* Basqa basylymdardan

 Rekordtyq kórsetkish – halyq birliginiń ólshemi Qazaqstanda jeksenbi kúni bolyp ótken Parlament Májilisi men barlyq deńgeıdegi máslıhattar depýtattaryn kezekten tys saılaý álemniń kóptegen buqaralyq aqparat quraldarynyń ózekti taqyryptarynyń birine aınalyp otyr. Olar munda negizinen elektorattyń 77 paıyzdan astamynyń saılaýǵa kelip, óz tańdaýlaryn bildirýleri Parlament saılaýy tarıhyndaǵy eń joǵarǵy kórsetkish ekenin ataı otyryp, munyń ózi halyqtyń birligi men yntymaǵynyń jarqyn kórinisi bolyp tabylatynyna nazar aýdarýda. Parlament saılaýy ashyq ta demokratııaly boldy Reseıdiń eń aýqym­dy da bedel­di aqparat agenttigi Qazaqstan Májilisinde (tómengi palata) ótken kezekten tys saılaýdyń «ashyq, erkin, demokratııaly» bolǵanyna erekshe mán berildi. Muny ınternet-basylym tilshisi Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń saılaýlardy baqylaý jónindegi mıssııasynyń jetekshisi Azız Nosırovtyń málimdemesine súıenip jetkizdi. ShYU mıssııasynyń málimdemesinde saı­laýǵa daıyndyq pen ótkizý monıtorınginiń qorytyndylary boıynsha «eshqandaı tártip buzýshylyqtyń oryn almaǵany» atap kórsetilgen. Uıym baqylaýshylary osyǵan oraı «saılaýdyń quqyqtyq bazasy saılaý prosesi sýbektileri úshin qajetti jaǵdaılardy jasap, erkin daýys berýdiń nemese bermeýdiń, saılanýdyń nemese saılanbaýdyń, jasyryn daýys berý prosedýrasyn paıdalaný arqyly óz erkin bildirýdiń quqyǵy men múmkindikterine kepildik jasaǵanyn» qadap aıtady. Agenttik tilshisi mıssııa músheleriniń saılaý barysynda Qazaqstannyń ártúrli qalalary men aýdandarynda ornalasqan 65 saılaý ýchaskesinde bolǵanyn baıandaıdy. Mıssııa «azamattardyń daýys berý barysyndaǵy joǵary belsendilikterin» atap ótpeı tura almaıdy. Nosırovtyń aıtýynsha, «mıssııanyń jumysy barysynda onyń tarapyna eshqandaı aryz-shaǵym men eskertpeler túspegen», daýys sanaý kezinde «tártip buzýshylyq» anyqtalmaǵan. ShYU-nyń Qazaqstandaǵy mıssııasy qura­mynda 9 baqylaýshy bar. Olar – Reseı, Qyr­ǵyzstan, Tájikstan, О́zbekstan jáne Qytaı elderiniń ókilderi. Al Qazaqstandaǵy saılaýǵa barlyǵy 817 sheteldik baıqaýshy qatysqan. «Ortalyq saılaý komıssııasy túpkilikti nátıjelerdi 26 naýryzdan qaldyrmaı jarııalaıdy», – delingen habarlamada. Qazaqstandaǵy saılaýdyń ádil ótkeninde kúmán joq Reseıdiń aqpa­rat álemindegi ke­lesi bir qýatty agent­tigi – «Lenta.Rý» Qazaqstandaǵy Parlament Májilisiniń saılaýy ashyq ta ádildik saltanat qurǵan qalypta ótkenin alǵa tartady. Basylym tilshisi bul rette Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń bılik basyndaǵy «Nur Otan» partııasynyń shtabyna barǵan kezinde aıtqan sózderinen dáıekteme keltiredi. «Jalpyulttyq ekzıt-polldyń nátıjelerine sáıkes, partııa saılaýshylardyń 82 paıyzdyq daýsyn alǵan», – dep atap kórsetedi agenttik tilshisi. Budan ári Prezıdenttiń saılaý nátı­jesin búkil halyqtyń jeńisi dep baǵalap, jınal­ǵandardy jeńisterimen quttyqtaǵany aıtylady. «Qazaqstandyqtar partııa baǵdarlamasy men reformasynda jarııa etilgen baǵytty taǵy da qoldap shyqty», dedi Elbasy. Agenttik tilshisiniń kýá bolǵanyndaı, Nursultan Nazarbaev, sondaı-aq, bolyp ótken saı­laýǵa qatysqan basqa partııalarǵa da alǵys sezimin jetkizgen. «Bul partııalar da saılaýda belsendilik tanytty, endi olardyń aıtqan usynystary men syn-eskertpelerin «Nur Otan» partııasy eskeretin bolady, olarmen ózara yntymaqtasa áreket jasaý óziniń jalǵasyn tabady», dedi Memleket basshysy osy oraıda. «Medıa Konsýl» ekzıt-pollynyń málimeti boıynsha, saılaýda ekinshi orynǵa 7,24 paıyzdyq daýsy bar «Aq jol» partııasy shyqty. Úshinshi satyǵa Qazaqstan halyqtyq kommýnıstik partııa­sy 7,22 paıyzdyq daýyspen ornalasty. Parlament Májilisin úsh saıası partııa quraıdy Belarýstiń bas aq­­parat agenttigi par­tııalyq tizim bo­ıyn­sha ótken Par­la­­ment Májilisi saı­laýynyń qory­tyn­dy­­sy tómengi palatany úsh saıası partııanyń ókilderi quraǵaly tur­ǵanyn tilge tıek etedi. «Brıfıngte Ortalyq saı­laý komıssııasynyń tóraǵasy Qýandyq Turǵanqulovtyń atap ótkenindeı, «Nur Otan» partııasy 82,15 paıyzdyq daýys jınaǵan, Qazaqstannyń demokratııalyq «Aq jol» partııa­sy 7,18, al Qazaqstan halyqtyq kommýnıstik partııasy 7,14 paıyzdyq daýysqa ıe bolǵan», – dep málimdeıdi agenttik tilshisi. Osylaısha osy úsh partııa aldaǵy Parlament Májilisiniń negizin quraıtyn bolady, dep tolyqtyrady sosyn ol budan ári. Jeti paıyzdyq belesten óte alǵan osy úsh partııanyń kandıdattary Parlamenttiń dińgegi bolǵaly tur. Qazaq elindegi eski de jańa Parlament Ázerbaıjannyń eń oqyrmany kóp aqparat agenttigi Qazaqstanda jek­sen­bi kúni ótken Parlament Májilisi men bar­l­yq deńgeıdegi depýtattar saılaýynyń qorytyndysy týraly aqparatyna tap osyndaı basty taqyryp qoıǵan. Ol saılaýdyń kópshilik kútkendegideı jaqsy nátıjege qol jetkizgenine toqtalady. Baspasóz quraly habarlaǵandaı, exit­poll nátıjeleri eldegi Parlamentte eshqandaı ara salmaq aýysýshylyǵyn kórsetpegen, onyń qorytyndysynda eshqandaı tosyn oqıǵa oryn alǵan joq. «Osylaısha «Qoǵamdyq pikir» ıns­tıtýtynyń saılaý ýchaskelerindegi saılaý­shylardan suraý salý jolymen anyqtap, jarııalaǵan málimetine saı, 7 paıyzdyq belesten prezıdenttik «Nur Otan» partııasy, Qazaqstan halyqtyq kommýnıstik partııasy jáne «Aq jol» partııasy asa alǵan. Bylaısha aıtqanda, ótken Parlamentte ókilderi bolǵan partııalar qaıtadan sol oryndaryna keldi», dep jazady agenttik tilshisi. «Saılaýdyń mundaı nátıjege jetýi eldiń ózi ishindegi jurt úshin de, syrt jaqtardaǵy sarapshylar úshin de kútpegen nárse bolǵan joq. Qazaqstanda Prezıdent Nursultan Nazarbaev pen onyń komandasynyń turǵyndar arasynda orasan zor qoldaýǵa ıe bolyp kele jatqany jáne bul qoldaýdyń jyl sanap ósip kele jatqany jaqsy málim. Osy rette Qazaqstan táýelsizdikke qol jetkizgeli beri Prezıdent pen onyń partııasynyń udaıy kóp daýys alyp kele jatqanyn, al ótken jylǵy Prezıdent saılaýynda is basyndaǵy Prezıdenttiń 97,75 paıyz daýys alǵanyn aıta ketýimiz kerek. Búginde Qazaqstan halqynyń basym bóligi Nazarbaev pen onyń komandasyn búgingi daǵdarys teńseltken álemdegi beıbitshiliktiń bas­ty qundylyǵy retindegi turaqtylyqty saqtap qalýǵa qabiletti kúsh dep tanıdy», – dep atap kórsetedi basylym kelesi kezekte. «Taıaý Shyǵys pen Ýkraınadaǵy oqıǵalar qazaqstandyqtardy aıtarlyqtaı qorqytyp otyr, olar sondyqtan tap osy Nazarbaev pen onyń komandasyn Qazaqstanda sondaı oqıǵalardyń tıtteı de bolý múmkindigin joıyp jiberetin kúsh sanaıdy», – delingen habarlamada budan ári. Agenttik sholýshysy Elena Kosolapova osyǵan oraı Qazaqstan Parlamentindegi saıası kúshterdiń ara salmaǵyn saralaı kelip, onyń is-áreketinen pálendeı qatty ózgerister kútýdiń qıyn ekenine de nazar aýdarady. Onyń buryn qolǵa alynǵan baǵytty odan ári damyta túsýge kúsh salýy ábden yqtımal. Alaıda, qazirgi shaqyrylymdaǵy depýtattarǵa burynǵydan da qıyn ekonomıkalyq jaǵdaıda jumys jasaýǵa týra keledi. «Qazaqstan bıýdjetiniń negizgi kózi bolyp tabylatyn munaı men basqa da shıkizat kózderi baǵalarynyń túsip ketýleri de, negizgi saýda áriptesi bolyp tabylatyn Reseıdegi ekonomıkalyq daǵdarys buǵan áser etpeı qoımaıdy. Osynyń ózi jańa Parlamentke bıýdjet pen ekonomıkany toltyrýdyń qosymsha kózderin, bálkim, Ortalyq Azııa elderinen izdestirý kerek ekenin bildiretin shyǵar», dep túıindeıdi sholýshy. Halyqpen birge daýys berdi «Qazaqstanda jek­­­­senbi, 20 naý­ryz kúni ótken Par­­lament saılaýyna Prezı­dent Nursultan Nazarbaev ta saılaýshy retinde qatysty», dep jazady basylym. Gazet tilshisi budan ári Astanadaǵy saılaý ýchaskeleriniń birine barǵan kezinde Memleket basshysynyń eldegi bılik bólisiniń oryn alyp qalýy múmkin ekenin aýyzǵa alǵanyn baıandaıdy. Kezdesýi kezinde reseılik buqaralyq aq­parat quraldarynyń ókilderi Nazarbaevqa Prezıdent ýákildiginiń bir bóligi Parlamentke berilýi múmkin be, degen mazmunda suraq qoıǵan. Buǵan Memleket basshysy jaýap bere otyryp, ondaı «ózgeristerdiń bolýy yqtımaldylyǵyn joqqa shyǵarýǵa bolmaıtynyn» aıtqan. Ol óz sózinde áńgimeniń «Pre­zı­dent pen Parlament arasyndaǵy bılik­ti bólisý» týrasynda bolyp otyrǵanyn atap ótken. Baspasóz ókilderimen pikir almasý barysynda Prezıdent, sondaı-aq, oqıǵanyń aldyn alýǵa bolmaıtynyn da eskertken. Onyń aıtýynsha, Qazaqstan qoǵamy tıisti zańdardy qabyldaý arqyly demokratııanyń jolyna birtindep túsip kele jatyr. «Bizdi asyqtyryp keregi joq, sebebi, biz basqa adamdarmyz, biz adamdarmen aradaǵy qarym-qatynasy ózgeshe qalyptasqan Azııamyz», – dedi Nazarbaev. Onyń aıtýynsha, Qazaqstandaǵy saıası ahýalǵa kóńilderi tolmaıtyn basqa elder onyń basqa halyqtarǵa uqsamaıtyn dástúrin, tarıhy men mádenıetin syılaýy tıis. Sheteldik buqaralyq aqparat quraldary negizinde sholýdy daıyndaǵan Serik PIRNAZAR, «Egemen Qazaqstan».