Áskerı polısııa ortalyǵy

maman daıarlaý isinde mańyzdy isterge uıytqy bolýda Qaı zamanda da Otan qorǵaý isi birinshi kezekte turǵan. Otannan artyq qundylyq ta joq. Osy Otan qorǵaý isine úlesterin qosyp kele jatqan Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteri Áskerı polısııasy bas basqarmasyna qarasty Áskerı polısııa mamandaryn daıyndaý ortalyǵynyń basshysy, podpolkovnık Erbol SPATAEVTY áńgimege tartqanymyzda ol Táýelsizdiktiń alǵash­qy jyldaryndaǵy ótpeli kezeńde kásibı mamannyń azdyǵynan biraz qıynshylyqtardyń bolǵanyn, mundaı jaǵdaı áskerimizge de áserin tıgizgenin atady. – Sondaı qıly kezeńderde Qarýly Kúshterde quqyq tártibin saqtaý úshin arnaıy áskerı bólimshe qurý ıdeıasy týyndady. Buǵan tikeleı uıytqy bolǵan Prezıdent Nursultan Nazarbaev edi. 1997 jyly 22 sáýirde Elbasynyń «Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń quqyq qorǵaý organdarynyń júıesin ári qaraı reformalaý jónindegi sharalar týraly» ókimi shyǵyp, Qarýly Kúshterdiń áskerı polısııa organdaryn qurýdy tapsyrdy. Qorǵanys mınıstrliginiń jan-jaq­ty qoldaýynyń arqasynda sol jyldary áskerı polısııanyń myq­ty irgetasy qalandy. Osy arada myna bir nárseni de eske sala ket­sem deımin. Áskerı polısııa álemde 40-tan astam elde jasaqtal­ǵan. Olardyń qatarynda AQSh, Ger­manııa, Fransııa, Ulybrıtanııa, Qytaı jáne TMD memleketteriniń bi­razynda júıeli jumys istep keledi. Eń bastysy, 2005 jylǵy 21 aq­panda «Áskerı polısııa organ­dary týraly» Zań qabyldandy. Bul qujat áskerı polısııa organ­dary­nyń quqyqtyq negizderin, qaǵı­dattaryn, mindetterin aıqyndap berdi. Sonymen qatar, «Adaldyq, bastamashylyq, kómek» uranymen táýlik boıy qaltsyz qyzmet atqarý isi de sol qujatta naqtylandy. – Erbol Dáýletbaquly, zańǵa sáıkes áskerı polısııanyń atqaratyn mindet-maqsattaryn taratyp aıta ketseńiz. – Bastylaryna toqtalar bolsam, quqyqqa qaıshy qolsuǵýshylyqtan áskerı qyzmetshilerdiń jáne basqa da azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý; gar­nı­zondarda quqyq tártibin qam­tamasyz etý, áskerı qylmys jáne quqyq buzýshylyqty anyqtaý, der kezinde ashý jáne jolyn kesý; áskerı bólimdi óz erkimen tastap ketkenderdi boldyrmaý, tergeý organdarynan, sottan jasyrynyp júrgen áskerı qyzmetshilerdi izdeý; áskerı kólik quraldarynyń jol júrý qaýipsizdigin qamtamasyz etý, áskerı qyzmetshilerdi áskerı polısııanyń gaýptvahtalarynda ustaý – osylaı jalǵasyp kete beredi. Buǵan qarap, áskerı polısııa aralaspaıtyn qyzmet salasy joq deýge bolady. El Prezıdenti – Qazaqstan Res­pýblıkasy Qarýly Kúshteriniń Joǵarǵy Bas qolbasshysy Nursultan Nazarbaevtyń áskerı-saıası jaǵdaıdy eskere otyryp, myq­ty jaýyngerlik ázirlikti saq­taý týraly talaptary aıasynda qazir­gi ýaqytta áskerı polısııanyń kún­delikti is-áreketi eki negizgi bólikti quraıdy. Onyń birinshisi – quqyq qorǵaý, ekinshisi – ásker quramy bolyp esepteledi. Quqyq qorǵaý quramyna keletin bolsaq, alda aıtqanymyzdaı, bul quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý, shetel delegasııalaryna jáne áskerı lekterge ilesip júrý, garnızondardy patrýldeý, memlekettik jáne halyqaralyq kólemdegi is-sharalar, oqý-jattyǵýlar kezinde quqyq tártibin qamtamasyz etý, taǵy basqalar. Ásker quramy – bul jol komendanttyq qyzmetti uıymdastyrý, mańyzdy obekti­lerdi kúzetý, áskerlerdiń jaýyn­ger­lik is-qımyldary kezinde quqyq tártibin qatań saqtaý jáne basqa da qyzmetterdi atqarý. Áskerı polısııa jaýyngerleri áskerı polısııanyń abyroıy men bedelin túsirmeýge, qaıta nyǵaıtyp týdaı etip bıik kóterýi tıis. Osyǵan baılanysty Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteri áskerı polısııa qyzmetkerleriniń qyzmettik etıka erejeleri ázir­lenip, bekitildi. Sonyń nátıje­sinde qazirgi kezde áskerı polısııa Qarýly Kúshter júıesinde laıyqty orynǵa ıe boldy. Qyzmet atqarýdaǵy basty maqsatyn ár azamat sózben emes, tabandy is­pen júrgizý buljymas paryz. Mun­daı aýqymdy jumystardyń múl­tik­siz oryndalýyna Qorǵanys mı­nıstri Imanǵalı Tasmaǵambetov pen QR QK Áskerı polısııasy bas bas­qar­masynyń bastyǵy, general-maıor Tımýr Dándibaev tikeleı ba­ǵyt-baǵ­dar berip, uıytqy bolyp otyr­ǵanyn aıtýdy ózime mindet sanaımyn. – Áskerı bilimin jetildirýge kelgen azamattardy ortalyqqa qabyldaý qalaı júrgiziledi? – Bizdiń ortalyqta bilimderin jetildiretinderdiń jas shamasy 35-ten aspaýy kerek. Joǵary oqý oryndaryndaǵy áskerı kafedralarda bilim alǵan leıtenanttar, sol sekildi Otan aldyndaǵy boryshyn ótep qaıtqan azamattar ǵana oqıdy. Áskerı polısııanyń jergilikti jerlerdegi bólimderine kerek kadr­lardy olar ózderi tańdaıdy. Zań talabyna saı ótinishterin bergen soń, synaqtardan ótkizedi. Ol boıynsha úmitkerdiń boıy 1,75 metrden kem bolmaýy, dene bitimi myǵym, shymyr bolýy tıis. 100 metrge, odan soń 3 shaqyrymǵa júgirý barysynda márege belgilengen ýaqytta kelýi qajet. Osy synnan súrinbeı ótkenderdiń qujattary Qorǵanys mınıstrliginiń Qarýly Kúshteri Áskerı polısııasy bas basqarmasyna jiberiledi. Sodan keıingi jerde bilim alsaq degender bizdiń ortalyqqa keledi. – Sizderdegi qabyldaý qalaı jalǵasyn tabady? – Bizdiń ortalyqta olar test boıynsha emtıhan tapsyrdy. Ár azamat Otan qorǵaý isindegi adaldyǵymen qatar, el tarıhyn jetik bilýi, qasıetti Táýelsizdigimizdi joǵary baǵalaýy, oǵan árqashan adaldyq tanytýy, Ata Zań talaptaryn múltiksiz oryndaýy, qandaı memlekettermen shekaralas ekenimizdi, ıaǵnı Qazaqstan Respýblıkasynyń qaýipsizdigine tikesinen tik turyp jaýap beretindeı bolýy tıis. Osyǵan jaýap bergender bizdiń ortalyqta oqýyna múmkindik týa­dy. Shynynda, áskerı qyzmet, ıaǵnı memlekettiń saptaǵy sarbazy bolý ońaı sharýa emes. Biz talapkerlerdi qabyldaǵan kezde olardy psıhologııalyq jaǵynan da jan-jaqty qadaǵalaımyz. Jetik mamandar ár talapkermen áńgime ótkizedi. Áskerı polısııaǵa kelgen adam táýliktiń 24 saǵatynda kóz ilmeı júretin ýaqyt tezine tózýi qajet. Aıaq astynan dabyl bolǵanda jedel jınalyp, tıisti ornynda tabylýy kerek. – Osy ýaqytqa deıin sizderdiń ortalyqtaryńyzda qansha adam ázirlikten ótti? Qaıta daıarlaý jaǵy da qarastyrylǵan bolar? –1500-den asa azamat jan-jaqty bilim aldy. Qaıta daıarlaý da úzdiksiz jalǵasyn tabýda. Máselen, áskerı qyzmetshiler bir bólimnen ekinshi bólimge aýysqanda, mamandyqtary ózgeredi. Sol kezde olar bizdiń ortalyqqa kelip, jańa mamandyǵyna saı bilimderin jetildiredi. Osy arada myna bir máseleni ashyp aıta keteıin. Bizge kelgen talapkerler úsh aı merzimge jiberiledi. Eki aı ishinde teorııalyq turǵyda oqyp, mamandyǵyn tereń meńgerýge jol ashylady. Al qalǵan bir aıynda ózin jibergen jergilikti jerdegi áskerı polısııa mekemesine baryp praktıkadan ótedi. Praktıka men teorııany jetik ushtastyrǵandarǵa biz minezdememizdi berip, mamandyǵyna saı qyzmet etetinin alǵa tartamyz. Eń bastysy, ortalyqtan bilim alyp shyqqandardyń bári jumysqa ornalasady. – Bilim jetildirýge kelgenderge sabaq júrgizý tásili qalaı atqarylady? – Barlyq jaǵdaı qarastyrylǵan. Oqý synyptary oqýlyqtarmen, ádistemelik quraldarmen, ın­te­r­ak­tıvti taqtalarmen tolyq jab­dyqtalǵan. Mol kitap qory jınaq­talǵan kitaphana, sport zaly, tárbıe bólmesi jumys isteıdi. Oqytýshylar quramyna keler bolsaq, oqý bóliminiń bastyǵy, podpolkovnık Baýyrjan Sálimbaev, polkovnık Serikhan Irgebaev, podpolkovnık Beriktas Júnisov, maıorlar Álen Pardabaev, Nurlan Joraev, Dosbol Qozjanov sekildi tájirıbeli de bilikti áskerı maman ıeleri sabaq beredi. – Sizderde oqý qaı tilde júr­giziledi? О́zge memlekettermen qarym-qatynas jaǵy qalaı? – Qazir eki tilde, ıaǵnı qazaq, orys tilderinde oqytylyp keledi. Elbasynyń tapsyrmasyna oraı aldaǵy ýaqytta aǵylshyn tilinde oqytýdy qolǵa keshiktirmeı alamyz. Soǵan qazir ázirlik jumystary júrgizilý ústinde. Tildi jetik biletin mamandar, oqý-ádistemelik quraldar jınaqtalýda. Al ózge eldermen qarym-qatynas degenge keler bolsaq, alys-jaqyn eldermen baılanysymyz jaqsy. Jıi dóńgelek ústelde bas qosyp, aldaǵy mindet-maqsattardy talqylap oty­ramyz. Ejelgi kórshimiz Reseı memleketi óziniń áskerı polısııasyn 2013 jyly qurǵan edi. Al bizdiń áskerı polısııamyzdyń jumys isteı bastaǵanyna 20 jylǵa taıady. Osy jyldar ishinde jınaqtaǵan tájirıbemizdi ózge elder ásirese, reseılik áskerıler jylda kelip oń isterimizdi úırenip qana qoımaı, ózderiniń kúndelikti jumysynda qoldanyp otyr. Zaman talaby, ýaqyt ólshemi eski súrleýde qala berýdi qalamaıtyny anyq. Biz Elbasynyń «100 naqty qadam» Ult Jospary baǵdarlamasyna saı ortalyqtyń jańa tujyrymdamasynyń jobasyn jasap, qazir sony talqylaý ústindemiz. Bul aldaǵy ýaqytta óziniń nátıjesin beredi degen senimdemin. Áńgimelesken Súleımen MÁMET, «Egemen Qazaqstan».