«Táni saýdyń – jany saý», deıdi bizdiń jurt. Adamzat balasy úshin tánniń saýlyǵy birinshi kezekte tursa kerek. О́ıtkeni, ol – denniń saýlyǵyna bastaıtyn birden-bir jol. Al densaýlyǵy myqtynyń tánimen qosa, jany da saý bolatyny aıtpasa da túsinikti.
Keıingi jyldary Qyzylorda oblysynda halyqty sportqa tartý úshin arnaıy nysandar salynyp jatyr. Qystyń kózi qyraýda qardyń ózi qylamyqtap túsetin óńirde qysqy sport túrlerin qalaı damytýǵa bolady? Onyń bir ǵana joly bar. Muz aıdynyn salý. Mine, aımaqta osydan birneshe jyl buryn «Muz aıdyny» saraıy salyndy. Búginde osy jerde tálim alǵan jas jetkinshekter respýblıkalyq deńgeıdegi hokkeı jarystarynan júldeli oralyp júr. Talaı bala aıaǵyna konkı baılap, mánerlep syrǵanaýdy úırenýde. Munyń ózi úlken jetistik. Sonymen qatar, Qyzylorda qalasynda tennıs ortalyǵy salyndy. Bekzada ónerdi Syr jastary da meńgerip, tálimin arttyryp keledi. Jaqynda ǵana Qazaqstan boks federasııasynyń qoldaýymen «Tarlan» boks ortalyǵy ashyldy. Olımpııa oıyndarynda bokstan birde-bir ret qanjyǵasy bos qaıtpaǵan sport túrinen qyzylordalyqtardyń da olja salar kúni alys emes. Munyń syrtynda ulttyq sportty damytý maqsatynda ıppodrom salyndy. Kókpar, báıge sekildi tól ónerimizdiń órkendeýine bul da ózindik úlesin qospaq.
Jalpy, oblys boıynsha 2095 sport nysany jumys isteıdi. Onyń ishinde 1386 keshen aýyldyq jerde. Byltyrǵy jyldyń ózinde aımaqta 5 sport kesheni salyndy. Sóıtip, Naǵı Ilııasov aýylynda stadıon men sport kesheni, Qazaly, Jańaqorǵan aýdandarynda dene shynyqtyrý-saýyqtyrý ortalyqtary, Qyzylorda qalasynda 3000 oryndyq ıppodrom jáne boks ortalyǵy paıdalanýǵa berildi. Al, bıyl Qyzylorda qalasynda Ilıa Ilın atyndaǵy aýyr atletıka sport kesheniniń, eskek esý kanalynyń qurylystaryn bastaý kózdelýde.
Munyń bárin nege aıtyp otyrmyz? Sońǵy jyldary Qyzylordańyzda halyqtyń buqaralyq sportpen shuǵyldanýy da artty. Oǵan aımaqta sportpen aınalysýǵa jasalyp jatqan jaǵdaıdyń oń áser etkeni anyq. Elbasy Joldaýynda «2020 jylǵa deıin qazaqstandyqtardyń 30 paıyzy buqaralyq sportqa tartylýy kerek» degen edi. Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaýda Qyzylorda oblysy barynsha yqtııattylyq tanytýda. Soǵan sáıkes jumys júıelenip, iske asyp jatyr.
Qaı dúnıe bolmasyn salystyrý arqyly anyqtalady. 2008 jyly Qyzylorda oblysy boıynsha dene shynyqtyrý jáne sportpen shuǵyldanýshylar sany – 44842 adam bolǵan eken. Iаǵnı, jalpy turǵyndar úlesiniń 7,2 paıyzy ǵana edi. Bul respýblıkalyq ortasha kórsetkishten áldeqaıda tómen bolatyn. Byltyrǵy jyldyń qorytyndysy boıynsha qyzylordalyqtardyń 25,3 paıyzy buqaralyq sportpen shuǵyldanatyny, salamatty ómir saltyn ustanatyny anyqtalǵan. Jeti jyldyń bederinde mundaı nátıjege qalaı qol jetti? Árıne, eń aldymen tyńǵylyqty jumys isteldi. Ekinshiden, halyqtyń sportpen shuǵyldanýyna jaǵdaı jasaldy.
Buqaralyq sportty damytýdyń alǵy sharty ne? Ol – sporttyq nysandardyń halyqqa qoljetimdi bolýy der edik. Osyǵan oraı júıeli túrde sportpen shuǵyldanýshylar sanyn arttyrý maqsatynda naqty jumystar atqaryldy.
Aldymen, oblystyq bıýdjetten 263 sport nusqaýshysyna qosymsha shtat ashyp, olardyń aılyǵy men ózge de shyǵyndaryn óteý úshin qarjy qarastyryldy. Osy maqsatqa 2016 jyly 106,3 mıllıon teńge bólindi. Bul qarajattar óz kezeginde qala, aýdan ákimdikterine joldanyp, sport bólimderi konkýrs jarııalap, joba aıasynda qoǵamdyq uıymdar arqyly nusqaýshylar jumysqa qabyldandy.
Jyl saıyn oblystyq dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasy qala, aýdan ákimderimen jáne bilim basqarmasymen ózara yntymaqtastyq memorandýmyna qol qoıady. Nátıjesinde oblys boıynsha barlyq bilim berý uıymdarynyń sport ǵımarattary, atap aıtqanda, sport zaldary men alańdary sabaqtan tys ýaqytta sol eldi meken turǵyndary úshin sport seksııalarynyń jumysyn qamtamasyz etý jáne sporttyq is-sharalar ótkizý maqsatynda paıdalanylyp keledi. Joǵaryda atalǵan nusqaýshylar sport zaldardyń tazalyǵyna, turǵyndardyń sport túrleri boıynsha shuǵyldanýyna jaýapty. Iаǵnı, sport nusqaýshylarynyń kómegimen bilim berý uıymdarynyń sport zaldarynda sabaqtan tys ýaqytta turǵyndar sport túrleri boıynsha daıyndalady, jattyǵýlar jasaıdy.
Eldi mekenderde qarapaıym sport alańdaryn salý jumystary aımaqtyń jaz mezgiliniń uzaqtyǵyn eskere otyryp qolǵa alyndy. Naqty aıtqanda, 2009-2015 jyldar aralyǵynda 160 eldi mekende 337 shaǵyn sport alańdary paıdalanýǵa berildi. Bul – qanshama adam sportty janyna serik etip, salamatty ómir saltyn ustanýǵa jol ashty degen sóz.
Sonymen qatar, turǵyndardyń sporttyq nysandarǵa qoljetimdiligin odan ári arttyrý úshin 14 eldi mekende dene shynyqtyrý-saýyqtyrý keshenderi jobasy ázirlendi. Onyń alǵashqy nátıjelerin Áıteke bı, Jańaqorǵan, Tereńózek kentteri jáne Shaǵan, N.Ilıasov aýyldary kórip otyr. Qazir munda zamanaýı, barlyq talaptarǵa saı sport nysandary halyqqa qyzmet etýde.
Osyndaı jumystar nátıjesinde aımaqta buqaralyq sportpen shuǵyldanatyndardyń sany artty. Halyqtyń sporttyq nysandarǵa degen qoljetimdiligin arttyryp, dene shynyqtyrý jáne sportpen júıeli túrde shuǵyldanýshylar sany jyl saıyn kóbeıip keledi.
Adam – memlekettiń negizgi kaptıaly desek, onda deni saý ult tárbıelep, halyqtyń salamatty ómir saltyn ustanýy basty nazarda bolýy kerek. Bul turǵyda Qyzylorda oblysy ózge óńirlerge úlgi bolarlyqtaı jumys istep jatyr deýge tolyq negiz bar.
Erjan BAITILES,
«Egemen Qazaqstan»
Qyzylorda oblysy