilik zattardy berý resimdemelerin ońaılandyrý qarastyrylýda. Dárigerler jeńildigi bar dáriler reseptin sozylmaly aýrýlary bar dıspanserlik esepte turatyn naýqastar úshin toqsanyna bir ret, qymbat dáriler alatyn aýyr túrdegi syrqattanǵandar úshin aı saıyn jazyp beretin bolady. Dárihanalar naýqastarǵa berilgen resepter negizinde sáıkes dárilik zattardy berip, olardyń esebin júrgizedi. Jeńildigi bar dárilerdi berý resimderiniń barlyǵy avtomattandyrylady dep jos­parlanýda. Mınıstr «Densaýlyq» memlekettik baǵ­­darlamasynyń basty ba­ǵyt­tary­nyń biri – aýrýlardy bas­qarý baǵ­darlamasyn en­gi­zý bolyp taby­latynyn aıtty. Ol pasıent­terge med­qyz­metker­lermen birlese oty­ryp óz aýrýlaryn basqa­rýǵa já­ne pasıenttiń mýltı­dıs­sıp­lınarlyq komandalarmen únemi baılanysta bola otyryp, aýrýdyń asqynýyna jol bermeýge, ózine ózi kómek kórsetý mashyqtaryn úırenýge jáne den­saýlyǵyna áser etetin faktorlardy baqylaýǵa múmkindik beredi. Mınıstrlik mamandary min­detti áleýmettik medı­s­ı­na­lyq saqtandyrý boıynsha jol kartasyn ázirlep, bekitti. Atal­ǵan qujatqa sáıkes, bıylǵy jyly normatıvtik-quqyqtyq baza jasalyp, Áleýmettik medı­sınalyq saqtandyrý qory qurylyp, bul 2017 jyl­ǵy 1 qańtardan bastap belgi­lengen somany jınaqtaý jáne 2017 jylǵy 1 shildeden bas­tap medısınalyq qyzmetter tólem­derin júzege asyrýǵa múmkindik beredi. Mekeme basshysy 2016 jyly áleýmettik-eńbek salasyndaǵy jumysynyń basty baǵyty – ha­lyqty jumyspen qamtý men ju­mys oryndaryn saqtaý bolyp tabylatynyn, «Jumyspen qam­týdyń jol kartasy-2020» baǵdar­lamasyn júzege asyrý aıasynda 156 myńǵa jýyq azamat jumysqa ornalastyrylǵanyn, onyń ishinde turaqty jumyspen qamtylǵan adamdar sany 142,3 myń bol­ǵanyn habarlady. Osydan keıin Tamara Dúı­senova Memleket basshysynyń 2015 jyl­­ǵy 30 qarashadaǵy «Qazaqstan jańa jahandyq naqty ahýalda: ósim, reformalar, damý» at­ty Qazaqstan hal­qyna Jol­daý­yn­daǵy jumyssyzdyqqa jol ber­meý boıynsha berilgen tapsyr­masyn oryndaý maqsatynda mekeme mamandary jumyspen qamtý baǵ­­darlamasyn jandandyrý boıyn­sha jumys júrgizgenin málim­dedi. Kásiporyndarda joǵary bi­likti mamandardyń jumys oryndaryn saqtaý maqsatynda jumys ýaqytynyń qysqarýyna baılanysty eńbekaqynyń 2/3 bóligin ýaqytsha sýbsıdııalaý tetikteri engiziledi. Sonymen birge, kásip­oryn jumys ornyn saqtaǵan jaǵ­daıda, qyz­met­kerlerdi, onyń ishinde jumys isteıtin jastardy ju­mys berýshiler tarapynan qosa qarjylandyrýmen neme­se tolyq memleket esebinen oqy­týdy uıymdastyrý qaras­tyrylady. «Ju­myspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdar­lamasynyń aıasynda jańa bas­tamalardy júzege asyrý maq­satynda 60 myńǵa jýyq adamdy memlekettik qoldaý sharalarymen qamtý arqyly qosymsha 63 mlrd. teńge bólý qarastyrylyp otyr. Mınıstr halyqty áleý­met­tik qoldaý sharalary jaıynda aıta kelip, bıyl yntymaqty zeı­net­aqyny 9%-ǵa arttyrý maq­sa­tynda jáne múgedektik, asy­raý­shysynan aıyrylý jaǵ­daıy boıynsha memlekettik áleý­mettik tólemaqyny 25%-ǵa, shákirt­aqyny 25%-ǵa ulǵaıtý úshin res­pýblıkalyq bıýdjetten 1,6 trln. teńge bólinetinin atap aıtty. Azamattyq qyzmetshiler eńbeka­qysyn tóleýdiń jańa júıesin engizýge 268 mlrd. teńge bólý qaras­tyrylady. Áleýmettik qam­syz­dandyrý júıelerin jańǵyrtý boıynsha jumys jalǵas­tyrylyp, 2014 jyldan bastap Aqmola, Shyǵys Qazaqstan men Jam­byl oblystarynda az qamtyl­ǵan azamattarǵa shartty aqsha­laı kómek kórsetýdi engizý­diń «О́rleý» respýblıkalyq qanatqaqty jobasy sátti júzege asyrylyp keledi. 2015 jyldyń 1 shildesinen bastap osy tárizdes aımaqtyq pılottyq jobalar qosymsha 38 aýdandar men qalalarda jergilikti bıýdjet esebinen iske asyrylýda. Sóz sońynda Tamara Dúı­senova mınıstrlik qyzmetiniń barlyq baǵyttary boıynsha jumys 2016 jyly Elbasy men Úkimet tapsyrmasynyń negizinde jalǵastyrylatynyn habarlady. Shara barysynda Astana men Almaty qalasy ákimderiniń oryn­­basarlary kún tártibindegi máse­­leler boıynsha óz qala­lar­ynda atqarylyp jatqan is-sha­ra jaıyn baıandasa, ana men bala densaýlyǵyna jaýapty mekeme ókili óz isterindegi ilge­ri basý men oryn alǵan kem­shilik­terdi atap ótti. Sondaı-aq, jeke dárigerlik mekemeler tarapynan sóz alǵan Qaraǵandy qalasynyń jekemenshik aýrýhana ókili ózderiniń artyq­shylyqtary men jetken jetis­tikterin úlgi etti. Alqa májilisin qorytý úshin sóz alǵan Premer-Mı­nıstrdiń orynbasary Darıǵa Nazarbaeva sońǵy jyldarda densaýlyq salasynda aıtar­lyqtaı tabystarǵa qol jet­kizgenimizdi tilge tıek ete otyryp, áli de kóp bolyp qolǵa alar is barshylyq ekenin atap ótti. Máselen, densaýlyq saqtaý mekemelerine qarjy memleket tarapynan jeterlik deńgeıde bólinedi, alda sony tıimdi ári únemdi paıdalaný kerektigine nazar aýdartty. Aldaǵy ýaqytta medısınalyq mekemelerde eki basshy bolatynyn, ıaǵnı bireýi negizgi qyzmetke, al ekinshisi qarjylyq-sharýashylyq baǵytyna jaýap beretinin aıta kelip: «Jalpy basqarý júıesine múldem ózge qadamdy ázirlegimiz keledi. Bas dáriger – ol naýqasty emdeýmen aınalysýy kerek. Ol qarjylyq-sharýashylyq qyzmetke aralaspaýy tıis. Bas dáriger býhgalterııa, esepter, sheksiz tekserýlerge, sondaı-aq sapaly qyzmet kórsetý úshin ózi basqaryp otyrǵan mekemege qosymsha qarjy tartý máselelerine basyn qatyrmaýy qajet. Sondyqtan da osy eki qyzmetti bólý kerek», – dedi D.Nazarbaeva. Osy oraıda ol máseleniń ekinshi bóligimen dırektor nemese menedjer aınalysýy tıis ekenin atap ótti. Áleýmettik medısınalyq saqtandyrýdy engizýdiń mánin tú­sindire kelip: «Alda áleý­mettik medısınalyq saqtan­dyrý­dy engizý kútip tur. Osy taqy­­ryp aınalasynda kóptegen tal­qylaýlar, túsindirýler júrip jatyr jáne keıbir aqpa­rat kózderi burmalanǵan máli­metter arqyly halyqqa úreı men qorqynysh týdyratyn derekterdi jetkizgen. Son­dyqtan da bul baǵytta túsin­dirý jumystary júrgizilýi kerek», – dedi D. Nazarbaeva. Mundaı júıe elimizde bu­ryn­dary iske qosylyp, alaıda, tıisti deńgeıde júzege aspa­ǵanyn eske salyp ótken Vıse-premer, degenmen de medı­sınalyq saqtandyrý júıesin umyt qaldyrý durys emes ekenin sóz etti. Bul turǵyda qate­likterdi eskerip, ony damyta túsý kerek ekenin jetkizdi. «Barlyǵyn jaýyp tastaý­dyń saldarynan, ókinishke qaraı, biz kóp jyldarǵa artta qa­lyp qoıdyq. Sondyqtan da medı­sı­nalyq saqtandyrý degen ne? Bul – bárinen buryn medısı­nalyq mekemelerdi qarjy­landyrý júıesi. Júıe medı­sınalyq mekemelerdi kútip ustaý men qarjyny ıgerýge emes, ıaǵnı tutynýshylar múd­desine, qyzmetke, naýqas­tar­ǵa ne­giz­delgen. Atap aıt­qanda, saqtan­dyrý aqshasy emde­lýshiniń sońynan erip júredi. Bul qyzmet barsha jumys isteıtin Qazaqstan turǵyn­darynyń tólemi. Osy jaǵ­daıda biz ózara kómektiń kassasyn quramyz. Medısı­nalyq saqtandyrý ózin ózi ju­myspen qamtyǵan turǵyndardy kóleńkeden shyǵarýǵa kó­mektesedi. Resmı jumys istep, barshasy sııaqty salyq tólep júrgen azamattar sekildi, ózin ózi jumyspen qamtyǵan 2,7 mln. adam da tegin medısınalyq kómek alyp, olardyń balalary aqysyz bilim alýda, mamandyqqa tegin oqytylýda, sondaı-aq eldiń bıýdjetine eshteńe de salmastan áleýmettik qorǵaýǵa, zeınetkerlikke úmittenedi. Bul – ádiletsizdik. Árıne, bir jaǵynan alyp qaraǵanda, memleket bul úrdisti elemeı keldi. Sebebi adamdar ózderin jumyspen, tabyspen qamtamasyz etip jatty. Alaıda, eger de áleýmettik salanyń joǵa­ry deńgeıge shyǵýyn, sonymen qatar elimizde jaqsy joldar bo­lýyn qalasaq, balalardyń jaqsy bilim alyp, qartaıǵan shaǵy­myzda árqaısymyz laıyqty ómirge senim artý úshin biz salyq tóleýimiz kerek. Iаǵnı, bul qadamdar bizge unasa da, unamasa da qajet», – dedi Vıse-premer D.Nazarbaeva. Berik SADYR, «Egemen Qazaqstan».