Stýdentterge baıandy bolashaq syılaǵan oqý orny

Jetpis jyl ómir súrgen keńes­tik kezeńde Túrkistannyń kıeliligi de, atajurt, ataqonys retindegi búkil qazaqqa, túrki dúnıesine qasıeti de umytyla bastaǵandaı edi. Tarıhı jádiger Ahmet Iаsaýı kesenesiniń ózi tek anda-sanda (eske túskende ǵana) zııarat etetin mu­raǵat retinde, kópshilik kóńilinen oryn alyp, kóne shahardyń jazda esten tandyrar shańdaqtan, qysta aıaq alyp júrgisiz batpaqtan aryla almaǵan suryqsyz kórinisi – ıesiz qalǵandaı keıpin kórsetýshi edi. Qysqasy, qala atyn jamylǵan – úlken dala bolatyn. «Pálen tonna maqta, bıdaı, júgeri, jospar nege oryndalmadydan» basqaǵa basy aýyrmaıtyn basshylar aýyzdaryn ashyp, «joǵarydan» nusqaý kútýden árige bara almaıtyn. Sol jospar­dyń jolynda búkil aýdan, oblys, respýblıka jumyldyrylyp, «aýylsharýashylyq jumysy» dep stýdentterdi aıtpaǵanda, sóm­kesin mektepke ázer kóterip baryp kele­tin mektep oqýshylary da sabaqtarynan bosatylyp, maqta terý naýqanyna qatystyrylatyn. Aılyqtan aılyqqa yńyrshaǵy aınalyp zorǵa jetetin, turalaǵan halyqtyń kópshiliginiń mádenı ómiri, turmys-tirshiligi, kúnkóris kóziniń jaǵdaıy da belgili edi. Iá, táýeldilik quryǵy endi bolmaǵanda, talaılardyń júıkesin juqartyp, ózderin tıtyqtatýǵa aınalǵan. Ol – tarıh, ol – ótken ómir, ol – «uly halyq» berse alyp, bermese eshkimge renjimeıtin zaıa ketken, san soqtyrar ýaqyt kóshi edi... Táýelsizdigimizben qatar kelgen oqý ordamyzdyń taqyr jerden oryn teýip, adam senbesteı kelbetke ıe bolýy, onyń jyl asqan sa­ıyn záýlim saraılarmen tolyǵýy, sol erekshe ǵımarattardan bilim alyp, qııaǵa qanat qaqqan, shetel asqan, jas maman retinde aýyldarǵa barǵan, erekshe bilimi nátıjesinde oqý ornynda qalǵan bakalavrlar, magıstranttar, doktoranttar tirshiligine qarap qatty oıǵa qalasyń. Iá, Allaǵa myń shúkirlik! Táýel­sizdigimizge, sonyń nátı­je­sinde ómirge kelgen, gúldeı jaı­naǵan oqý ordamyzǵa, osyndaı keremet jaǵdaı týǵyzǵan, azat elimizdiń tiregi bolǵan Elbasymyz ekeni álemge belgili. Keshe qandaı edi, bú­gin qandaı? Jarqyraǵan jara­symdy jaqsylyqtar, at­qarylǵan ıgi ister, alǵa qaraı umtylǵan jas­tar. 1991 jyly Elbasy N.Nazar­baevtyń qoldaýymen Túrkistan memlekettik ýnıversıteti bolyp qurylǵan oqý ordamyz, kóp keshikpeı (1992 jylǵy 31 qazanda) týysqan eki el qazaq-túrik baýyrlastyǵy nátıjesinde Q.A.Iаsaýı babamyzdyń atymen Ha­lyqaralyq qazaq-tú­rik ýnı­versıteti bolyp qaıta quryldy. Halyqaralyq már­tebege ıe birden-bir oqý orny bolǵandyqtan, munda álemniń túkpir-túkpirinen jastar kelip, bilim alýda. Alǵashqy jyldary ýnıversıtette az ǵana stýdent oqýǵa qa­byl­danǵan bolsa, qazirgi tańda olar kóp. Bular qazaq, túrik, orys, aǵylshyn tilderinde bilim alýda. Ýnıversıtette bakalavrıat, magıstratýra jáne doktorantýra baǵdarlamalary boıynsha joǵary bilimdi kásibı mamandar daıyndalady. Bilim ordasy Qazaqstan men Túrkııa Respýblıkalary tarapynan qurylǵan Úkimetaralyq О́kiletti Keńes arqyly basqarylady. Úki­met­aralyq О́kiletti Keńestiń ár kezeńdegi tóraǵalary N.K.Zeıbek, Ch.Dogan, O.Horata, M.Iyl­dyz myrzalardyń osy oqý ornynyń ósip-órkendeýine qosqan úlesteri zor. Ýnıversıtettiń alǵashqy prezıdenti M.Jurynovtyń oqý orda­synyń aıaǵynan tik turyp ketýine zor yqpaly bolsa, odan keıingi basqarǵan professorlar O.Sábden, S.J.Pirálıev, L.T.Táshi­movtiń de ózine laıyq úlesteri joq emes. Búginde osynaý oqý orda­syn kópti kórgen tájirıbeli ǵa­lym, tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor Ýálıhan Ábdibekov basqarýda. Al­dyń­ǵy tolqyn aǵa­lardyń jolyn jalǵastyryp, ýnıversıtettiń ósip-órkendeýine, stýdent pen oqytýshynyń moral­dyq-mate­rıal­dyq jaǵdaıy­nyń barynsha jaqsy bolýyna, tııanaqty bilim berilýine, nátıjesinde báseke­ge qabiletti otyz eldiń qa­taryna Otanymyzdyń qosylýy úshin ýnıver­sıtettiń de atsalysýyna, sapaly kadr daıyndalýy­na barynsha jaǵdaı týǵyzyp keledi. Ýnıversıtette eńbek ete­tin qyzmetkerlerdiń jaǵdaıyn túsinip, máselesin múmkindiginshe ádil sheshýge, árbir fakýltet ujymynyń hal-ahýalymen tanysyp, oqytýshy-professorlarmen sóılesip, olardyń shyǵar­mashy­lyqpen aınalysýyna basa nazar aýdarýǵa tyrysady. Stýdentterdiń barlyq múmkindikti durys paıdalanyp, tııanaqty bilim alýyn qadaǵalap otyrady. Oqý orny túrki tildes elderdiń kóne tarıhyn zertteý jolynda kóptegen shetelderdiń ǵylymı ortalyqtarymen, joǵary oqý oryn­darymen, ǵylym akademııalarymen tyǵyz baılanysta.   Atap aıtqanda, AQSh, Ulybrıtanııa, Qytaı, Úndistan, Polsha, Egıpet, Germanııa, Reseı jáne TMD el­derimen qatar, 26 memleketpen yntymaqtastyqqa qol jetkizgen. Nátıjesinde, sol elderdiń joǵary oqý oryndarymen biliktilikti arttyrý maqsatynda kelisim-sharttar jasalǵan. Ýnıversıtette áleýmettik jaǵ­daı­lary tómen stýdent­terge, kóp balaly otbasylardan shyq­­­qan stýdentterge arnaıy komıs­sııa arqyly qarjylaı, zattaı kómek kórsetilip otyrady. Máselen, ata-anasynan tolyq nemese jartylaı aıyrylǵan stýdentterdi jataqhana tólemaqysynan bosatý, oqý tólemaqysyn tolyǵymen jáne 50 paıyzǵa tómendetý sııaq­ty máseleler qarastyrylǵan. Ýnı­versıtette oqımyn degen jas­tarǵa barlyq jaǵdaı jasalǵan, oqýǵa ynta bildirgenderge joǵary deńgeıde bilim men sanaly tárbıe berip keledi. Qanshama jerdi alyp jatqan «Maǵjan aýyly» dep atalatyn ýnıversıtet qalashyǵynyń búgingi kórinisi adam qyzyǵarlyqtaı, oǵan jalǵas jáne qalashyqty aınala qorshaǵan, ishinde nebir shyrshasy men arshasy, jemis aǵashtary men baý-baqshasy jaıqalǵan, Qazaq­standa ómiri bolmaǵan «Bota­nıka­lyq baq­tyń» ózi nege turady. Sol eki aralyqqa ornalasqan oqy­tý­shy-professorlardyń tur­ǵyn úı keshenderi jáne arhıtektýrasy birinen-biri ótken oqý ǵımarattary, halyqaralyq stan­dartqa saı sport kesheni men basqa da ortalyqtar kózdiń ja­ýyn alady. Qalashyq aýmaǵynda ornalasqan stýdentterdiń «Qyz­dar jataqhanasy», «Uldar jataq­hanasy» dep atalatyn shyǵys úl­gisindegi jataqhanalar jaryq ári jyly, ishinde barlyq jaǵdaı jasalǵan. Ýnıversıtetten bilim alyp, osy sándi de sáýletti jataq­hanalarda baqytty stýdent­tik ómirin ótkizgen qanshama túlek­terimiz elimizdiń túkpir-túk­pi­rinde halyqqa qyzmet etýde. Densaýlyǵy syr bergen stýdentter úshin arnaıy «Densaýlyq orta­lyǵynyń» qyzmeti daıyn, stýdentterdiń ózderi «Tıtanık» dep atap ketken, kemeniń palýbasynda otyrǵandaı áser beretin, arnaıy asyńdy qalaǵanyńsha salyp alyp jeıtin, tómen baǵadaǵy ártúrli dámdi taǵamdarynyń orny erekshe. Úlken de, kishi de sol jerden tamaqtanady. Aınala salynǵan oqý ǵımarattarynyń ortasyna taman ornalasqan záýlim saraı – Mádenıet ortalyǵy ýnıversıtet kórkine kórik qosqandaı. Stýdentterdiń árbir ótkizgen is-sharalarynyń, oqytýshy-professorlardyń halyqaralyq, respýblıkalyq konferensııalary men sımpozıýmdardyń aıǵa­ǵy ispetti. Mádenıet ortalyǵynyń ishinde «Túrki dúnıesiniń tarıhy» mu­rajaıy bar. Sondaı-aq, ýnıversıtette sport kesheni jumys isteıdi, onda úlken sport zaldary, boks, kúres, gımnastıka jáne ústel tennısi – bári de stýdentter úshin jasalǵan. Sáýletine sáni kelisken, iz­gi­ligine máni kelisken, ataǵy men sán-saltanaty elimiz túgili sheteldi moıyndatqan, bilimdi shákirtteri álemdi sharlaǵan, qala halqyna zııalylyǵy men mádenıetin moıyn­datqan, urpaq tazalyǵy úshin kú­resken osyndaı oqý orny – shırek ǵasyr ýaqyttan bergi «tynymsyz eńbek, nátıjesin bermek» degen osy shyǵar, búginde uıalmaı kórsetýge jaraıtyn oqý ornymyz, kóńili alańdamaı mamyrajaı júretin, tek bilim izdeıtin stýdentterimiz bar – bizder baqyttymyz! Baltagúl OSPANOVA, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent. TÚRKISTAN.