Alty birdeı tilde shyrqalǵan «Anashym» atty ǵumyrly án qalaı týyp edi? Bul týraly Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Marat Omarovtyń ózi bylaı dep baıandaıdy.
– Anamyz 32 jasynda jeti balamen bir ózi qalǵan adam. Eń kenjesi men bir jasqa tolǵanda ákemizden aıyrylyppyz. Bárimizdi sheshemiz jalǵyz ózi jetkizdi. Oqytty, tárbıeledi. Keıin men de erjetken soń qalaǵa kettim. Odan ári Almatyǵa attandym. Mektepte oqıtyn kezimde Shámshi Qaldaıaqovtyń ana týraly ánderin oryndaıtyn edim. Janyma osy ánder jaqyn boldy. Sodan sheshem meniń ónerge áýestigimdi kórip, baıan satyp ápergeni bar. 2-synypta oqyp júrgende Shámshi aǵamyz Shymkentke kelip, ol kisiniń aldynda óz ánderin oryndap bergenimde, rızashylyqpen batasyn berip: «Shirkin-aı, aýyldyń osyndaı qara domalaq balalaryn ónerge baýlıtyn jer-jerlerde mýzyka mektepteri ashylsa ǵoı», degeni esimde.
О́se kele Almatyda «Sazgen» folklorlyq ansamblinde jumys istep júrdim. 1988 jyly bir kınoǵa túsýge ketip, birneshe jyl sheshemdi kórmeı, qatty saǵynyp júrgen kezim bolatyn. Qapshaǵaıda rejısser Ázirbaıjan Mámbetovtiń «Jaýshy» degen kınosyna túsip júrsek, anam Almatyǵa eki sómke aýqat-saýqatyn arqalap, izdep kelipti. Jataqhanada men joqpyn, sodan ol kisi 3-4 kún meniń bólmemde qonyp, sol jerdegi stýdentterge dastarqan jaıyp, pisirip ákelgen baýyrsaq, etterin shyǵaryp, bir toıdyryp ketipti. Sodan keshtetip jataqhanaǵa kelsem, bári «Seniń mamań kelip ketti. О́z anamyzdy kórgendeı boldyq. Tegin tamaq ishtik», dep qýanyp jatyr. Bólmeniń buryshynda bir sómke tur eken, ishinde maǵan ákelgen kıimderi bar. Sheshemdi sol kezde qatty saǵynǵanymdy bildim. Qabyrǵaǵa sýretin ilmek boldym. Uıyqtaıyn desem, kózim iliner emes. Bir kezde tósekte dóńbekship jatyp, jastyǵymnyń astynan anamnyń maǵan jazyp ketken hatyn taýyp aldym. «...Seniń mańdaıyńnan ákeń de sıpaı almaı ketip edi. Izdep kelsem, joq ekensiń, men de seni saǵyndym. Habarlasyp tursaıshy», degendeı joldary bar. Osydan keıin kózimnen jas shyǵyp ketti. Dombyramdy qolyma aldym. Kókiregimde osy kezde muńdy bir melodııa oınaı bastady. Sol kezde sanama osy kisiniń júregindeı darhan qazaqtyń keń dalasyndaı anamdy jyrlap óteıinshi degen oı keldi. Osy ıdeıa maǵan shabyt berdi.
Sodan osy áýenniń sózin kimge jazdyrarymdy bilmeı televızııadaǵy aqyndardy jaǵalap júrgenmin, sol jerde Qusman Igisinov degen aǵamyz: «Qaırat Jumaǵalıev degen aqyn bar. Qazir ol kisiniń de anasy 94 jastan asyp ketti. Ol da ákesinen erte aıyrylyp, jalǵyz anasynyń qamqorlyǵynda ósken. Saǵan óleńin jazsa sol jazyp beredi», dep keńes berdi. Sóıtsem, aqyn aǵamyz da teledıdarǵa bir teleocherktiń ssenarııin jazyp ákelgen eken. Qysqasy, sol jerde tanysyp, Qaırat aǵamyzǵa kolqa salyp, sózin jazdyrtyp aldym. Án úlken sahnaǵa qalaı joldama aldy desek, sol jyldary «Tamasha» oıyn-saýyq otaýynda Nurlan О́nerbaev óner kórsetip júrgen. Dostar ózimiz otyrǵanda, ishinde Nurlan da bar, osy ándi oryndaǵan edim. Negizi, bul ándi Maqpal Júnisova shyrqasa eken dep oılaıtynmyn. Sodan «Tamashaǵa» jańa án kerek bolyp, «Anashym» ánin Nurlan О́nerbaevqa berdim. Odan keıin oǵan «Áke armany» degen ánimdi de berdim».
...Osylaısha Marat Omarovtyń júreginen shyqqan án halyqtyń da júregine jetkenine barshamyz kýámiz. Bul ándi Elbasymyz da tebirene oryndaıtynyn kompozıtor maqtan tutady. Aıtqandaı, jaqynda 8 naýryzda «Qazaqstan» ulttyq telearnasynyń «Shyn júrekten» dep atalatyn konserttik jobasynda Marat Omarovtyń anasy Sulýhan Sultanqyzy 90 jasynda osy ánniń ekinshi shýmaǵyn oryndady. «Shet júrsem – saǵynarym, jabyqsam – shaǵynarym, Anashym – bir ózińsiz tabynarym» joldaryn ánshi-kompozıtordyń ózi aıtsa, «Ushyrǵan suńqarymsyń, Qııaǵa shyrqarymsyń! Báıgege ózim qosqan tulparymsyń!» degen joldaryn Omarovtyń anasy oryndap, qalyń tyńdarmannyń kózine jas úıirdi. – Anasy bar adamdar eshqashan qartaımaıdy dese, men de balasy jaqsy adamdar eshqashan qartaımaıdy, – dep aıtar edim dedi Sulýhan anamyz.
Aıtqandaı, Elbasy atynan «El anasy» ataǵyn alǵan bul kisi Uly Otan soǵysy kezinde poshta tasyǵan eken. Ne desek te, Marat Omarovtyń osy áni ǵumyrly boldy. Qazaq, orys, aǵylshyn, ıtalııan, túrik, arab, ózbek tilderinde aıtylyp júr. Amandyq bolsa, ánshi-kompozıtor aldaǵy 21 naýryzda AQSh-tyń Tehas shtatyna 3,5 myńǵa tarta qazaǵy bar «Shańyraq» degen qoǵamnyń shaqyrtýymen «Anashym» jáne Naýryz» ánderimen attanǵaly otyr. Jánnattyń tórin anasynyń tabanynyń astynan tapqan talantty kompozıtor osy kúnge deıin 200-ge tarta án jazsa, kóbi – elge, jerge arnalǵan patrıottyq taqyrypqa jazylǵan. «Júregim jyr tolǵaıdy, Kóńilim ortaımaıdy. Anasy bar adamdar Eshqashan qartaımaıdy», – dep tolǵaǵan aqyn Qaırat Jumaǵalıevtyń 30-dan astam jyr jınaǵy, aýdarma kitaptary jaryq kórgen. О́tken jyly Almatyda qazaqtyń asa kórnekti aqyny Qaırat Jumaǵalıevty eske alýǵa arnalǵan «Qazaq poezııasynyń Qaıraty» atty ádebı-sazdy kesh ótip, osy konsertte aqynnyń keń taraǵan ánderi shyrqaldy. Árıne, «Anashym» áni osynda da oryndaldy.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan». ALMATY.