Ultymyzdyń jáne kúlli túrki áleminiń tarıhyndaǵy uly tulǵalardyń biri, «Alash» ult-azattyq qozǵalysynyń negizin qalaýshy ári kósemi, saıası qaıratker Álıhan Bókeıhanovtyń týǵanyna 150 jyl tolýyna oraı ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde «Álıhan Bókeıhanov jáne «Alash murasy» atty ǵylymı-tájirıbelik konferensııa bolyp ótti.
IýNESKO sheshimimen álemdik deńgeıde atap ótiletin Álıhan Bókeıhanovtyń týǵanyna 150 jyl tolýy qurmetine arnalǵan is-shara Almaty qalasynda tusaýyn kesip, oǵan Memlekettik hatshy Gúlshara Ábdiqalyqova, Almaty qalasynyń ákimi Baýyrjan Baıbek, Parlament Senatynyń depýtaty, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Nurlan Orazalın, ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń rektory Ǵalym Mutanov jáne elimizge belgili ǵalymdar, bilim men mádenıettiń kórnekti ókilderi qatysty.
Is-sharanyń shymyldyǵyn túre otyryp, Ǵ.Mutanov Álıhan Bókeıhanovtyń azamattyq ustanymy men ómirlik maqsaty táýelsiz Qazaq memleketin qurý bolǵandyǵyna erekshe toqtaldy. Ol óz sózinde «HH ǵasyrdyń basyndaǵy qazaq tarıhyn zerttegen Oksford jáne Sorbonna ýnıversıtetteriniń professorlary Álıhan Bókeıhanov bastaǵan Alash qozǵalysynyń qaıratkerleri kúresken tarıhı kezeńge «Mádenı renessans dáýiri» degen baǵa bergenin, Álıhan Bókeıhanovtyń, Sultanmahmutsha aıtqanda, «Qazaq úshin júrek maıyn sham qylǵan» ult qaıratkeri ekendigine basa nazar aýdardy. Kezinde Álıhan Nurmuhameduly «Alǵan bilimin óz halqynyń ómirimen birlestire alǵan adam ǵana baqytty, onyń jıǵan bilimi baıandy», degen keleli oı aıtqanyn tilge tıek ete kelip, elimizdegi kóshbasshy bilim ordasy – ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti osyndaı uly toıdyń basy-qasynda bolý mártebesine ıe bolǵandyǵyn atap ótti.
G.Ábdiqalyqova óziniń alǵysózinde kórnekti qoǵam jáne memleket qaıratkeri, ǵalym, jýrnalıst jáne etnograf Álıhan Bókeıhanov óziniń bar sanaly ǵumyryn qazaq halqynyń azattyǵy men damýyna arnaǵanyn atap ótti. «Alash» urandy ult qaıratkeriniń ult-azattyq qozǵalys basshylyǵyna kelip, ulttyq memleketti qaıta jańǵyrtý qajettiligi ıdeıasynyń negizin qalap, maqsatqa jetý joldary men negizgi mindetterdi aıqyndaǵanyn aıta otyryp, kezinde Bókeıhanovtyń qazaqtyń ult retinde saqtalyp qalýyn, onyń ári qaraı damýy men gúldenýin qamtamasyz etý maqsatyndaǵy is-áreketteri ulttyq tarıh shejiresine altyn áriptermen jazylatyndyǵyn basa aıtty.
– Ultymyzdyń asa kórnekti tulǵasy, memleket jáne qoǵam qaıratkeri, Alashtyń arysy Álıhan Bókeıhanovtyń ómiri men qyzmeti búgingi jáne keler óskeleń urpaqqa úlgi. Beıbit kezeńde kún keship otyrǵan urpaqtyń baqytyna buıyrǵan el Táýelsizdigi jolyndaǵy uzaq ta taǵdyrly kúrestiń mańyzdy belesi ol – HH ǵasyrdyń basyndaǵy «Alash» qozǵalysymen tikeleı baılanysty ekeni aqıqat. Babalar ańsap ótken, ómirlik maqsaty tutqan táýelsizdiktiń tolaıym jetistikteri men batyl qadamdaryn júzege asyryp otyrǵan búgingi Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń syndarly saıasaty aıasynda biz ótkenimizdi túgendep, óshkenimizdi jaǵýǵa zor múmkindik alyp otyrmyz, – dedi Gúlshara Naýshaqyzy óziniń quttyqtaý sózinde.
Memlekettik hatshydan keıin sóz alǵan B.Baıbek babalar amanatynyń adal saqtaýshysy, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Álıhan Bókeıhanovtyń týǵanyna 150 jyl tolýyna oraı uıymdastyrylǵan konferensııanyń jumysyna qala jurtshylyǵy atynan sáttilik tiledi.
– Artynda óshpes iz qaldyrǵan Bókeıhanov tujyrymyna súıensek, tolyq ulttyq táýelsizdikke qol jetkizetin jalǵyz jol – ulttyq mádenıetti el jadynda, bolmysynda saqtaı otyryp, jalpy qoǵamdy zaman talabyna saı ozyq órkenıetter úlgisinde damytý bolmaq. Ata-babalarymyz ańsaǵan azattyqqa qol jetkizgen halqymyz sabyr men salıqalylyqty tý etken Elbasy saıasatynyń arqasynda eldik tuǵyryn nyǵaıtyp, búginde tamyryn sonaý tereń yqylymdardan tartqan «Máńgilik El» ıdeıasyna ulasty, – degen qala basshysy qazirgi tańda ult mádenıeti men el órkenıetin damytýǵa úles qosyp otyrǵan qala jurtshylyǵy men isker toptardyń qol jetkizgen jetistikterine toqtalyp ótti.
Konferensııa jumysy «Alash» ult-azattyq qozǵalysy men elimizdiń táýelsizdik alýyna ólsheýsiz úles qosqan qozǵalys kóshbasshylarynyń murasyn qalyń kópshilikke keńinen nasıhattady. Azattyqty ańsaǵan babalarymyzdyń uly muraty Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń tusynda júzege asyp, syndarly saıasat júrgizip otyrǵan Memleket basshysynyń usynǵan «Máńgilik El» ıdeıasy keshegi arystarymyzdyń ustyny bolǵan «Alash» qozǵalysynyń negizgi ustanymy – qazaq halqynyń bostandyǵymen tyǵyz úndesip jatqandyǵy aıtyldy.
Ǵylymı-tájirıbelik konferensııanyń plenarlyq májilisinde M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń dırektory Ýálıhan Qalıjanuly «Ulttyń uly tulǵasy», Bilim jáne ǵylym mınıstrligi janyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń dırektory Hangeldi Ábjanov «Á.Bókeıhanov jáne ulttyq tarıhty zertteý metodologııasy», Ulttyq ǵylym akademııasynyń korrespondent-múshesi, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Mámbet Qoıgeldi «Álıhan Bókeıhan – Qazaq ulttyq qozǵalysynyń kósemi» degen taqyryptarda baıandama jasady.
Táýelsizdikti kóksep ótken asyl azamattyń týǵanyna 150 jyl tolýyna oraı ótkizilgen is-shara aıasynda «Alash» qozǵalysy týraly derekti fılm kórsetilip, Álıhan Bókeıhanov shyǵarmashylyǵy men «Alash» qozǵalysy týraly kitap kórmesi men Muhamedjan Seralınniń «Aıqap» jýrnalynyń jalǵasy bolyp sanalatyn jańǵyrǵan «Aıqap» basylymynyń tusaýkeser rásimi uıymdastyryldy.
Qanat ESKENDIR,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY