Nazarbaev Qazaqstandy jańarý jolyna túsirdi

Parlament Májilisiniń kezekten tys saılaýy – zamanaýı syn-qaterlerge jaýap «Nezavısımaıa gazetanyń» taıaý shet memleketter saıasaty bóliminiń sholýshysy Vıktorııa Panfılovanyń maqalasy jaryqqa shyqqan bolatyn. Tómende sonyń sál yqshamdalǵan nusqasy jarııalanyp otyr. 20 naýryzda Qazaqstanda bir mezgilde Parlamenttiń tómengi palatasy – Májilis pen barlyq deńgeıdegi máslıhattar saılaý­lary ótedi. Prezıdenttiń bas­shy­lyǵyndaǵy «Nur Otan» par­tııasynyń jeńisi boljanatynyna qaramastan, sarapshylar eldiń saıasat alańynda ózgerister kútiletinin de aıtyp otyr. Májilis saılaýy kezekten tys ótkizilip otyrǵany belgili. Úkimet reformalardy kúrdeli ekono­mıkalyq jaǵdaılarda jalǵastyrý qajettigimen betpe-bet keldi. Al bul halyqtyń senim mandatyn ıelenýdi talap etedi. Prezıdent Nursultan Nazarbaev elektoratty saılaýda belsendilik tanytýǵa, ıaǵnı eldiń birligin aıǵaqtaýǵa shaqyrdy. «Barlyq azamattardyń saılaýǵa kelip, turaqtylyqtyń, birlik pen jasampazdyqtyń baǵy­tyn jalǵastyrýǵa daýys ber­genderi óte mańyzdy. Barshamyz «Nur Otan» saıası partııasynyń qyzmeti naq osyǵan baǵyttalǵanyn jaqsy bilemiz», – dep málimdedi Oralda ótken Qazaqstan halqy Assambleıasynyń respýblıkalyq forýmynda sóılegen sózinde N.Nazarbaev. «Nur Otan» partııasynan basqa Parlament saılaýyna taǵy bes partııa – «Aq jol», «Aýyl», «Bir­lik», sondaı-aq, Qazaqstannyń Kom­mýnıstik halyq partııasy (QKHP) jáne Jalpyulttyq sosıal-demokratııalyq partııasy (JSDP) qatysady. Májiliske barlyǵy 107 depýtat saılanatyn bolady. Olardyń 98-i mandatty partııalyq tizim boıynsha alsa, 9 depýtatty Qazaqstan halqy Assambleıasy saılaıdy. «Besinshi shaqyrylymdaǵy Parlament óz mindetin oryndady. Kezekten tys saılaý kúrdeli ekonomıkalyq transformasııalar júrgizý qajettigine baılanysty kerek bolyp otyr», – dedi «NG»-ǵa Reseı ǵylym akademııa­sy Ekonomıka ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri Aleksandr Karavaev. Birinshi, onyń pikirinshe, Parlamenttiń mindeti jergilikti bıýdjetterge tolyqtaı revı­zııa júr­gizý bolyp tabylady. «Bul ústimizdegi jyldyń sáýir-ta­myz aılary aralyǵynda, 2017-2019 jyldarǵa arnalǵan respýb­lıkalyq bıýdjetti qaıta qaraý barysynda júzege asady. Barlyq bıýdjet shyǵyndary tıimsiz shy­ǵyndardy alyp tastaý jolymen ońtaılandyrylatyn bolady dep oı túıýge negiz bar», – deıdi sarapshy. Onyń sózine qara­ǵanda, saılaý óte salysymen Bıýdjet kodeksine tolyqtyrýlar engiziledi. «Transformasııalardyń pers­pektıvalary áli de tolyq anyq emes ekeni esepke alyna otyryp, saıası elıtanyń quramy bo­ıyn­sha keń kólemdi oryn almas­tyrylýlardan bas tartqan jón dep sheshildi», – dep sanaıdy A.Karavaev. Májilistiń jańa quramynda oryndardyń kópshiligi «Nur Otanǵa» tıetinine eshkim de kú­mán­danbaıdy. Degenmen, «NG»-ǵa Máskeý memlekettik halyq­aralyq qatynastar ınstıtýty Saraptama ortalyǵynyń dı­rektory Andreı Kazansev atap ótkendeı, Parlamenttiń jeke quramy burynǵy kúıinde qala­tyn bolady. «Qazaqstan saıası jáne ákimshilik elıtany jastarmen jańartý qarqyny boıynsha postkeńestik keńistikte uzaq ýaqyttan beri kósh bastap keledi. Bul Prezıdent N.Nazarbaev stra­tegııasynyń bir bóligi bolyp tabylady. Atalaǵan strategııa «Bolashaq» baǵdarlamasy aıasynda júzege asyrylý ústinde. Prezıdenttiń úlken kúsh-jiger jumsaýymen shetelderde, onyń ishinde tek Batysta ǵana emes, sondaı-aq, Reseıde de jaqsy bi­lim alǵan jastar ákimshilik apparat pen barlyq deńgeıdegi saıa­sı qyzmetke belsendi kirisip ketti. Bıliktegi «Nur Otannyń» partııalyq tiziminde burynǵy depýtattardyń ári ketkende 25 paıyzy ǵana qaldy. Sońǵy shaqy­rylǵan Parlamentte ókildik etken «Aq jol» men QKHP-daǵy jaǵdaı da osyndaı», – deıdi A.Ka­zansev. Sarapshynyń pikirinshe, Qa­­zaqstandaǵy saıası elıtany shart­ty túrde úsh býynǵa bó­­lýge bolady. Birinshi býyn «aq­saqaldar» (Qazaqstanda olardy agash­kalar dep ataıdy) – bular keńestik kezeńnen shyqqan saıası qaıratkerler, postkeńestik Qazaqstandy qurýshylar. Olar ózderiniń egde tartýlaryna baılanysty bılikten birte-birte ketip jatyr. Ekinshi býyn – «ákelerdi» 90-shy jyldary boı kórsetken tabysty bıznesmender men talantty ekonomıster quraıdy dep aıtýǵa bolady. Buǵan mysal retinde Premer-Mınıstr Kárim Másimovti, is basyndaǵy kóptegen mınıstrler men ákimderdi jáne ulttyq kompanııalardyń basshylaryn keltirýge bolady. Búginde olardyń ókshesin úshinshi býyn – «balalar» basyp keledi. Olar – tamasha sheteldik bilimderi bar, biraq jumys ótilderi óte az jastar. Qa­zaqstandyq bılik tranzıtiniń ereksheligi onyń birte-birte «atalardan» «nemerelerge» berile bas­taýy bolýy yqtımal. «Ákeler» men azaıyp bara jatqan «atalar» býyny «Bolashaq» tálimgerleriniń, ómirlik tájirıbeleri azdyǵy saldarynan, qandaı da bir qatelikter jiberip qoımaýynyń garanttary bolady. Bul úshin respýblıkada byltyr N.Nazarbaev aıtqan konstıtýsııalyq reformalar júrgizilýi tıis. Ol respýblıkany prezıdenttikten prezıdenttik-parlamenttik respýblıkaǵa qaıta qurýǵa kómektesedi. Reseı ǵylym akademııasy Sol­tústik Osetııa gýmanıtarlyq jáne áleýmettik zertteýler ıns­tıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri, saıasattaný ǵylymdarynyń doktory Iýlııa Ýsovanyń paıymynsha, «jańa zań shyǵarýshy organnyń quramy bárinen buryn ishki elıtalyq qurylymnyń Qa­zaqstannyń saıası júıesin jań­­ǵyrtý mindetterin sheshýge qan­shalyqty qabiletti ekenin kór­setetin bolady». «Parlamenttegi saıası par­tııalardyń rólin kúsheıtý plıý­ralıstik básekelestik tetigin bel­sendilendirýge múmkindik berip, saıası júıeni burynǵydan da ıil­meli jáne jańa jahandyq syn-qaterlerge qatysty sezimtal, sondaı-aq, túrli áleýmettik já­ne etnostyq toptardyń (atap aıtqanda, orys tildi halyqtyń) saıa­sı ókildikterin keńeıtýge jaǵdaı týǵyzady. Munda «Nur Otan» favorıt bolsa, QKHP-nyń da dástúrli basym saıası kúsh retinde kórinetini kúmánsiz, sondaı-aq, agroónerkásip keshenin qoldaý men damytýǵa baǵyt ustanǵan «Aýyl» HDPP da belgili bir saıası áleýetke ıe», – deıdi «NG»-ǵa Iýlııa Ýsova. «Osylaısha eldiń saıası-bas­qarý elıtasy esh ózgermeıdi degen pikir bar ekenine qaramastan, bul másele jańarý satysynda turǵany aıqyn ańǵarylady», – dep atap kórsetedi sarapshy. Iý.Ýsova, sondaı-aq, Qazaq­stannyń Ortalyq Azııa memle­ketteri ishindegi eń turaqtysy jáne is júzinde óńirlik kóshbasshy dep sanalatynyna qaramastan, qazirgi kezeńde yńǵaısyz syrtqy konıýnktýra ekonomıkalyq jáne saıa­sı reformalardy ilgeriletý isin kúrdelendire túsip otyrǵanyn atap ótedi. Qazaqstan úshin 2016 jylǵy kún tártibindegi basym baǵyttarǵa eldiń álemdik ekonomıkaǵa baǵyt ustanyp otyrǵany, ınvestısııalyq ahýaldyń jaqsarýy, «EKSPO-2017»-ge qatysý úshin sheteldik áriptesterdi tartý, 2014-2018 jyl­darǵa arnalǵan kóp qyrly syrtqy saıasat tujyrymdamasyn júzege asyrý boıynsha jumystardy kúsheıtý máselelerin jatqyzýǵa bolady. Al saıası elıtanyń barlyq oń baǵyttaǵy qaıta jańǵyr­tý­­lardy aıaǵyna deıin jetkizý múm­kin­dikteri qandaı ekenin ýaqyt kórsetedi.