Qaıran, bir árip!..

Oblys ortalyǵyndaǵy kóshelerdiń birinde shaǵyn ǵana dúken ashyldy. Iesi ózimizdiń qazaq balasy. Alǵashynda mańdaıshaǵa «Dýken, táýlik boıynsha» dep jazdy. Bul jazýdy kóre salyp, jan-jaqtan júgirip kep, bárimiz de aıtyp jatyrmyz. Ol birden: «Bári de solaı jazady,basymdy aýyrtpańyzdarshy, men oryssha oqydym», – dedi. Bir apamyz: – Áı, qaraǵym-aý, mektepte muǵalimderiń qazaq tilindegi áripterdiń qalaı aıtylyp, qalaı jazylatynyn oqytyp, túsindirmegen be! – dep jatty. – ­Mańdaıshaǵa jazatyn fırmalar solaı jazyp berdi. Zachem eto vam? Qazaqsha jazylyp tur ǵoı, – deıdi jigit. Arada bir apta ótkende, ekinshi «birtúrli» jazý paıda boldy. Bul joly «dýken teýlik boıımen» depti. Dúkenge kelip júretin sol mańaıda turatyndar taǵy da renishti. – Qaraǵym-aý, biz saǵan jazyp berdik qoı durysyn. Bunyń ne? – dese: – Sizder jazǵan áripterdi taba almady, – depti. Álgi apamyz da ashýly: – Áripterdi taba almaǵany nesi? Balqan taý asyp ketip pe sonsha! Jerdiń túbine tússe de tabamyz. Júr, káni, menimen!-deıdi jigitke. Mańdaıshadaǵy jazýdy qate jazǵany úshin úlken­derdiń, dúkenge kelýshilerdiń eskertýlerinen uıalǵan ba, álgi jigit apamyzǵa ilesip, áripterdi izdeýge shyǵady. Úshinshi kúni mańdaıshaǵa Dúken dep jazyldy-aý, aqyry!. Saǵattyń sýreti salynyp qa­syna ilindi. Táýlik boıy jumys jasaıdy degen­di kór­setip turý úshin. Dúken mańaıynda turatyn úlken­derimiz de kóńildendi. Birazǵa deıin úılerinen shyǵyp, mań­daı­shaǵa kelip qýana qarap júrdi. Keıbireýler «til janashyrymyn» dep kópirip júredi. Árqaısymyz Safýra apamyzdaı, ol kisiniń kórshilerindeı tilimizdi osylaı qoldap qorǵasaq, áripterimiz óz oryndaryn tabady eken. Bu kisiler jınalystarda tildi kótereıik, damytaıyq dep lepirip sóılemeı-aq, bir áriptiń boıyn tiktep, kótertip, bárimizge sabaq, úlgi bolardaı is jasady. Aıtpaqshy, aldyńǵy jyly oblys ortalyǵynda bir es­­kertkish ashylǵanda orys tilindegi bir sózge eki «s» árpin jazýdyń ornyna bir «s» árpi jazylyp ketip, qudaı saqtasyn, jedel, shuǵyl túrde qateni túzeýge tapsyrma berilgeni-di. Rasynda da, joǵaryda jigitimiz aıtqandaı, aınalamyzda «dýken» degen sóz qaptap tur. Edel-jedel jóndeńder, káni, dep nusqaý berip jatqan da eshkim joq. «Dýken» bolyp ómir boıy tura berse de myńq etpeımiz-aý. Bir ǵana árip. Mán bermeı­miz. Ony kórip ósken balalarymyz da erteń solaı ataıdy. Qazir qala kóshelerindegi jar­namalarda bolsyn, mań­daıshalarda bolsyn budan basqa da qateler kóbeımese, azaıar túri kórinbeıdi. Dúkenshi jigittiń «ózderi solaı jazyp berdi» degendegi mańdaısha jazýlardy jazatyn «ózderine» zań júzinde talap qoıylmaı turǵany ókinishti. Áripterdi qate jazyp bergenderi úshin aıyppul tólenýi qajet. Áıtpese, aıtylýy, jazylýy qıyn deıtin qazaq tilindegi aınaldyrǵan bes-alty áripti eger talap pen tártip bolsa endigi úırenip, jazyp, jattap, mańdaıshaǵa emes, tipti, aspanǵa jazyp qoıatyn ýaqyt jetti emes pe.  Farıda BYQAI, «Egemen Qazaqstan». PAVLODAR.