Sport – otanshyldyq dánekeri

Táýelsizdik alardan bir jyl buryn Qaraǵandy pedıns­tıtý­tynyń dene tárbıesi fakýltetin bi­tir­gennen keıingi shırek ǵasyr­lyq jumys tájirıbemde uqqan bir ula­ǵatty jaǵdaı sol, sport adam­nyń boıynda kópshildik, elshil­dik, joldastyq, otanshyldyq sııaq­ty jaqsy qasıetterdi tárbıe­leıdi eken. Qarap otyrsam, meniń eń­bek ótilimniń ózi Táýelsizdikpen qur­das. Olaı bolsa, osy jyldarda óz pánim arqyly qanshama eljan­dy, izgilikke qumar, jaqsy­lyqqa qushtar balalardy mektep qabyr­ǵasynan tárbıelep shyǵar­ǵanymdy kózime oısha eles­tet­sem, maqtanysh sezimine bóle­ne­min. Mysaly, ana bir jyldarda Almatydaǵy Sh.Ýálıhanov atyn­da­ǵy №12 qazaq mektep-gımnazııasynda deneshynyqtyrý pánin júrgizgen edim. Keıingi birneshe jylda Talǵarda ornyǵyp, ustazdyq etip júrsem, sondaǵy talapty shákirtim Dármenııar Qydyrbekuly aýdan ákiminiń orynbasary bolyp aldymnan shyqty. Oqýshy kezinde sportty jaqsy kórýshi edi, sergek te elgezek bolatyn, mine, jas ta bolsa jarqyn beleske jetip, el ıgiligi jolyna úles qosyp júrgenine mereılenip qaldym. Elbasymyzdyń bilim-oqý salasyna erekshe kóńil bólip, qamqorlyq jasaýynyń arqasynda qazir qaı mekteptiń bolsyn sportpen aınalysý, deneshynyqtyrý pánin maz­mundy júrgizý oraıyndaǵy materıaldyq bazasy jaqsy. Seksen jyldyq tarıhy bar, qazaqtyń talaı ıgi jaqsylaryn túletken bizdiń mektebimizde de solaı. Sport zalymyz talapqa saı. Ár sport salasymen aınalysýǵa múmkindik beretin qural-jabdyqtar, bas­qadaı da jan-jaqty jaǵdaılar barshylyq. Iá, qazirgi ózgergen zamanda jas urpaq kóńiliniń qalaýy da óskeleń. Olar ǵalamtor, teledıdar arqyly sport jónindegi aqparattarǵa qanyq. Ata-analary da kelip, balasynyń beıimine oraı qaı sport túrimen shuǵyldanýy kerektigin aqyldasyp turady. Mine, osy kezderde muǵalim de biliktilik tanytýy tıis. Sondaıda durys jol siltep, baǵyt-baǵdar bergen oqýshylarymyz sporttyń ár túrinde ózindik jetistikterge jetip te júr. Bizdiń basty mindetimiz – deni saý, qoǵamǵa qyzmet etýge qabi­letti, sanasyna salamattylyq sal­tyn sińirgen salıqaly urpaq tárbıe­leý. Olardyń bári birdeı kere­met sportshy bolyp shyǵýy shart emes. Biraq elin súıetin, shymyr da shynyqqan, ómirge qushtar, ser­gek te serpindi azamattar bolyp ósse, eli­mizdiń bolashaǵy jarqyn bol­maq. Búgin osy urpaqty eljireı súıip biz tárbıelesek, erteń olar da elim degende emirenip turar dar­qan jú­rekpen orda buzyp, qamal alary haq. Mine, osy oraıda sport altyn dáneker, deneshynyqtyrý páni el­jandylyqqa tárbıeleýdiń quraly ekenine kózim barǵan saıyn jete túsýde. Ár sabaqta balalardyń sportqa degen qyzyǵýshylyǵyn oıatýǵa tyrysamyn, úlken ómirde úlken tabystarǵa jetý jolyndaǵy sport pen salamattylyqtyń paıdasyn táptishtep túsindiremin. Nelikten «táni saýdyń jany saý» bolatynynyń tereń maǵynasyna úńildiremin. Oqýshylarymdy ulttyq sport oıyndaryna yntalan­dyramyn, ol jaıynda áýeli áńgi­melep aıtamyn. Ár toqsan­da 2-3 saǵattan ýaqyt bólip, toǵyz­qumalaq, asyq atý, arqan tartý, aýdarys­paq sııaqty dástúrli ult­tyq sport túrlerine baýlımyn. Bala­lardyń kózderi osyndaıda janyp-aq ketedi. Osyndaı qyzyq­ty, maǵynaly dástúrleri bar týǵan halqyn, elin súıetin sezimderi oıanyp jatqanyn ár sát saıyn baıqap, ózim de súıinemin. Álbette, synyptan tys ýaqyttarda voleıbol, basketbol, fýtbolmen aınalysýǵa da úlken kóńil bólemiz. Bir aıtarlyǵy, bizdiń Talǵarda armrestlıng, ıaǵnı qol kúrestirý sporty jaqsy damyǵan. Bul rette talǵarlyq sportshylar álemdik, halyqaralyq jarystardyń da talaı márte jeńimpazdary men júldegerleri bolyp keledi. Solar­dyń arasynda mektep oqýshylary da bar. Qol kúrestirý sportyn bizdiń mekteptiń órenderi de sońǵy ýaqytta jaqsy meńgere bastady. Mektepter men kolledjder oqýshylary arasyndaǵy VIII jazǵy spartakıadada shákirtterim Kámıla Jańabatyr men Adas Eldar júldeli ekinshi oryndy enshiledi. О́zim Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyna arnalyp О́skemende ótken respýblıka chempıonatynan kúmis júldemen oraldym. Buǵan mektep ujymy da mereılenip, oqýshylarym da máz. Túıindep aıtarym, mektebimizde deneshynyqtyrý pániniń már­te­besi joǵary. Sebebi, onyń óske­leń ur­paqty otanshyldyqqa, sala­mat­ty­lyq­qa tárbıeleýdegi úlesi zor. Eli­miz osyǵan jaǵdaı jasap otyr. Al sport­ty súıgen adam óziniń elin, kók Baıraǵyn da súıip ósetini shúbásiz. Arman OTARBAI, Talǵar qalasyndaǵy Sáken Seıfýllın atyndaǵy №2 qazaq orta mektebi deneshynyqtyrý pániniń muǵalimi. Almaty oblysy.