Dostyqtyń, yntymaqtyń ǵajap eli, barsha jurt rıza saǵan, qazaq eli!

*1 naýryz – Alǵys aıtý kúni 2016 jylǵy 14 qańtarda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazar­baev Qazaqstan halqy Assambleıasynyń qurylǵan kúni – 1 naýryzdy Qazaqstanda Alǵys aıtý kúni dep jarııalaý týraly №173 Jarlyqqa qol qoıdy. Qazaqstan halqy bıyl tuńǵysh ret Alǵys aıtý kúnin atap ótedi. Alǵys aıtý kúnin merekeleýdiń jańa dástúri «Máńgilik El» jalpyulttyq patrıottyq ıdeıasynyń, qazaqstandyq birtektilik pen el birligin ortaq tarıh jáne tarıhı sana negizinde nyǵaıtý men damytýdyń mán-mátininde qazaqstandyq qundylyqtardy beıneleıdi. Alǵys aıtý kúni – bul, eń aldymen, elimizde tynyshtyq pen úndestik, ózara senimdilik pen barlyq qazaqstandyqtarǵa degen qurmettiń ornyǵýyna negiz bolǵan Prezıdenttiń beıbitshilik pen kelisim saıasatynyń saltanaty kúni. Bul – taǵdyr tálkegimen Qazaqstan jerine eriksiz qonys aýdarylǵan túrli etnostardyń mıllıondaǵan ókilderiniń qutty qonysyna aınalǵan qasıetti qa­zaq jeri men qonaqjaı qazaq halqyna tereń taǵzym belgisi. Qazaq halqy qıyn-qystaý zamanda olardyń basyna túsken aýyrt­palyqty qaıyspaı birge kótere bildi, bul búgingi tańda elimizdegi túrli ult ókil­deriniń arasyndaǵy adamgershilik qarym-qatynastyń ónegeli ólshemine aınaldy. Alǵys aıtý kúni – kúrdeli zamandy ıyq tirese birge eńserip, qysqa merzim ishinde Elbasynyń basshylyǵymen Táýelsiz Qazaqstan qurý jolynda aıanbaı ter tókken elimizdiń barlyq azamattarynyń bir-birine qurmet bildiretin kúni. Osy kún Qazaqstannyń taǵdyr toǵys­tyrǵan kópetnosty halqynyń ortaq tarıhyn qurmetteý kúni bolady. Alǵys aıtý kúni – qaıyrymdylyq dástúrlerin, áleýmettik yntymaqty jáne ózara kómek kórsetýdi qoldaý kúni. Bul – repressııa men jer aýdarý jyldarynda bizdiń halyq kórsetken meıirimdilik pen aqkóńildik, qolda bardy bólisý men kómek kórsetýge daıyndyqtyń rýhanı dástúrleriniń kúni. Alǵys aıtý kúni – qazaqstandyq patrıotızm­niń, dostyǵymyz ben birligimiz­diń, mádenı sanalýandyǵymyzdyń jaras­qan kúni, sebebi, Elbasy 100-den asa etnos­tyń árqaısysy óziniń qaıtalanbas órnegin salýynyń nátıjesinde bizdiń Birtutas ultymyz biregeı artyqshylyqtar ıesine aınalǵanyn atap ótken bolatyn. Alǵys aıtý kúni – Qazaqstan halqyn máń­gilikke biriktirýge baǵyttalǵan «Máńgilik El» jalpyulttyq patrıottyq ıdeıa­synyń, qazaqstandyq biregeıliktiń ne­gizgi arqaýy – elimizdegi barlyq ult pen ulys­ty bir shańyraq astyna toptastyratyn Qazaqstan halqy Assambleıasynyń kúni. Alǵys aıtý kúni – bul birtutas azamat­tyq qaǵıdattaryna negizdelgen Qazaqstan qoǵamyn damytý arqyly el birligin nyǵaıtý. Alǵys aıtý kúni elimizdiń ár azamatynyń júregine jaqyn ári jarqyn merekelerdiń biri bolady. Qazaqstan halqy Táýelsizdiktiń 25 jyldyq mereıli jylynda Alǵys aıtý kúnin búgin tuńǵysh ret merekeleıdi. Merekeleý maqsaty – qoǵam birigýiniń, azamattyq tatýlyqtyń, qoǵamdyq kelisim­niń, qazaqstandyq birtektilik pen birliktiń nyǵaıýynyń, «Máńgilik El» jalpyulttyq patrıottyq ıdeıasy qundylyqtarynyń jáne halyqtyń jalpyulttyq ıgiligi retinde Jańa Qazaqstandyq Patrıotızmniń qaǵıdattaryn bekitý.

Qazaqtyń meıirimi

halyqtardy mápeledi. Sol meıirimge eskertkish turǵyzý kerek

Bizdiń bala kúnimizde ájeptáýir bir is tyndyrsaq, bolmasa jas balalar qarııalarǵa bir qyzmetin kórsetse «Muǵalim bol!», «Kóp jasa, teń qurbyńnyń aldy bol!» dep alǵysyn jaýdyryp jatatyn. Elbasy Jarlyǵymen 1 naýryz – Alǵys aıtý kúni dep jarııalanyp, qazaqstandyqtardyń kúntizbesi taǵy bir merekelik datamen tolyǵýyn jurtshylyq jaǵymdy jańalyq retinde jaqsy qabyldady. Alǵys aıtý kúni qazaqstandyqtardy bir-birine jaqyndastyra, bereke-birlikti nyǵaıta túsedi dep sanaıdy. Qasiret eshqashan umytylmaıdy. Sol zobalań jyldardy ázerbaıjan qyzy – «Memlekettik tilge qurmet» birlestiginiń, Almaty oblystyq ázerbaıjan etnomádenı birlestiginiń tóraıymy, QHA múshesi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, «Dostyq», «Parasat» ordenderiniń ıegeri, ǵalym Asyly OSMAN apaı da óz basynan ótkizgen edi... – Asyly apaı, qazaqta «Altyn alma, alǵys al!» degen keremet támsil bar. Onyń ústine, elimizde bıyl tuńǵysh ret «Alǵys aıtý kúni» atap ótilmek. Ne aıtasyz? – Alǵys sózi – júrekten ıiriletin, tunyq sóz. Estigen jandy rýhanı lázzatqa bóleıdi. Bir jaǵynan tilek, bir jaǵynan adamnyń nıeti, rızashylyǵy ǵoı. Onyń mándiligi, mańyzdylyǵy sonda jatyr. Alǵys sóziniń maǵynasy teńizdiń tereń tuńǵıyǵyndaı, til jetpeıtin, dúnıedegi qymbat sóz. Osy sózdi aıtý bar da, sol sózdiń júrekte qalýy bar. Qazaqstan halqy Assambleıasy dostyqtyń da, birliktiń de, tutastyqtyń da uıtqysy bolyp otyr deımiz ǵoı. Endi sol Elbasy bas­tap bergen Assambleıa kúnin ári alǵys kúni retinde, ári máńgi este qaldyrý maqsatynda Astana men Almaty qalalarynda eskertkish ornatsaq deımin. Meniń túsinigimde alǵys sóziniń ıesi bolýy tıis. Birimiz birimizge aıtyp qana qoımaı, máńgi este qalatyndaı jasasaq. Ol eskertkish ataq úshin emes, elimizge, halqymyzǵa, bolashaqqa úlgi bolady. Keler urpaǵymyzǵa izgilikti umytpaı osylaı jetkizsek – onyń birliktiń, dostyqtyń temirqazyǵyna aınalary haq. Ol eskertkishke: «Qazaq halqy men Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevqa sheksiz alǵys» desek. Sonda ol, «Bodaýyn botaly túıe» degendeı, meıirimdiligimen, jan dúnıesimen ózgeni jatsynbaı baýyryna basqan qazaq halqyna degen qaıtarymymyz bolmaq. Máselen, Ońtústik Qazaqstan oblysynda Qazaqstan halqyna alǵys dep belgi qoıyldy. Qazaqstan halqyna kimnen alǵys. Alǵys bireýden bireýge bolýy kerek. Meniń sizge, sizdiń maǵan degen sııaqty. Sonda ol alǵystyń aýqymy da keńı túsedi. – Almaty oblysy Úshtóbe aýdanynyń orta­lyǵynda koreı aǵaıyndar «Qazaq hal­­qyna myń alǵys» dep eskertkish qoıdy emes pe? – Jaqsy, olardyń nıetteri durys. Biraq ol túkpirdegi bir aýdanda. Ony kim bilip, kórip jatyr? Sondyqtan da men barsha Qazaqstanda turyp jatqan ult-ulystardyń atynan sheksiz alǵysymyzdy bildirip, eskertkishti Astana men Almatyǵa qatar qoısaq degendi osy turǵydan aıtyp otyrmyn. Bul qalalarǵa qonaqtar kóp keledi. Qazaqtyń meıirimdi, qaıyrymdy halyq ekendigin ózgeler de kórsin. Bolmasa ár ult bas-basymyzǵa rahmet aıtyp, eskertkish qoıa bergenimiz qalaı bolar eken? Sol qıyn da qasiretti jyldary jalǵyz ázerbaıjandardy ǵana emes, qanshama ulttyń ókilderin qazaq topyraǵyna eriksiz aıdap ákeldi. Qazaqstan da eriksiz qabyldady. Biraq bizdi eriksiz aıdap ákelgenmen, erkin ómir súrgizgen qazaq halqy ǵoı. Ol neniń arqasy? Ol dalasyndaı darhan, aramdyqtan ada, qııanattan shet, týmysynan taza, nıeti, peıili keń qazaq degen ulttyń arqasynda. Sol kezde ózderi de bir úzim nanǵa, bir baspanaǵa zar bolyp otyrsa da, bir bólme úıi bolsa buryshyn berdi, eki bólmesi bolsa bireýin berdi. Jartyny jaryp, bútindi bólip bizdi panalatty, ári baýyryna basty. Jatsynǵan joq. Sóıtip, ózge eldi, basqa halyqty súıýdiń keremet úlgisin kórsetti. Al adam boıyndaǵy jaqsy qasıetterdiń bári de meıirimdilikten bastaý alady emes pe. Endeshe, sondaı jaqsylyq jasap, bótensinbeı, bólmeı, jarmaı barlyǵymyzdy osy dáýletke jetkizgen de qazaq halqy ǵoı. Men keıde maqtanyp aıtamyn, uly dalany ǵasyrdan ǵasyrǵa asyryp, jetkizgen qazaqtyń handary, bıleri, qaǵandary bolsa, al búginde sonyń jalǵasy tula boıy sulýlyqqa, jan dúnıesi jylylyqqa toly Elbasymyz sol ata-babasynan kele jatqan ádet-ǵuryp, saltty saqtaı kele barshanyń balasyn baýyryna basyp, Assambleıany quryp, árbir ulttyń ókiline erkindik, teńdik berip, árkim óziniń tilin, ádebıetin, mádenıetin, ádet-ǵurpyn saqtap otyr. Ony qarjylandyryp ta jatyr. Osy qaı elde bar. Sondyqtan, ózge ult ókilderi sol qaıyrymdylyqqa qaıtarym jasaý – Qudaı aldynda da, halyqtyń aldynda paryzymyz. – Asyly apaı, sonaý Qap taýynan Qazaqstanǵa kelgende qansha jasta edińiz. Búgingi urpaq bile otyrsyn, sol jyldardy eske túsirip kórseńiz... – 1944 jyldyń qara kúzinde Grýzııanyń Ahalkalak aýdany Havet degen selosyna túngi saǵat úshte amerıkalyq mashınalardy úılerge taqap qoıyp, uıqylarynan oıatyp, aldy-arttaryna qaratpaı tıeı bastaǵan. Qorada qoı mańyrap, sıyr móńirep, bala jylap, ana eńiregenine qaramaıdy. Sonda salýly tósek salýly kúıinde qalǵan ǵoı. О́ıtkeni, qaıtyp kelemiz degen úmitteri bolǵan. Bir mashınaǵa birneshe otbasyn lyqyldatyp toltyryp, temirjolǵa ákelip mal tasıtyn vagondarǵa tıegen. Sonda jol-jónekeı qanshama adam qyrylǵan. Ákemiz aıtatyn: Qazaqstanǵa burylǵannan keıin «ýh» degenbiz dep. О́ıtkeni, teńizge me, muhıtqa ma aparyp tastaıtyn shyǵar dep qoryqqan. Bizdiń otbasymyzda alty bala, áke-sheshemizben segiz jan keldik. Jol-jónekeı kórgen qorlyqty aıtpańyz. Ázerbaıjanda da ata-babadan kele jatqan ádet-ǵuryp bar. Kelini atasynyń qasynda tamaq ishpeıtini, sóılemeıtini. Zár qysqannan uıalyp, sodan da ólip ketkender kezdesken. Al qaıtys bolǵandar jol boıynda qalǵan. Sodan bizdiń vagon Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Túlkibas aýdanyna kelgende, ár aýylǵa bes-on otbasynan taratqan. Onda kólik joq, qazaqtar arbamen kelip áketken. Anamyz biz kelgennen keıin bir jyldan soń dúnıeden ozdy. Men sonda úsh jasar bala ekenmin. Biraq sheshesiz óssek te, anasyz óskendeı bolmadyq. Ákemiz úılenbeı altaýymyzdy baǵyp-qaqty. Ol kimniń arqasynda?! Ol kórshimiz, úı arasynda úı joq Serikbaı kóke men Aıtbıke jeńeshemizdiń jaqsylyǵynyń arqasynda. Bir otbasynyń balasyndaı óstik. Sol kisilerdiń qamqorlyǵy, sosyn marqum bolǵan toǵyz jastaǵy ápkem shıkimizdi pisirip, jyrtyǵymyzdy jamap, ákemizdiń basshylyǵymen kún kórip, qatarǵa qosyldyq. Sondyqtan da men aıtamyn, qazaq pana da bolǵan, ana da bolǵan dep. Áńgimelesken Gúlzeınep SÁDIRQYZY, «Egemen Qazaqstan». ALMATY.