Shyǵan

Búginde Sibir ózenderin qazaq dalasyna burý jónindegi ıdeıa­ny árkimge bir telip júrmiz. Shyntýaıtynda, osynaý ómirlik máni bar jospardyń basta­ýynda Myńbaev turǵan. Betpaqdala, Baıyrqum, Qaraqum, Moıynqum, Myrzashól syndy týsyrap jatqan jerdiń tamyryna solaısha qan júgirtýge bolatynyn basqalar bilse qaıda qalǵan!? Osyny qadap aıtýshy Sherhan Murtaza!

* * *

Basqa basqa, men qashanda Sheraǵańnyń tileýshisi bolyp júremin. О́ıtkeni, búgingi tańdaǵy qazaq rýhanııatynyń aıqaıshysy bolyp qalǵany sol kisi. Sheraǵań osydan jıyrma jyl buryn atoı salǵan. Kárim Myńbaevtyń 90 jyldyǵyn qazaq bolyp toılaımyz ba dep. Kárim Myńbaevty tirilteıik dep. Kárim Myńbaevtyń esimin máńgi qaldyraıyq dep. Kárim aǵa dúnıeden ozǵanda Baýyrjan Momyshuly aýyr qaıǵydan jatyp qalǵan eken. Alaıda, qazaqtyń Kárimdeı uly kóldeneń túsip jatqanda qalaısha jata alsyn. Barsa, el jylap-syqtaǵannan asa almaı otyrsa kerek. Sonda Baýkeń: – Kárim joqtaýsyz óter arys pa edi? Joqtaý aıtyńdar! – dep aıqaı salypty. Sodan býlyǵyp otyrǵan jeńgeleri ańyratypty deıdi joqtaýdy. – Kárim qaıta tirilgendeı boldy-aý, – dep jaıdarlanypty sonda Baýkeń. Sodan beri Kárim aǵany taǵy bir tirilte almaı kelemiz... Aıtary joq, 90 jyldyǵyn toıladyq. Týǵan jeri Nura aýdany bolyp. Týǵan eli Qaraǵandy oblysy bolyp. О́kinishtisi, as iship, aıaq bosatqannan árige barmadyq. Ol az bolsa Shet aýdanyndaǵy ǵalym atyn ıelengen jalǵyz sovhoz tarap ketti. Búginde Qyzyltaý dep atalady. Kárim Myńbaev atynda sol sharýashylyqta oryn tepken Betpaqdala stansasy bar edi. Ol da qojyrap bitken. Aıtpaqshy, K.Myńbaevtyń 90 jyldyǵynda aýdan ortalyǵynan bir kóshe berilgen. Burynǵy ataýy Transportnaıa bolatyn. Sol kóshede bes úı bar-tyn. Qazir sol bes úıdiń ózi qaldy ma eken? Kárim aǵanyń 100 jyldyǵy tusynda taǵy da Sheraǵań aıqaı salǵan: – Osy Kárim Myńbaevtyń 100 jyldyq toıy toılana ma? – dep. Sheraǵań kútkendeı, ol toıymyz týǵan topyraǵy Nuradan bastaý alyp, Almaty men Astanada jalǵasyn tabady dep úmittengenimizben, Nura men nuralyqtardyń tóńireginen uzamady. Qaraǵandyda sol nuralyqtar júrdi. Almatyda da sol nuralyqtar júrdi. Astanada da sol nuralyqtar júrdi. Sol Sheraǵań: – Qazirgi Nura aýdanynyń ortalyǵy Kıevka kentin Myńbaev kenti dep ózgerteıik, – dep «Egemende» atoılaǵan. Sheraǵańnyń bul usynysyn «Ortalyqtaǵy» áriptes inileri jalaýlatyp áketken. Kıevkanyń túp-tórkini – Kıev. Al, Kıevtiń Ýkraına astanasy ekendigi belgili. Sol Kıevkańyz Astanadan 90 shaqyrym jerde tur. Sheraǵań qalaı desek te suńǵyla adam ǵoı. Týra bir úshinshi kózi bar ma deısiń?! Bárin bir oqpen atyp almaqshy boldy-aý. Birinshiden, bir búıirde oqtaı qadalǵan Kıevka ataýynan qutylatyn edik. Ekinshiden, dúnıege Kárim kenti keler edi! Amal qansha, «óli rıza bolmaı, tiri baıymaıdy» sol bir sátti qo­ly­myzdan sýsyp kete bardy. Kıevkadan shyǵady. Munda Kıevkadan basqa «Kıevskıı» dep atalatyn sharýashylyq ta bar. Ádepki sharýa­shy­­lyq­tardyń biri. Alyp bara jatqan esh­teńesi joq. Kıevka quryǵan­da Qazaqııanyń jaǵyra­pııa­lyq kartasynda ol da qalmaıtyn edi-aý dep oılaısyń bul kúnde. Hosh, sonymen Nura jerinde Kárim toıy bas­talyp ketken... Osynda Ivanovka degen sharýashylyq bar. Tarıhı ataýy Myńbaı aýyly. Ivanovkamyz zamanynda mıllıoner sharýashylyqtar qatarynda bolǵan. Bes myń gektar sýarmaly jeri, jıyrma bes myń gektar egistigi, qyryq myń gektar jaıylymdyǵy bar. Qazir de jyǵasy jyǵyla qoımaǵan sharýashylyqtarymyz­dyń biri. Kárim Myńbaevtyń esimimen qatysty burynǵy Betpaqdala tájirıbe stansasy taraǵan. Sodan qalǵan, basqasy da bar ǵylymı-zertteý ınstıtýttary Almatyda qaldy. Baılaýly attaı kún keship jatqan jaıy bar. Solarǵa kerek keńistik naq osy Ivanovkada, baıyrǵy Myńbaı aýylynda jatyr. Tájirıbe stansasyna osy jerden qolaıly jer joq dep bilemiz. Jer jetedi. Estýimizshe, irgesinde jatqan Amantaý men Balyqtykólde biren-saran úı qalǵan. Jylqy ma, qoı ma, mal azyǵy ma – bári osy Nuranyń quıqaly jerinde. Jaıylymdyq jerdi solaısha alys­tan izdep keregi joq. Quryp ketken Betpaqdala stansasyn osy jerge qaıtyp ornyqtyrsaq, taqııamyzǵa tar kelmes edi-aý dep oılaısyń. Jaǵyrapııalyq kartada Ivanovka ataýy turǵanymen, nuralyqtar ol aýyldy áli kúnge Myńbaı aýyly deıdi. Alaıda... Sol kúnderi nuralyqtar Kárim aǵanyń emes, atalmysh aýyldyń júz jyldyǵyn toılaımyz dep shabylsyn. Abyroı bolǵanda qolyna qalam ustaǵan biraz paqyrlar aralasyp, jarym joldan toqtady. Degenmen, aıtyp otyrǵan aýyldyń ataýyn Kárim Myńbaev atyndaǵy aýyl dep ózgertti. Zańdy túrde... Qazaq balasynyń túsinbegen jeri osy edi. Alǵashqyda Myńbaı aýylyn resim­degen shyǵar dep oılaǵanbyz. Sóıtsek, shynymen-aq Myńbaı aýylyn Kárim Myńbaev atyndaǵy aýyl dep ózgertipti. Ne degen nadan edik?!. Kárimdeı ul týǵyzǵan Myńbaıdy kim osal kórip júr? Endi, mine, Kárim aǵanyń 110 jyldyǵy kele jatyr. Sheraǵań da atoı salar... Oǵan deıin... Myńbaı babamyzdyń tarıhı Myńbaı aýyly ataýyn qaıtaryp bereıik. Myńbaı aýylyn jaǵyrapııalyq kar­tadan óshirerdeı qazaq balasyna jazyq­tyǵyn estimedik. Erteń Kárim aǵa tirilip kelgendeı bolsa ne deımiz?!.

* * *

Babamyz uranbáıgesine qatysatyn tulparlaryn shyǵan degen. Kárim Myń­baev sol toptaǵy adam! О́kinishtisi, Qoty­rash-taǵdyrdyń shoqpary orta jolda alyp tústi... Kárim Myńbaev sol uranbáıgesin bizge tastap ketti. Al bizder áli ulanbáıgeden shyǵa almaı júrmiz. Kárim aǵanyń júz jyldyq mereıto­ıynda Kıevkadaǵy ortalyq kósheniń ataýyn aýdardyq. Ákesi Myńbaıdy attan túsirip, ózin atqa mingizdik. Endi, mine, asyl aǵanyń júz on jyldyq mereıtoıy kelip qaldy. Myńbaı ákemizdi qaıtyp atyna min­gizermiz. Alaıda, Kárim aǵanyń da jaıaý júretin bala emestigin qazaq balasy bilse kerek-ti.

Tórehan MAIBAS,

jazýshy. QARAǴANDY.