Halyqtyń erki júzege asty

Halyq saılaǵan Parlament halyq bıligin júzege asyrdy: Elbasy ókilettigin uzartý jóninde referendým ótkizýge múmkindik beretin zań qabyldandy. Bul – halyq qalaýy, el tilegi. Elbasy el tilegin eskererine senemiz. Eskerýge tıisti de.

Elbasynyń ókilettigin uzartý boıynsha respýblıkalyq referendým ótkizý jónindegi bas­ta­mashy top osy ıdeıany qoldaǵan 5 mln-nan astam qazaqstandyq­tar­dyń atynan Parlament palata­la­rynyń birlesken otyrysynyń qa­raýyna Qazaqstan Konstı­tý­sııa­syna Elbasy Nursultan Na­zar­baevtyń prezıdenttik ókilet­ti­gin respýblıkalyq referendým­da uzartý múmkindigin kózdeıtin ózgerister engizý týraly máseleni shyǵarýdy surap, Parlament de­pý­tattaryna Úndeý jasady. Son­dyqtan, Konstıtýsııanyń 58-shi baby 4-shi tarmaǵyn basshylyqqa ala otyryp men Parlament pala­talarynyń birlesken otyrysyn shaqyrý týraly sheshim qabyl­dadym, dep bastady óziniń sózin Má­jilis Tóraǵasy Oral Mu­ha­med­­janov keshe Qazaqstan Parlamenti palatalarynyń birlesken otyrysynda. Odan ári Tóraǵa Kons­tı­tý­sııa­nyń 91-baby 1-shi tar­ma­ǵyna sáı­kes, eger Prezıdent Kons­tıtý­sııa­ǵa engiziletin ózge­ris­ter men to­lyq­tyrýlardy res­pýb­lıkalyq re­fe­rendýmǵa shy­ǵa­rý týraly par­la­menttiń usyny­syn qabyldamaı tastasa, onda zań shyǵarýshy organ palatalary árqaısysynyń de­pý­tattary jal­py sanynyń keminde besten tórt (4/5) daýsymen Par­lament Kons­tıtýsııaǵa osy óz­gerister men tolyqtyrýlardy engizý týraly zań qabyldaýǵa quqy­ly, deı kelip, sózdi zań jobasyn jasaý bas­tamashylarynyń biri, Májilistiń Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń tór­­aǵa­sy Rahmet Muqa­shevke berdi. Qazaqstan Res­pýblıkasy Kons­tı­tý­sııasy 91-ba­by­nyń 1-shi tarmaǵyna sáıkes Ata Zańǵa engiziletin ózgerister men tolyq­ty­rýlar Respýblıka Prezı­dentiniń sheshimimen ótkiziletin referendým arqyly júzege asa­dy. Osy­ǵan oraı Májilistiń 59 jáne Se­nattyń 26 depýtatynan turatyn top Memleket basshy­syna Qazaq­stan Respýblıka­sy­nyń Tuńǵysh Prezıdenti N.Na­zar­baev­tyń prezıdenttik ókilet­ti­gin uzar­týǵa múmkindik bere ala­tyn óz­ge­rister men tolyq­ty­rý­lardy Kons­tıtý­sııa­ǵa engizý tý­raly zań­dy qa­byl­daısyz ba degen ún­deýmen shyq­qan bolatyn. Biraq Elbasy bul usy­nysty qabyl­da­mady. Al biraq Konstıtýsııanyń 91-baby 1-tar­ma­­ǵyna sáıkes, Tóraǵa aıtyp ót­kenindeı, Parlament palata­lary­nyń árqaısysyn­da­ǵy depýtat­tardyń jalpy sa­nynyń besten tórti daýys berý arqyly Ata Zańǵa óz­geris engizý týraly zańdy ózderi qabyldaı alady, deı kelip odan ári sheshen Prezıdent N.Na­zar­baev­tyń Qa­zaq­stan halqy­nyń al­dynda si­ńirgen zor eńbegin eske ala oty­ryp, referendým arqyly onyń ókilettigin uzartýǵa múm­kin­dik beretin osy zańdy qa­byldaý kerektigin aıtty. Sony­men qatar, dedi ol, Tuńǵysh Pre­zıdenttiń Elbasy retindegi qo­ǵam­dyq-saıası mártebesin Ata Zań­nyń sheńbe­rin­de taný maq­sa­tymen «Elbasy» sózin Konstıtýsııanyń 42-ba­by­nyń 5-tarmaǵynda bekitýdi usy­namyn. 46-babtyń 4-shi tar­ma­ǵyn da osyǵan sáı­kes­tendirý úshin «Elbasy» sózimen tolyq­tyrý usy­nylady. Búgingi kúnge deıin «Elbasy» sózi «Qa­zaqstan Res­pýb­lıkasynyń Tuń­ǵysh Prezıdenti – Ult Kósh­bas­shysy tý­raly» kons­tıtýsııalyq zańda qoldanylǵan. Osy túsinikti Konstıtýsııamen bekitý (qazaq jáne orys tilderindegi mátin­de­rinde de) Qazaqstan hal­qynyń tilegine tolyq sáıkes keledi dep oılaımyz, dedi sheshen. Kelesi sóz Senat Tóraǵasy­nyń oryn­basary Mu­ham­­bet Kó­peev­ke berildi. Qaralyp otyr­ǵan máseleniń tarıhı máni men Qa­zaqstannyń odan ári damýyndaǵy mańyzdylyǵy Senat pen Má­jiliste jan-jaqty talqylanyp, Parlamenttiń qos palatasy oǵan biraýyzdan qoldaý kórsetti, dep bastady ol óziniń sózin. Bul bastamanyń qajettiligi, eń aldymen, Elbasynyń tikeleı basshylyǵy arqasynda Qazaq­stan­nyń búgingi qol jetkizgen jetistikterin baıandy etý jáne táýel­siz­dik, saıası turaqtylyq, bá­sekege qa­bilettilik pen jań­ǵyrtý ıdeıa­larynyń qoǵamda nyq ornyǵyp, elimizdiń órkendeýi jo­lyndaǵy tarıhı sabaqtastyqtyń jalǵasyn tabýymen tyǵyz baı­lanysty. Búginde búkil álem moıyn­da­ǵan táýelsiz Qazaqstannyń zor eko­nomıkalyq áleýeti men ha­lyq­aralyq arenadaǵy bıik mártebesi Nursultan Nazarbaevtyń qajyr­ly qaıratkerliginiń nátıjesi. Ási­rese, elimizdiń damýynda na­ryq­tyq ekonomıka jáne syn­darly syrtqy saıasat qalyp­tas­ty­rýdaǵy, qarjy-ekonomıkalyq daǵ­darystardy eńserýdegi, ult­aralyq kelisimdi qamtamasyz etip, azamat­tyq qoǵam qurýdaǵy El­basynyń kóregendigi men taban­dylyǵyn erek­she ataý qajet. Al Prezı­dent­tiń bastama­sy­men qabyldanǵan mem­lekettiń damý baǵdarlamala­ryn iske asy­rý onyń ıdeıalyq dem berý­shi­siniń tikeleı basshy­ly­ǵy­men júr­gizilýi – naqty tabys kepili bolary aqıqat. Sonaý HIH ǵasyrdyń basyn­da Onore de Balzaktyń «Bir er­júrek adamnyń tabysy tutas bir býyn­dy erlik isterge qulshyn­dy­ra­dy» degen naqyly qazirgi Qa­zaq­stan tarıhynan kórinis taýyp otyr. Elbasynyń Otanymyzdy álemniń aldyńǵy qatarly memleketterimen terezesi teń elge aı­naldyrǵanyna kýá bolǵan za­man­dastaryn bylaı qoıǵanda, bo­la­shaq urpaq onyń kóregen basshy, suńǵyla saıasatker, halyqaralyq dárejedegi qaıratkerlik tul­ǵa­syn úlgi etip ósip keledi emes pe! Olar N.Nazarbaev salǵan «qa­zaq­stan­dyq joldyń» jarqyn bola­shaqqa jetkizetinine kámil senimdi, deı kelip sheshen odan ári Par­lamenttiń áreketterine toqtaldy. Qos palataly Parlamenti­miz­diń 15 jyldyq tarıhynda memleket ómiriniń asa kúrdeli máse­le­leri boıynsha depýtattardyń ber­gen usynystaryna Elbasy ár­daıym túsinistikpen qarap keledi. Búgingi kún tártibindegi má­sele boıynsha Ata Zańymyzdyń 91-ba­byna sáıkes Parlament qa­jetti ózgeristerdi Konstıtýsııa­ǵa engizýge quqyly. Olaı bolsa bizder úshin Kons­tıtýsııamyzdyń osy múmkindigin paıdalanatyn oraıly sát týdy dep sanaımyn. Qazirdiń ózinde 5 mıllıonnan asa qazaqstandyqtar qoldaǵan, Nur­sultan Ábishuly Nazarbaev­tyń pre­zıdenttik ókilettigin 2020 jyl­dyń 6 jeltoqsanyna deıin uzartý jóninde respýblıkalyq re­­feren­dým ótkizý týraly shy­ǵys­­qazaq­stan­dyqtar usyny­sy­nyń konstı­tý­sııalyq negizin qa­lyp­tastyrý bú­gingi kúnniń tala­byna tolyqtaı jaýap beredi jáne bul el taǵ­dy­ryn­daǵy tarıhı mańyzy zor másele. Halyq aıtsa qalt aıtpaıdy. Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy degen sózder birtutas uǵymǵa aınaldy, dedi M.Kópeev. Sóz kezegi Parlament Máji­li­siniń Halyqaralyq ister, qor­ǵa­nys jáne qaýip­siz­dik ko­mı­te­ti­niń tór­aǵasy Ám­zebek J­ol­shybe­kov­­ke berildi. Bizdiń búgingi oty­­­rysymyz óte erek­she ári biregeı otyrys dese de bo­la­dy, dep bastady ol óziniń só­zin. О́ıtkeni, búgin qos palataly Parlamentimizdiń ta­rıhynda ózin­dik oryn alatyn, Qa­zaq­stannyń bolashaǵy úshin taǵdyrsheshti mańyzy bar másele kún tártibine shyǵarylyp otyr. Prezıdentimizdiń ókilettigin uzartý ıdeıasy aıaq astynan paıda bolǵan jańalyq emes. Bul kópten beri halyqtyń kókeıinde júrgen másele, qoǵamda qalyptasqan pikir. Memleketimiz qalyptasa bas­ta­ǵan ótken ǵasyrdyń qıyn-qys­taý toqsanynshy jyldary ha­lyq­tyń qoldaýyna ıe bolǵan Mem­leket basshysy el tizginin óz qolyna aldy. Ekonomıka jańar­ty­lyp, ártúrli bılik tarmaqtary arasyndaǵy jaýapkershilik sara­lan­dy, qazirgi zamanǵy norma­tıv­tik-quqyqtyq bazanyń negizi qa­lan­dy, zeınetaqy reformasy jáne basqa da kóptegen keleli ister júzege asyryldy. Irgeles mem­leketterdiń bárimen shekara máse­lesi túbegeıli sheshildi. Osynyń nátıjesinde ishki jalpy ónimniń ósý qarqyny artty, halyqtyń turmys deńgeıi jaqsaryp, elimizge ınvestısııalar tartýǵa barlyq jaǵdaı jasaldy. Qazaqstannyń damý nátıje­leri erekshe áser qaldyrady. О́t­ken jyly keńes dáýirinen keıingi keńistiktegi memleketter arasyn­da birinshi bolyp Qazaqstannyń Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yn­tymaqtastyq uıymyna tóraǵa­lyq etýi jáne osy uıymnyń Astana Sammıtin ótkizýi dúnıe­jú­zilik qo­ǵamdastyqtyń Qazaqstan­nyń ja­han­dyq qaýipsizdikti ny­ǵaıtýǵa, son­daı-aq Elbasynyń bitimgershilik qyzmetke qosqan úlesin taný­dyń, elimizge kórse­til­gen zor se­ni­miniń aıǵaǵy. Bul oraıda Prezı­dentimizdiń sińirgen eńbegi erekshe, ol halyqaralyq qo­ǵamdastyqqa Qazaqstannyń osyn­­daı baǵaǵa laı­yq ekenin jáne osy bir jaýapty da abyroıly mıs­sııany oryndaı alatynyn dálel­dep shyqty. Qazaqstandyqtar damýdyń bar­lyq satysynda óz Prezıdentiniń kóregendikpen jasaǵan bastama­la­ryn qoldap otyrdy. Elba­sy­nyń basshylyǵymen Qazaqstan álem­dik qarjy jáne ekono­mı­kalyq daǵ­darysty dúrbeleńge urynbaı, nyq senimmen eńserip, qazir údemeli ındýstrııalyq-ın­no­va­sııa­lyq damýdyń jaýapty kezeńine ótti, bul qadam qazaq­standyq­tar­dyń kelesi urpaq­ta­ry­nyń ál-aý­qa­tyn kóterýdiń ir­getasyna aına­la­tyny sózsiz. El­basy álemdik aý­qymdaǵy asa kúr­deli mindetterdi oıdaǵydaı sheship, eldiń damýy­nyń strate­gııa­lyq jolyn nyq senimmen iske asy­rýǵa qabiletti ekenin is jú­zinde dáleldedi. Iаǵnı, azamat­ta­rymyzdyń basym kópshi­li­gi óz keleshegin jáne eldiń bo­la­shaǵyn Prezıdenttiń esimimen baılanys­ty­ryp otyrǵany tegin emes. Sondyqtan, Tuńǵysh Prezı­dent­tiń ókilettik merzimin uzartý máselesi qısynǵa saı keledi ári der kezinde qoıylyp otyr. Bul oraıda qaısybireý­ler­diń demokratııa qaǵıdattary buzy­lyp jatyr degeni týraly óz pikirimdi aıtqym keledi. Demokratııa degenimiz – halyq bıligi. Árbir halyq óz bola­sha­ǵyn, taǵdyryn ózi aıqyn­daı­dy. Elimizdiń Ata Zańy – Kons­tıtýsııanyń 3-babyna sáıkes memlekettik bıliktiń birden-bir kózi – halyq bolyp taby­lady. Halyq óz bıligin respýb­lıkalyq referendým nemese erkin saılaý ótkizý arqyly tikeleı júzege asyrady. Men búgingi qa­rastyrylyp otyr­ǵan máselege, praktıkalyq tá­ji­rı­besi bar zańger retinde óz pikirimdi bildirgim keledi, dedi senator Serik Aqylbaı. Kons­tıtý­sııa­nyń 91-babynyń 1-tar­maǵy, eger Respýblıka Prezıdenti Konstıtýsııaǵa ózgerister men tolyqtyrýlardy respýblı­ka­lyq referendýmǵa shyǵarý tý­ra­ly Parlamenttiń usynysyn qabyl­damaı tastasa, onda Parlament pa­latalarynyń árqaısysy­nyń de­pýtattary jalpy sany­nyń keminde besten tórt kóp­shilik daýysy­men Parlament osy ózgerister men tolyqtyrýlardy Konstıtý­sııa­ǵa engizý týraly zań qabyl­daýǵa quqyly ekendigin kórsetedi. Mundaı jaǵdaıda Respýblıka Pre­zıdenti osy zańǵa qol qoıady nemese ony res­pýb­lıkalyq refe­ren­dýmǵa shyǵarady. Osyǵan uqsas normalar «Res­pýblıkalyq referendým týraly» Konstıtýsııalyq zańnyń 17-ba­by­nyń 1-1-tarmaǵynda da kóz­delgen. Parlamenttiń osy zańdy qa­byldaýy bizdiń osynyń aldyn­da­ǵy is-qımyldarymyzdyń qısyn­dy jalǵasy bolmaq. О́tken jyldyń jeltoqsa­nyn­da Parlament depýtattary, Respýblıka Konstıtýsııasynyń 54-ba­by 2-tarmaǵynyń 3-shi tarmaq­shasyn basshylyqqa ala otyryp, el Prezı­dentiniń Konstıtýsııaǵa ózgeris engizý máselesi boıynsha respýb­lıkalyq referendým ta­ǵaı­yndaýy týraly bastama kóterdi. Bul usynysty Parlamenttiń qos palatasy da qoldady, óıtkeni ol el Konstıtýsııasy 1-babynyń 2-tarmaǵynda bekitilgen Respýblıka qyzmetiniń túbegeıli prınsıpterine tolyq sáıkes keledi, olardyń bári memleket ómiriniń asa mańyzdy máselelerin, res­pýb­lıkalyq referendýmda daýys berýdi qosa alǵanda, demokra­tııalyq ádistermen sheshý bolyp tabylady. Sóz kezegin Má­jilis depýtaty Raısa Polıshýk al­dy. Qazaqstan óz táýel­sizdigin alǵan sátten bastap, tú­be­geıli qo­ǵamdyq ózgeris­ter jasaýǵa bet burdy. Elbasynyń bastama­sy­men qolǵa alynǵan osy ózge­rister eldegi demokratııalyq áleý­etter men adamnyń múlde jańa múmkin­dik­te­rin ashýǵa ba­ǵyt­tal­ǵan edi. Biz búgin olardyń nátı­jelerin kózben kórip otyrmyz. Ýaqyt ótken saıyn Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń us­­tan­ǵan baǵytynyń durys­ty­ǵy­na kóz jetkize túsesiń. Búgingi kún­niń bıiginen qaraǵanda, túrli re­for­malardy júzege asyrý jolyn­daǵy strategııanyń dál tabyl­ǵa­nyn, áreketter taktıkasynyń du­rystyǵyn kóresiń. Qazir bizdiń eli­mizde naryqtyq ekonomıka to­lyq qurylyp, tıimdi jumys isteýde. El ekonomıkasyn damy­týǵa ba­ǵyttalǵan tolyp jatqan baǵdar­la­malar, sonyń ishinde ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq damý, bilimdi, mádenıetti damytý, densaýlyqty jaq­sartý baǵdar­la­ma­lary tabys­ty júrgizilýde. Osy jaǵdaıda Memleket basshy­synyń ókilet­ti­gin referendým ar­qyly uzartý tý­raly usynys biz­diń qoǵamy­myz­dyń damý lo­gı­kasyna sáıkes keletin, ábden oryndy pikir dep sa­naımyn. Nursultan Ábishuly Nazarbaev elimizge asa qıyn bolǵan jyl­darda óz moınyna jaýapkershilikti alyp, eshqandaı kúrdeli má­seleden bas tartpaı, eldi damy­týǵa arnalǵan sheshimderdi erlikpen qabyldap, iske asyrdy. Qa­zaqstannyń aldynda búgingi kúni de sheshilmegen san túrli problemalar bar, qazaqstandyqtardyń ony sheshýdi qıyndyqtan qaıys­paıtyn adamǵa júkteýin ábden túsinýge bolady, dedi depýtat. Senat depý­ta­ty Sergeı Plo­t­nıkov 2010 jyl­­­dyń 23 jel­toq­sanyn­daǵy bir­qatar qo­ǵam qaı­rat­ker­le­ri­niń О́skemende eli­mizdiń Pre­zıdentiniń ókilettigin referendým arqyly 2020 jylǵa deıin uzartý jónindegi bastamasy bú­gingi tańda halyq jappaı qol­daǵan eń basty saıası jańalyq bolyp otyr, dedi. Nur­sultan Ábish­uly­nyń Qazaqstan hal­qy­nyń Kósh­basshysyna aına­lyp, kópult­ty memlekettegi tu­raq­tylyqtyń kepiline aınalǵa­ny­na eshkim de daý aıta almaıdy. Sonymen birge, onyń táýel­sizdiktiń tuǵyryn nyǵaıtý, eko­no­mıkany damytý jolyndaǵy ulan-ǵaıyr, ólsheýsiz eńbegin eshkim de joqqa shyǵara almaıdy. Prezı­dent­tiń dana saıasaty men strategııalyq basta­mashy­lyq­ta­ry respýblıkanyń halyqaralyq bedelge qol jetkizýine múmkindik berdi. N.Nazar­baev­tyń demokra­tııalyq jáne damýshy memleketti qurý baǵyty óziniń ómirsheńdigin kórsetti jáne ony Qazaqstan halqy tolyǵymen qol­dady, deı kelip senator sóziniń sońynda áriptesterin Konstıtý­sııa­ǵa engizilýge tıisti ózgeris­ter­di qol­daýǵa shaqyrdy. Bul Qazaq­stan­nyń damýyna qosqan Parla­menttiń úlesi bolady, dedi ol. Halyq Nursultan Ábish­uly­nyń bizdiń memleketimizdi quryp qana qoımaı, ony ári qaraı nyǵaı­týyn qalaıdy. Al halyq erki – biz úshin zań. Bul jóninde Májilistiń Ekologııa máseleleri jáne tabıǵat paıdalaný komı­te­tiniń tóraǵasy Erlan Nyǵ­­ma­týlın ashyp aıtty. Bú­gin­gi talqylanyp jat­qan másele – Qa­zaqstan halqy­nyń qasıetti erki jáne ýaqyt talaby. Bul bastama áýelden Konstıtýsııaǵa sáıkes memlekettik bıliktiń bastaýy bo­lyp tabylatyn halqymyz tara­py­nan bastaý aldy. 5 mıllıonnan astam otandasymyz sanaýly kún­niń ishinde Elbasy – Tuńǵysh Prezıdent Nursultan Ábishuly Naz­arbaevtyń ókilettigin respýb­lı­kalyq referendýmda uzar­tý jó­nindegi qoǵamdyq bastamany qol­dap, óz qoldaryn qoıdy. Ha­lyq qalaýlylary retindegi bizdiń mindetimiz – saılaýshy­lary­myz­dyń bas­ta­masyn konstıtýsııalyq bekitý. Meniń paıymymsha, qoldaý­shylar sanynyń osynshama kóp bolýynan referendýmnyń nátı­je­li bolaryna eshkimniń kúmáni joq. Bul da kezdeısoqtyq emes. Prezıdent bedeli tek qazaq­stan­dyqtar ǵana emes, sonymen birge álemdik qaýym­dastyq tara­pynan da moıyndalǵan. Prezıdent álem­de jahandyq ekono­mı­kalyq daǵ­darystan shyǵýdyń joly, din­ara­lyq kelisim, halyq­aralyq jáne aı­maqtyq ıntegrasııa, ıadrosyz álem sııaqty ha­lyq­aralyq másele­lerdi qamtıtyn bastama­lary­men syıly boldy. Eldiń aıaǵy­nan nyq turýy men damýyndaǵy Elbasy­nyń róli­ne baǵa jetpeıdi. Meniń paıy­mym­sha, tarıh ony áli talaı dálel­deıdi. Elimizdiń alǵashqy jyldaryn esterińizge alyp kórińizdershi. Eko­nomıkanyń quldyraýy, gı­per­ın­flıa­sııa, jalaqy men zeı­net­aqy­lar­dyń aılap tólenbeýi jáne basqalar. Qazaqstannyń qandaı el ekenin álemde kim bilipti. Shyn­týaıtynda eshkim de bilgen joq. Búgingi tańda elimizdi halyqara­lyq qaýymdastyq ár túrli etnos­tar arasyndaǵy ózara qurmet pen tózimdilik máseleleri boıynsha álemge úlgi bolarlyq eko­no­­mı­ka­lyq turaqty el retinde ta­nıdy. Osynyń barlyǵy – kóre bilip jáne naqty durys qadam jasaı­tyn, ekonomıka zańdyly­ǵyn te­reń paı­ym­daǵan Memleket bas­shy­synyń saıası sezimtaldy­ǵy­nyń arqasy. Me­niń oıymsha, Nazarbaev jáne Qa­zaqstan sóz­deri bir uǵymǵa, sınonımge aı­nalǵan. Prezıdent jaıly aıt­qanda eldi tanystyrýdyń ózi artyq. О́ıtkeni Nazarbaev – bul bizdiń Qazaqstan, al Qazaqstan – bul eń aldymen bizdiń Prezıdent. Nur­sultan Ábish­uly qazirgi za­manǵy Qa­zaqstandy qurdy, onyń basshy­ly­ǵy­men elimiz álemde de, postke­ńes­tik keńis­tikte de aldyń­ǵy sapta kórinýde. Búgingi tańda bizde eń bastysy, jumylǵan jáne bedeldi kópultty halqymyz bar. Sondaı-aq, Qazaq­stan halqy senim artqan Prezıdentimiz bar. Sondyqtan Tuńǵysh Prezı­denttiń ókilettigin uzartý jó­nin­degi referendýmdy ótkizý bas­tamasy – elimizdegi birden-bir bılik bastaýy bolyp sana­latyn halyq erki. Osy oraıda depýtat Parlament zań shyǵarýshy organ retinde ha­lyqtyń erkin qamtama­syz etýge zań­dyq negiz qalaý úshin Konstıtýsııaǵa ózge­ris engizýi qajettigin erekshe atady. Senattyń Qar­jy jáne bıýdjet komıtetiniń tór­aǵa­sy Qaırat Isha­­nov óz sózin bıyl­ǵy jyl qa­zaq­stan­dyqtar úshin erekshe ekendigimen bas­ta­dy. Senator osy oraıda elimiz 2011 jyly Shanhaı ynty­maq­tastyq uıymyna, Islam Kon­fe­rensııasy Uıymyna tór­aǵa­lyq etetindigin, sondaı-aq jyl so­ńynda Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵy atap ótiletinin erekshe atap ótti. Qazaqstan táýelsiz damý jolyna túskeli, osynaý ǵasyrǵa bergisiz 20 jylda tolyq qalyptasyp, álemdik arenada óziniń orny bar elge aınaldy. Bul tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Ábish­ulynyń bastaýymen eldiń rýhanı birligin, tutastyǵyn, yntymaq­tastyǵyn, bir múddeliligin turaq­tandyrǵan, damýdyń jańa sapa­syna kótergen, el mártebesin bıiktetip, álemdik deńgeıde tanyt­qan merzim boldy. Sonyń nátı­jesinde dúnıejúzilik qoǵamdas­tyq aldynda memleket bedeli ósip, el qaýipsizdigi nyǵaıdy. Álem­­degi beldi aqparat qural­daryna kóz júgirtsek «Qazaq­stan – Nazarbaev» degen uǵymdar qalyp­tas­qany baıqalady. Jańa dáýirdegi memlekettiń barlyq jetistikteri men jeńisteri Tuńǵysh Prezı­dent­tiń qajyrly eńbegi men júrgizgen syndarly saıasa­tyna baılanysty, degen sheshen birligi men yntymaǵy jarasqan qazaq­standyqtar Memleket bas­shy­sy­nyń kóregen ári sarabdal saıasaty­nyń arqasynda zaman synaqtary­nan tosylmaı, qysqa merzim ishinde talaı tarıhı oqı­ǵalar men qıyn-qystaý kezeń­der­den ótkendigin jetkizdi. Qazaqstan táýelsizdiginiń syn­dar­ly saıasaty dúrdarazdyq pen qaıshylyǵy mol álemde el men eldi bitistirýge, halyqtardy jaqyndas­tyrýǵa baǵyttalyp otyr. Elimizde qolǵa alynǵan údemeli ın­dýs­trııalyq-ınnovasııalyq baǵdar­lama – onyń damýyna, búkil ha­lyqtyń áleýmettik múddesin qol­daı­tyn, ulttyq ıdeıa dáre­je­sin­degi aýqymdy joba bolyp otyr­ǵandyǵyn tilge tıek etken Q.Ishanov Tuńǵysh Prezıdent – El­basynyń ókilettigin 2020 jyl­ǵa deıin uzartý arqyly elimiz áleý­mettik-turmystyq áleýeti arta túserin, eldiń birligi órke­nıet­ti maqsat pen ortaq múddede toǵy­sa­ryn jetkizdi. Qazaqstannyń Tuń­ǵysh Prezıdenti Nursultan Ábish­uly Na­zar­baevtyń prezıdenttik ókilet­ti­gin 2020 jylǵa deıin uzartý jóninde respýblıkalyq re­fe­rendým ótkizý týraly qoǵam­dyq bas­tamaǵa 5 mıllıonnan astam qa­zaqstandyqtardyń qol qoıýy – Elbasy júrgizip otyrǵan saıası baǵyttyń búkilhalyqtyq qol­daý­ǵa ıe ekenin, halyqtyń óz­deriniń bolashaǵy men elimizdiń keleshek damýyn tikeleı Ult Kósh­bas­shy­symen baılanysty­ra­tyn­dyǵyn kórsetti, dedi Má­jilis de­pý­taty Gúlnar Seıit­­­ma­ǵan­­betova. Shy­nynda da, el táý­el­sizdiginiń 19 jy­lyn oı eleginen ótkizsek, hal­qy­myz­dyń taǵdyryn túbirimen jaqsy jaq­qa ózgert­kenin, Elba­sy­nyń qa­jy­mas qaı­raty men sarabdal saıasa­ty­nyń, eren eńbe­gi­niń nátıjesinde el erteńi aıqyn­da­lyp, táýelsizdik tuǵyry bekigenin kórý qıyn emes. Tarıh úshin az ǵana ýaqyt aralyǵynda Qazaqstan bútindeı alyp ımperııanyń kishkentaı bir bólsheginen naryqtyq ekonomı­kasy qalyptasqan, halyq­aralyq qoǵamdastyqta bıik bedelge ıe qýatty elge aınaldy. Qazaq­stan óz tarıhynda tuńǵysh ret ózi­niń memlekettik shekarasyn zań­­dy túrde resimdedi. Osy jyl­darda ótkizilgen ekonomıkalyq reformalar elimizdi álemniń qar­qyndy damyp kele jatqan memleketteri qataryna qosty. Qazaq­stan óz úl­gisimen halyq sany az mem­le­ket­tiń búkil álemniń damýy­na áser ete alatyndyǵyn dálel­dedi. Iаd­ro­lyq qarýdan bas tartý, ınte­gra­sııalyq bastamalar, ásire­se, Eý­ropadaǵy qaýipsizdik jáne yn­tymaqtastyq uıymyna tóraǵa­lyq etý, onyń úshtiginiń quramy­na ený – munyń bári álemdik qo­ǵamdastyqtyń joǵary baǵasyna ıe. Álemdegi eń bedeldi Uıym Sammıtiniń Astanada ótýi elimiz úshin baǵa jetpes zor jetistik. Búgingi tańda qazaqstandyqtar elimizdiń jetistikterin Elbasy esimimen tyǵyz baılanystyrady. О́ziniń Mańǵystaý oblysynyń Jańaózen qalalyq «Nur Otan» halyqtyq-demokratııalyq partııa­sy uıymynyń esep berý-saılaý konferensııasynyń jumysyna qa­tysyp kelgendigimen bólisken Gúlnar Súleımenqyzy ol jaqta da Elbasynyń ókilettigin uzartý jóninde referendým ótkizýdi to­lyq­taı qoldaıtyndyqtaryn or­ta­ǵa saldy. Basym kópshiligi mu­naıshylar bolyp esepteletin kon­ferensııa delegattary, jalpy jańaózendikter eldegi beıbit ómir, qoǵamdaǵy turaqtylyq pen otbasyndaǵy berekeni baǵalaı­tyn­dyqtaryn, eldiń ekonomıka­lyq damýyna ózderiniń de belsendi atsalysatyndyqtaryn aı­typ­ty. Olaı bolsa, dedi depýtat, Qazaqstan Respýblıkasy Kons­tı­týsııasynyń 42-babynyń 5-tar­maǵyna engizilip otyrǵan ózge­risterdi tolyqtaı qoldaımyn jáne barshańyzdy qoldaýǵa shaqyramyn. Budan keıin sóz­di Senattyń Áleý­met­tik-mádenı damý ko­mı­tetiniń tór­aǵasy Aqan Bıjanov al­dy. Referendým ót­kizý jó­nin­degi basta­ma­shy top ju­my­sy­nyń qorytyndylary – Prezıdenti­miz­diń saıası baǵytyn halyqtyń to­lyq qol­daı­tyndyǵynyń belgisi, dedi ol. Saıası, ekonomıkalyq jáne áleý­mettik reformalardy ázirleý men iske asyrarda Elbasy árqashan halyq­tyń pikirine súıe­nip, ony­men aqyl­dasyp otyrǵany belgili. Qazaqstan­dyq­tardyń dál osy qoldaýy onyń barlyq bas­tama­la­ry men reforma­la­rynyń sátti aıaqtalýyna kepil boldy. Osy aıtqandarymdy 90-shy jyl­dyń basyndaǵy myna bir kórgenderim naqtylaı túsedi. Elimizdi rýbl aımaǵynan ıterip tastap, burynǵy Keńester oda­ǵyn­daǵy kópshilik kásiporyn­dar­men ekonomıkalyq baılanystar úzil­gen kez bolatyn. Bul óz kezeginde birqatar problemalar tý­ǵyzdy, eńbekaqy, zeınetaqy jáne jár­dem­aqy ýaqytynda tólenbedi. Osyn­daı qıyn kezde Elbasy ár­qa­shan turǵyndarmen jáne eńbek ujymdarymen kezdesýge ýaqyt tapty. Áli esimde, ózimniń qyz­mettik mindetime baılanysty sol kezde Memleket basshysymen Qa­ra­ǵandy oblysyna saparmen bar­dym. Prezıdent ondaǵy eń iri kómir óndirisi – Qaraǵandy kómir basseınindegi kásiporyndardyń jaǵdaıymen tanysýdy jospar­lady. Prezıdent Ákimshiligi jáne oblys basshylyǵy ondaǵy qa­lyp­tasqan qıyn jaǵdaılardy eskere kelip, Memleket basshysyna onda barýdan bas tartý qajettigi jó­ninde usynys aıttyq. Biraq Nur­sultan Ábishuly bizdiń usy­ny­symyzdan bas tartyp, dál qa­zirgi kezde shahterlerdi qoldaý qajet­tigin málimdedi. Kezdesý ótken zal­daǵy jaǵdaı, bizdiń baı­qaýy­myzsha, óte qıyn edi. Memleket basshysy sózin bastaǵanda-aq zal ishi siltideı tyndy. Ol shah­ter­lerge eldegi jaǵdaıdy búk­pesiz aıtyp berdi, memleket tarapynan el ekonomıkasy men kómir ón­dirýshi ujymdardyń prob­­lemasyn sheshýge baıla­nysty qolǵa alynyp jatqan sharalardy atap kórsetti. Elbasynyń sózde­rin jınalǵan qaý­ym úlken úmit­pen, zeıin qoıa tyńdaǵanyna kýá boldym. Memleket basshysynyń sózi jumys­shy­lar tarapynan úl­ken qoshemetpen tyńdaldy jáne Prezıdenttiń só­zine búkil ujym qoldaý kórsetti. Kezdesý sońynda Prezıdent minberden túsip, jı­nalǵan qaýymmen jarty saǵatqa jýyq áńgimelesti, olar tarapynan qoıylǵan kóptegen suraqtarǵa jaýap qaıtardy. Men kóptegen jyldardan bergi ózim kýá bolǵan bul jaılardy jáıdan-jáı keltirip otyrǵan joq­pyn. Munyń astarynda Qa­zaqstan basshysynyń saıası kóregendigi, onyń óz halqyna degen shynaıy janashyrlyǵy, qaraǵandylyq kó­mir óndirýshilerge degen qam­qorlyǵy jatyr. Búginde osynaý shynaıy qamqorlyqty búkil Qa­zaqstan halqy sezinip otyr. Ony eshkim de joqqa shyǵarmaıdy. Kóp ýaqyt ótpeı-aq elimizdegi bas­qa da taý-ken óndirisiniń ju­mysshylary Prezıdenttiń osy sózinen keıin qýattanyp, buryn­ǵy eńbek yr­ǵaǵyna qaıta tústi. Eli­mizdiń taǵy bir halyqara­lyq arenadaǵy bedeliniń kóteril­gendigi, elimizdiń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń álemdik deńgeıdegi dara tulǵa eken­digi Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵa bolýynan, onyń ishinde Uıymnyń 11 jyldan beri ót­pe­gen Sammıtin oıdaǵydaı ótkiz­gen­diginen naqty kórinip tur. Muny Táýelsiz Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaev­tyń sarabdal saıasa­tynyń arqasy dep qabyl­daýymyz kerek. Men áriptesterimdi búgingi birlesken otyrysta talqylanyp jat­qan Prezıdenttiń ókilettigin uzartý týraly Negizgi Zańǵa óz­geris engizý jónindegi usynysty qoldaýǵa shaqyramyn, dedi depýtat sóziniń sońynda. Májilis de­pý­ta­ty Tıto Syz­dyqov 1991 jyly 1 jeltoqsanda ót­ken saılaýda Nur­­sultan Nazarbaev 98,7 paıyz daýys jınap, eldiń qol­daýy­na ıe bol­ǵandyǵyn eske sal­dy. Depýtat sol kezde halyqtyń 98 paıyzy qoldap daý­­ys bergendigin aıtyp, ha­lyqtyń jaǵdaıy óte qıyn edi degendi de eskerte ketti. KSRO-nyń tarap, 140 ulttyń ókilderiniń taǵdyry qalaı bolatyny belgisiz bolyp jatqan tusta barsha ha­lyqtyń senimine ıe bolý kóptegen bas­shy­nyń basyna buıyrmaǵan baq. Elbasynyń «Qazaqstan hal­qy­na adal qyzmet etemin!» dep alǵash­qy ret ant bergeni de qazir­gideı esimde, dedi depýtat. Sodan beri elimdi qalaıda damytamyn, órke­nıetti eldermen terezesin teń etemin dep kúni-túni tynbaı eńbek etip keledi. «Elbasy» degen uǵymnyń ma­ǵy­nasy óte tereń, deı kelip Tıto Ýaqapuly ol Nursultan Ábish­uly­nyń eńbegine halyqtyń bergen baǵasy, qurmeti men súıis­pen­shiligi dep bilemin degen paıy­mymen bólisti. Sondyqtan «Elba­sy» degen uǵym Kons­tıtýsııaǵa engeni óte jón. Kóshti kim bastasa, eldiń damýy da solaı bolmaq. Ha­lyq qoldap otyr­ǵan bastamany kún tártibine shyǵaryp, ony jú­zege asyrýdy zań jolymen sheshý qa­jet. Konstıtýsııa boıynsha halyq atynan Prezıdenttiń jáne Parla­menttiń sóıleýge quqyǵy bar. Referendým tek bılikke ǵana emes, ol halyqqa jáne halyqtyń turaq­tylyǵyna kerek. 140 ult ókilderi óz bolashaqtaryn Qazaq­stanmen baıla­nys­tyrǵan jáne Nursultan Ábish­uly Nazarbaevqa senip otyr. Son­dyqtan halyqtyń aıt­qan tap­syr­masyn búgin biz, depýtattar oryn­dap, Ata Zańymyzǵa usyny­lyp otyr­ǵan ózgeristerdi qoldaýǵa sha­qy­ramyn, dedi depýtat T.Syzdyqov. Biz ádette kúni ótken oqı­ǵa­lardy tarıh dep tamsanyp aıtyp ja­tamyz, onymyz da durys, al kóz aldymyzda aıtýly tarıhı oqıǵany Qazaq eli basynan ót­kergeli otyr, dep bastady sózin Senat dep­ý­taty Ǵa­rı­folla Esim. Senator bul istiń ta­rıhqa aı­na­lyp, oqý­lyqtarǵa enerin aıta kelip, biz ǵa­syr­dan ǵasyrǵa formasııadan for­masııaǵa ótken múldem jańa zamanda ómir súrip otyrǵan keremet dáýirdiń ókilimiz degendi aıtty. Osyndaı uly kóshte taqyr jerge taý turǵyzǵan­men para-par, memleket quryp, ony álemdegi órkenıetti elder sana­tyna qosyp, jańa qala Astanany salyp, Qazaq eliniń jań­ǵyrǵan renessans ǵasyryn bastaǵan Elbasy Nursul­tan Ábishuly Nazarbaev bolǵanyn, osyndaı tarıhı tulǵamen zamandas bolǵa­ny­myzdy qaısymyz bolmasyn maqtanyshpen aıta alamyz. 5 mıllıonnan asa qol jına­lyp, halyq Elbasynyń ókilet­ti­gin 2020 jylǵa uzartý jóninde referendým ótkizýdi qoldap otyr, dedi senator. Osyndaı qýat­ty ha­lyqtyq qozǵalystyń syry nede? Ol syrdyń mazmuny ha­lyq­tyń Elbasyna degen, Elbasynyń ha­lyqqa degen seniminde. Máse­leniń zańdylyq, ıaǵnı demo­kra­tııalyq jaǵyna kelsek, Ata Za­ńymyzdyń 3-babynda: «Memlekettik bıliktiń birden-bir bas­taýy – halyq» dep naqty ja­zylǵan. Halyq óz qalaýyn ja­sa­dy. «Qos palataly Parlament bul máselede qandaı sheshimge kelmek dep kútýde. Endeshe, má­sele qalaı bolmaq? Men, depýtat retinde qandaı sheshimge kelýim kerek, árıne, halyq bastamasyn, talabyn, tilegin qoldaýǵa mindettimin», dedi Ǵ.Esim. Elge, jurtqa beıbitshilik, tynyshtyq kerek. Sa­byrly, parasatty Kóshbasshy kerek! Sondaı Tulǵa Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Prezıdenti – El­ba­sy Nursultan Ábishuly Nazarbaev! Bastamashy top­­ty 5 mıl­lıon­ǵa jý­yq qazaq­stan­dyq­­­tar qol­da­dy, dedi Má­ji­lis depý­taty Aleksandr Mılıýtın. Bizder, Shyǵys Qazaqstan ob­ly­sy­nyń ókilderi, Má­jilis depýtattary úshin Ult Kóshbasshysy, Tuńǵysh Prezıdent Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń ókilettigin uzartý jóninde respýb­lıkalyq referendým ótkizý bas­tamasy uly Abaı jerinde bastaý alýy úlken qýa­nysh sezimin uıalata­dy. Osy jer kóp­tegen jyldar boıy ıadrolyq synaqqa ushyrady. Bizderdiń Semeı ıadrolyq synaq polıgonyn jaýyp jáne ıadrolyq qarýdan tolyq bas tartqan el Prezıdentine alǵysy­myz sheksiz. Jerlesterimiz bala­larynyń jáne ózde­riniń bolasha­ǵyn Prezıdentke senip tapsyrady, sondyqtan da atal­ǵan bastamamen shyǵyp otyr. Olardy bes mıllıondaı qazaq­stan­dyq qol­dady. Halyq beıbitshilik, turaqty­lyq pen órke­nıetti qamtamasyz etip otyrǵan Qazaqstannyń jetistikterin Ult Kóshbasshysynyń sa­lıqaly saıa­sa­tymen baılanystyra­dy. Sóz so­ńyn­da depýtat óz pi­ki­riniń saı­laýshylar pikirimen ún­des­tigin, olaı bolsa Prezıdent Nur­sul­tan Ábishuly Nazarbaevtyń óki­let­ti­gin uzartý jónindegi respýb­lı­kalyq referendýmdy ótkizýge qol qoıǵandar jaǵynda ekenin bildire kelip, halyqty qoldaýǵa shaqyrdy. Májilis depýtaty Vladımır Nehoroshev jaryssózdi aıaqtaý týraly usynys engizdi. Másele belgili bolyp tur emes pe, odan da zań jobasyn maquldaýdy daýysqa qoıýdy usynamyn, dedi ol. Tóraǵa depýtattyń usynysyn daýysqa qoıǵanda Májilistiń bir depý­tatynan basqalary ony qoldady. Al zań jobasy boıynsha Konstı­týsııaǵa engiziletin eki ózgeris te daýys berý nátıjesinde bir­aýyz­dan birinshi oqylymda maqul­dandy. Birlesken otyrysty ashqan sózinde Májilis Tóraǵasy Oral Mu­hamedjanov Ata Zańnyń 62-ba­by 6-tarmaǵyna sáıkes Kon­s­tıtýsııaǵa ózgerister men to­lyq­tyrýlar engizý máseleleri boı­ynsha eki oqylym ótkizý mindetti dep atap ótken bolatyn. Osyǵan baılanysty Senat depýtaty Muhambet Kópeev zań jobasyn ekinshi oqylymda da qaraýdy usy­ndy. Bul usynys ta biraýyz­dan qabyldandy. Sóıtip, Parla­menttiń birlesken otyry­synda eki palatanyń depýtattary «Qazaqstan Respýblıkasynyń Kons­tıtýsııasyna ózgeris engizý týraly» Zańdy eki oqylymda da qabyldady. Qabyldanǵan zań boıynsha Kons­tıtýsııadaǵy: 1. 42-bap 5-tarmaǵynyń ekinshi bóligi mynadaı redaksııada jazylsyn: «Bul shekteý prezıdenttik ókilettikter merzimi respýblıkalyq referendýmda uzartylýy múmkin Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń Tuń­ǵysh Prezıdentine – Elba­sy­na qoldanylmaıdy». 2. 46-baptyń 4-tarmaǵyn­daǵy «Qazaqstan Respýblıka­sy­nyń Tuńǵysh Prezıdenti» sózinen keıin syzyqsha qoı­y­lyp, «Elbasy» sózimen tolyq­tyrylsyn, – delingen. Birlesken otyrysta qorytyn­dy sóz sóılegen Májilis Tór­aǵasy Oral Muhamedjanov: «Biz búgin shyn máninde tarıhı zań qabyldadyq. Ol qazirgi Prezı­den­timizdiń ókilettigin uzartý jónin­degi respýblıkalyq refe­ren­dýmdy ótkizý úshin naqty kons­tı­týsııalyq negiz bolyp tabylady. Osylaısha, respýblı­ka­lyq referendým ótkizý jó­nindegi bastama­ny qoldaǵan 5 mln.-nan astam qazaqstandyqtar­dyń erik-jigerin iske asyrý úshin barlyq zańdy múmkindikter qamtamasyz etildi. Osy ıgi istiń arqaýy bolǵan barshańyzǵa rıza­shylyǵymdy bildiremin», dedi. «Egemen Qazaqstannyń»  tilshiler toby. Sýretterdi túsirgen Igor BÝRGANDINOV.