Búginde elimizde kásiptik-tehnıkalyq bilim berý isine basa nazar aýdarylyp otyr. Elbasynyń bastamasymen barshaǵa arnalǵan tegin kásiptik-tehnıkalyq bilim berý baǵdarlamasy belgilenýi aldyńǵy pikirimizdiń aıqyn dáleli. Sonymen birge, atalǵan júıeniń qyzmetin odan ári jandandyrý men jańǵyrtý isinde de jarqyn mysaldar jetkilikti. Eń bastysy, qalany aıtpaǵanda, shalǵaı aýdandarda da bul máselede oń bastamalar barshylyq. Sózimiz jalań bolmas úshin endigi áńgimeni oblysymyzdyń eń alys aýdandarynyń biri – Kaztalovtyń Jalpaqtal aýylyndaǵy Jalpaqtal agrarlyq jáne salalyq tehnologııalar kolledji mysalynda órbitkendi jón kóremiz.
– Munda búgingi naryqtyq qarym-qatynastardyń suranysyna ıe segiz túrli mamandyq boıynsha kadrlar daıyndalady. Oqý ornynda kásiptik-tehnıkalyq bilim berýdiń zamanaýı úlgisi qalyptasqan. Ári oqytý baǵdarlamasy júıelik ózgeshelikteriniń negizi qalanǵan. Kásibı mamandar daıyndaıtyn kolledjdegi oqý-tárbıe jumystarynyń nátıjesi kásibı bilimdi táýelsiz baǵalaý tásili boıynsha aıqyndalady. Soǵan sáıkes túlekterdiń oqý sapasy 95,7-100 paıyz aralyǵyn quraıdy. Olarǵa oqý-tárbıe qorytyndysynda biliktilikterin aıqyndaǵan kýálikter beriledi. Mundaı joǵary da sapaly nátıjege oqytýshylardyń qosqan úlesi mol. Uly pedagog Ybyraı Altynsarın aıtqandaı, jaqsy muǵalim bárinen qymbat, sebebi, ol mekteptiń júregi emes pe, – deıdi Jalpaqtal agrarlyq jáne salalyq tehnologııalar kolledjiniń dırektory Maǵaýııa Esmaǵulov.
Búgingi tehnogendik kezeńde bilikti mamandar ázirleý júıesin qurý óte kúrdeli úderis. Buǵan atalǵan ujym áleýmettik seriktestikter qurylymyn belsendi túrde paıdalaný arqyly qol jetkizýde. О́ıtkeni, osy arqyly bilim alýshylardyń tańdaǵan mamandyqtary týraly túsinikterin tereńdetýge bolady. Eń bastysy, teorııa men tájirıbe bir jerde toǵysady. Túlekterdiń óndiristik jaǵdaıda derbes sheshim qabyldaı bilý qabileti qalyptasady. Buǵan kolledj ujymy men jumys berýshiler arasyndaǵy baılanys pen ózara yntymaqtastyq ıgi áserin tıgizýde. Oqý ornyn bitirýshilerdi jumysqa ornalastyrýǵa da mundaı qarym-qatynastardyń oń yqpaly bar. Sonymen birge, ujym basshysynyń bastamasymen eńbek naryǵyndaǵy jaǵdaıdy qadaǵalaýǵa múmkindik beretin izdenis tetiginiń qurylýy da úırenetin úrdis deýge bolady.
Bul tetiktiń basty róli suranysqa ıe jumys ornyn aıqyndaýǵa septigin tıgize alatynynda. Mundaı jaǵdaıda óńirdegi bıznes pen áleýetti jeke kásipkerlik nysandary ózderine qajetti bilikti mamandardy alystan izdep áýre bolmaıdy. Tek tıisti suranys bolsa deńiz. Jalpaqtal kolledji basshylyǵy men oqytýshy-ustazdar quramy óz túlekteri alystan shaqyrtylǵan kez kelgen mamanmen básekege túse alatynyna bek senimdi.
Olar óz bilikterin dýaldy júıe arqyly shyńdaýda. Qajet jaǵdaıda belgili bir toby qaıta daıarlyqtan ótkizilýde. Eń bastysy, munda suranysqa saı barlyq múmkindikter jasalýda. Bul suranystar úsh baǵyt boıynsha júrgizilýde. Onyń eń birinshisi ınfraqurylymdy jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyqty damytý esebinen jumyspen qamtýdy ulǵaıtý bolsa, ekinshisi aýylda kásipkerlikti damytý arqyly jańa jumys oryndaryn ashý bolyp otyr. Al úshinshisi tirek aýyldaryn damytýǵa negizdelgen.
Bul jóninde óńirdegi áleýmettik-seriktestik ókilderi ne deıdi?
Gúlbaný Shoqaeva,
«Nan ónimderi» jeke kásipornynyń jetekshisi:
– Bizdiń kásiporynda eńbek etip júrgenderdiń deni kolledj túlekteri. Osy arqyly olar otbasyn asyrap, áleýmettik-turmystyq máselelerin sheship otyr. Ashyǵyn aıtqanda, tendrler ádil túrde ótip, ony utyp alǵan jaǵdaıda nan ónimderimen tolyq qamtýǵa bolady. Buǵan tıisti múmkindikter bar. Sonymen birge, mundaı jaǵdaıda taǵy da jıyrma bes adamǵa, sonyń ishinde, kolledj túlekterine jumys taýyp berýge múmkindik týady.
Nurlybaı Joldybaev, «Sháhızada» jeke sharýa qojalyǵynyń jetekshisi:
– Mal ósirip, baptaýǵa yńǵaıly maman bolsa tıisti eńbekterin tóleı alamyn. Alaıda, mundaı jaýapkershilikten qashatyndar kóp. Olar maldyń qunyn tólettiredi dep qashady. Eger mal aýrýdan ólse, ony anyqtaıtyn veterınarlyq dáriger bar. Al mal durys qaramaǵandyqtan urlansa nemese batpaqqa batyp ólse, oǵan jaýap bergisi kelmeıdi. Sonda bul máseleni qalaı sheshýge bolady?
Murat Ahmetjanov:
«Dorremservısstroı» kásipornynyń basshysy:
– Bizdiń kásiporyn qyzmetkerleriniń deni de kolledj túlekteri. Alaıda, qazirgi tańda bizge mehanızator kadrlary jetise bermeıdi. Bul salada istep júrgenderdiń deni elýden asqandar. Olardy almastyratyn jas mehanızatorlar qajet-aq. Sondyqtan kolledj ujymy osyndaı mamandyq beretin júıeni ulǵaıtý úshin tıisti sharalar belgileýin suraımyn.
Sondaı-aq, kolledj dırektory Maǵaýııa Esmaǵulov uıytqy bolǵan semınar ispettes keń kólemdi shara kezinde Kenjebek Mendalıev atyndaǵy jalpy orta bilim beretin mekteptiń dırektory Saltanat О́teǵalıeva búgingi kúni mektepterde kompıýterdi tereń meńgergen ınjenerler jáne is qaǵazadaryn júrgizetin bilikti de saýatty mamandar jetispeıtinin aıtyp berdi. Sondyqtan ol salalyq kolledjde osy mamandyqty oqytýǵa jaǵdaı jasalatyn bolsa, oǵan suranys bolatynyn baıandady. Al Kaztalov aýdandyq bilim bóliminiń basshysy Erbolat Bekmoldın kolledjde esep mamandary men qyz-kelinshekter úshin kondıter jáne tiginshi mamandyqtaryn meńgerýge jol ashylsa, olar jumyssyz qalmas edi degen usynys-tilegin jetkizdi. О́z kezeginde aýdandyq kásipkerler palatasynyń dırektory Amanjol Nyǵmet bolashaqta munda qysqa merzimde mamandar ázirleıtin kýrstar ashýǵa qam jasap otyrǵandaryn málimdedi.
Qalaı degende de, bul aıtylǵan oı-pikirlerdiń bári alystaǵy aýdanda kásiptik bilim berýdiń kókjıegin odan ári keńeıte túsý qajettiliginen týyndap otyrǵany aıan. Al kolledjdiń uıymshyl ujymy sonyń bárine jan-jaqty oı júgirtip, túıindi oı-pikirlerdi súzgiden ótkizip, oqytý baǵdarlamasyn tereńdete túsýdi uıǵarǵan. О́ıtkeni, qazirgi tańda el ekonomıkasyn órkendetý isinde kásiptik-tehnıkalyq sala mamandaryn ázirleý jetekshi mánge ıe ekeni aıtpasa da belgili emes pe?!
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan».
Batys Qazaqstan oblysy,
Kaztalov aýdany,
Jalpaqtal aýyly.