Sergeldeń

Iá, osydan bir aı buryn qaraǵandylyq qyz Sandýǵash Raısova sırııalyq kúıeýi Iаser Alızzıdan jáne bes balasymen birge soǵys órtine oranǵan Sırııadan bas saýǵalap, Qazaqstanǵa kelgen bolatyn. Basyna taǵdyrdyń taýqymeti túsken bul otbasy úshin Sırııadan sytylyp shyǵýdyń ózi ońaıǵa soqpapty. «Túrkııadaǵy bizdiń elshiliktiń qudaı tileýlerin bergir Ǵalymjan, Arman degen qyzmetkerleri bizge kóp kómek kórsetti. Osyndaı janashyr azamattardyń arqasynda neshe túrli qıyndyqtardan ótip, Qazaqstanǵa aman-esen jettik», – deıdi S.Raısova. Búgingi kúnde bul ot­ba­synyń basyna qara bult qaı­ta úıirilgendeı. Jaqyn kúnderi zań oryndary S.Raı­sovanyń kúıeýi men bes balasyn Sırııaǵa keri qaıtaryp jiberýi bek múmkin. Zań talaby sondaı. Zańǵa salsańyz, bul otbasynyń bosqyn mártebesin alýǵa eshqandaı quqyqtarynyń qısyny kelmeıdi eken. Máse­len, bosqyn mártebesin alý úshin belgili bir adam násildik, ulttyq, azamattyq turǵyda, sonan keıin dinı senimi, saıası ustanymy nemese qandaı da bir áleýmettik topqa jatqany úshin qýdalaýǵa ushyraǵan bolýy kerek kórinedi. Al soǵystan qashqandar bul sanatqa jatpaıdy eken... Qaraǵandy oblystyq IID kóshi-qon polısııasy bas­qarmasynyń bólim bastyǵy Janna Erjanova bul jaǵdaıǵa bylaısha túsinik beredi: «She­teldik jáne azamattyǵy joq tulǵa násildik belgisi bo­ıynsha qýdalaýdyń qurbany boldy deýge jetkilikti negiz joqtyqtan, olarǵa bosqyn mártebesi berilmedi...». S.Raısovanyń ózi Qara­ǵandy oblysyndaǵy Qara­ǵaıly kentiniń týmasy. Kópbalaly otbasynda 1978 jyly jaryq dúnıe esigin ashypty. Mektep bitirgen jyly Qaraǵandyǵa kelip, joǵary oqý oryndarynyń birine túspekshi bolypty. Joly bolmaı emtıhannan qulaǵan soń, amal joq aýylyna qaıtqan. Bul – dúnıe apyr-topyr bolǵan ótken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldary edi. Sol kezdegi dúr­­mekke erip S.Raısova da Al­maty, Bishkek baryp, ol jaqtan taýar tasyp, óz halinshe saýda-sattyqpen aınalysady. Bolashaq jary Iа.Alızzımen de sonda tanysypty. Sóıtip, osydan jıyrma jyl buryn sırııalyq azamatpen kóńil jarastyryp, kóz kórmegen jat elge kete barǵan ǵoı. Negizi, Sırııanyń Hama qa­lasynda turǵan bulardyń jaǵdaıy jaman bolmapty: bas­tarynda úıleri, jekemenshik dúken jáne ózderine tıesili jer telimi bolǵan. El qatarly turmys quryp, bes balany ómirge ákelgen. Qazir bala­la­rynyń aldy on altyda. Al soǵys órti tutanǵan kez­de bu­lardyń shańyraǵy qırap ortasyna túsken de, bar mal-múlkinen jurdaı bolyp aıy­rylǵan... Qazirgi tańda sırııalyq otbasynyń basynda bosqyn mártebesi bolmaǵan soń, jaǵ­daı­lary tipti de qıyndaı tús­­ken. Zańdyq turǵydaǵy bel­gili bir dárejedegi quqyq­ta­ry bolmaǵandyqtan, bular­dy esh jerde jumysqa almaıdy. Soǵystan bas saýǵalap kelgen qashqynda qaıdan aqsha bolsyn? Bir úıli jandy asyraýǵa Raısovanyń qońyrtóbel tirligi bar týystarynyń da sha­­masy kele bermeıtinge uq­saıdy. Sırııaǵa qaıtý týraly áń­gime qozǵala qalsa, Iа.Alızzı baı­ǵus azar da bezer bolady. Onyń aıtýynsha, dál qazirgi ýaqytta Sırııaǵa qaıta oralsa, tiri qalmaıdy eken. Kezinde ol jaqtaǵy lańkester muny da óz qataryna qospaqshy bolyp­ty. Ázer degende qashyp qutylǵan. Onyń zárezap bol­ǵany sonshalyqty, sýretke túsýdiń ózinen qorqady. Lań­kester tanyp qoıyp, taýyp alady dep qaýiptenedi. Janǵa tynysh, beıbit eldi kim jek kórgen? Iа.Alızzı de az ýaqyttyń ishinde qaıyn jurt­qa baýyr basyp alypty. «Qa­zaqstan maǵan unaıdy. Osy jerde turǵym keledi», – deıdi ol. Biraq, bosqyn mártebesine qol jetkize almaǵan Iаser men onyń balalary úshin bizdiń elde qalyp, túpkilikti turý úshin esepshottarynda 2 mıllıon 600 myń teńge aqsha bolýy kerek eken. О́zderi aryp-ashyp, qashyp-pysyp júrgen bul otbasynda ondaı aqsha qaıdan bolsyn?! Al endi Qazaqstannyń aza­­mattyǵyn alý budan da qıyn jáne de ol asa qymbatqa túspek. Tyǵyryqqa tirelgen bul jaǵdaıdyń sheshimin ázir­ge eshkim de tap basyp aı­ta almaı otyr. Máselen, Ha­lyq­aralyq adam quqyqtary men zańdylyqty saqtaý jó­nindegi Qazaqstan bıýrosy Qa­raǵandy fılıalynyń dırektory Iýrıı Gýskov bylaı deıdi: «Sırııalyqtyń zaıyby – Qazaqstan Respýblıkasy­nyń azamaty. Iаǵnı, bul jerde mem­leket azamatyn óz qam­qorlyǵyna alýy tıis. Munyń bir ǵana joly bar – zańnamaǵa azdaǵan ózgeris engizý kerek...». Iá, qazirgi qoldanystaǵy zań boıynsha S.Raısova elde qalǵanymen, onyń jubaıy men balalary Sırııaǵa jer aýdarylýy tıis. Biraq, bul jerde de bir kiltıpan bar. Mysaly, balalardy anasynan aıyryp, otanyna qaıtarý úshin de ákimshilik sottyń sheshimi kerek eken. Búgingi kúnde sırııalyq ot­basyna quqyqtyq kómek kórsetip júrgen zańger Alek­seı Kochkarovtyń aıtýynsha, Iа.Alız­­zıdiń kelisimimen onyń balalarynyń azamattyǵyn aýystyrý jóninde qujattar qattalyp jatyr eken. Álbette, bul ońaı jáne tez arada sheshile qoıatyn sharýa emes. Nege deseńiz, Sırııanyń bizge eń jaqyn ornalasqan elshiligi tek Máskeýde ǵana. Kochkarov demekshi, Raı­sovanyń bul zańgerge degen qurmeti erekshe. «Otanym, tórkinim dep saǵalap kelgende tap osy Alekseı Borısovıch sııaq­ty basqa ulttyń ókilinen jaqsylyq kóremin dep oılamappyn. Qazir ınternetti ashyp qarap otyrsam, biz týraly neshe túrli ǵaıbat sózder jazylǵan. Buta panalaǵan torǵaıdaı bolyp kelgenimde mundaı qatý qabaqtyń qabyrǵaǵa batyp júrgeni ras, árıne. Al Alekseı Borısovıch syndy azamattyń osyndaı qıyn kezde bizdiń otbasyna kórsetip otyrǵan kó­megi men qoldaýyn eki dúnıede umytpaspyn», – deıdi qam­kó­ńil jan. Búgingi kúnde S.Raısova bıý­rokratııalyq burqyraǵan qaǵazdardy rettep, arab ti­lindegi qujat­tarynyń kóshir­mesin orys jáne qazaq tilderine aýdartyp, Qaraǵandydaǵy týystarynyń úıinde turyp jatyr. Al kúıeýi men balalary bolsa, Qaraǵaılydaǵy jaqyn aǵaıynnyń úıine ýa­qytsha aıaldaǵan. «Sırııada qujat máselesine kelgende qıyndyq kórgen jerim joq. Al munda biraz júgirýge týra keledi eken. Aýdarma degenińiz qyp-qyzyl aqsha. Keshe ǵana Máskeýge dep jibergen eki paraq qaǵazdyń aýdarmasyna 20 myń teńge tóledim. Ju­myssyz otyrǵan adamǵa bul de­genińiz ońaı emes eken», – dep muńyn shaǵady Sandýǵash Raısova. «Sýǵa ketken tal qar­maı­dy», jaqynda sırııalyq otba­sy bosqyn mártebesin alý úsh­in sotqa júgindi. Sonymen, ser­geldeńge túsken sırııalyq otbasynyń bolashaqtaǵy taǵ­dyryn Qaraǵandy qala­syn­daǵy Qazybek bı aýdandyq №2 soty sheshpek. Baıaǵyda talaı ult pen ulys­tyń balasy elimizge bosyp kelgeninde baýyrymyzǵa basqan halyq edik. Búgingideı mamyrajaı zamanda bir muńlyqty – týǵan jerim, tórkinim dep kelgen judyryqtaı qyzdy bala-shaǵasymen syıdyra almaı otyrǵan sıqymyz eldigimizge syn emes pe?! Qaırat ÁBILDINOV, «Egemen Qazaqstan». QARAǴANDY.