Astanada ótip jatqan HIII Eýrazııalyq
medıa forýmda
adamzatty tolǵandyrǵan
ózekti máseleler talqylandy
Álemdik ekonomıkanyń erteńi alańdatady
Keshe Astanada HIII Eýrazııalyq medıa forým saltanatty túrde ashyldy. Álemniń ár shalǵaıynan kelgen delegattarǵa joldaǵan quttyqtaýynda Elbasy Nursultan Nazarbaev osynaý alqaly jıynnyń mán-mańyzyn aıryqsha atap ótti. «Eýrazııalyq medıa forým qatysýshylaryn Qazaqstan árdaıym qushaq jaıa qarsy alady. Forým álemniń jetekshi únqatysý alańdarynyń birine aınaldy. Onda qazirgi zamannyń eń ózekti máseleleri talqylanady. Damýdyń jańa paradıgmalary qalyptasyp, bolashaqtyń sulbasy jasalady. Búgingi tańda álem barsha adamzatqa teńdessiz syn-qaterler tóndirgen jańa dáýirge aıaq basty. Jańa álemniń, bárimizdiń ortaq bolashaǵymyzdyń qandaı bolatyny bizdiń árqaısymyzǵa baılanysty. Men «Álem. HHI ǵasyr» atty manıfesti usyndym. Onyń maqsaty – Jer betinde soǵys ataýlyny túp-tamyrymen joıý. Bul ǵasyr ortaq erik-jiger arqyly parasat pen jasampazdyq syndarly dıalog saltanat quratyn dáýir bolýy tıis. Sol sebepti, Eýrazııalyq medıa forýmnyń alańynda qordalanǵan álemdik problemalardy ashyq talqylap, teńgerimdi sheshimder izdestirý beıbitshilik jolyndaǵy jalpyálemdik qozǵalysqa qosylar baǵa jetpes úles. Forým jumysynyń nátıjesi, sizderdiń jańa ıdeıalaryńyz ben bastamalaryńyz dúnıejúzilik kommýnıkasııanyń jahandyq únqatysýdy damytýǵa zor serpin bererine senimdimin. Forýmnyń barsha qatysýshylaryna jemisti jumys pen bar jaqsylyqty tileımin», – delingen Prezıdenttiń quttyqtaýynda. Memleket basshysynyń jyly lebizin jetkizgen Premer-Mınıstrdiń orynbasary, EAMF uıymdastyrý komıtetiniń tóraıymy Darıǵa Nazarbaeva erteńi nurly elordamyzǵa at sabyltyp alys-jaqynnan kelgenderdi qonaqjaı qazaq jerinde aman-saý kórgenine qýanyshty ekendigin bildirdi. Odan ári sheshen salmaqty sózin bylaısha sabaqtady. «Qalyptasqan jaǵdaıǵa baılanysty on ekinshi jáne on úshinshi basqosýymyzdyń arasyna eki jyl salyppyz. Bul osy ýaqyt ishindegi órkendi ózgeristerdi baǵamdaýǵa múmkindik beredi. Qarańyzdarshy, bizdiń bas qalamyz qalaı qaryshtap damydy. Astana táýelsiz Qazaqstan jańarýynyń sımvolyna aınaldy. Ol – barlyq qazaqstandyqtardyń mańdaıǵa basar maqtanyshy. Qala qazir halyqaralyq EKSPO-2017 kórmesin qabyldaýǵa qyzý daıyndyq ústinde. Alyp qurylys kesheninde qandaı aýqymdy jumystar júrip jatqanyn ózderińiz aralap kóresizder. Buıyrsa, bul qalashyq arý Astananyń jańa jaýhary bolǵaly tur. Kógildir kóktem kúnderi Astanaǵa kelgen qadamdaryńyzǵa sáttilik tileımin!». Sóziniń sońynda Darıǵa Nursultanqyzy alqaly jıynnyń tórinde otyrǵan Aýǵanstannyń eks-prezıdenti Hamıd Karzaıǵa arnaıy shaqyrtýdy qabyl alǵany úshin alǵys aıtyp, mundaı tuǵyry bıik tulǵalar Eýrazııa medıa forýmynyń mártebesin bıiktetetinin atap kórsetti. Shyn júrekten shyqqan qurmetti qoshemetpen qabyldaǵan Hamıd Karzaı Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń halyqaralyq arenadaǵy bitimgerlik róline joǵary baǵa berdi. «Aýǵanstannyń qaıta qalpyna keltirilýine kóp kómek kórsetken Qazaqstanmen qaıta qaýyshqanyma asa qýanyshtymyn. Bul rette Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń eren eńbegin eskermese bolmaıdy. Myna bıik minberdi paıdalanyp, Qazaqstannyń myńǵa tarta aýǵanstandyq stýdentterge stıpendııa bólip otyrǵanyn aıta ketkim keledi. Olardyń 180-ge jýyǵy medısınalyq bilim alýda. Uzaq merzimge oqýdan qol úzip qalǵan el úshin bul qaıyrymdylyqtyń baǵasy óte qymbat», – dedi Hamıd Karzaı aǵynan jarylyp. Ol, sondaı-aq, N.Nazarbaevtyń «Álem. HHI ǵasyr» manıfesinde kóterilgen kókeıkesti máselelerdiń almaǵaıyp mynaý zamanda óte ózekti ekendigine aıryqsha nazar aýdardy. Eýrazııalyq medıa forýmnyń alǵashqy májilisi «Álemdik ekonomıkanyń búgini men erteńi» taqyrybyna arnaldy. Dál týǵan kúninde konferensııa tizginin ustaǵan amerıkalyq prodıýser Rız Han ashyq áńgime alańyndaǵy pikir almasýlardyń qanshalyqty qyzyqty órbıtindigi zaldaǵy zııaly qaýymnyń belsendiligine baılanysty ekendigin eskertti. Onyń sóziniń árıne, jany bar. О́ıtkeni, oı dodasy qyzǵan jerde ǵana aqıqattyń beti ashylady. Sony sezgen otyrys moderatory ońtústikafrıkalyq, Sı-En-En telearnasynyń júrgizýshisi Elenı Gıokos ǵalamdyq ekonomıkalyq daǵdarys, munaı baǵasynyń quldyraýy, dúnıejúzin dúrliktirgen qantógisti oqıǵalar jáne basqa da «kúıip» turǵan kúrdeli taqyryptardy spıkerlerdiń ortasyna tastap kep jiberdi. Sol-aq eken analar aǵyl-tegil aqtarylyp qoıa berdi. Qaýzalmaǵan problema qalmaǵandaı. Ásirese, alpaýyt memleketter arasyndaǵy kóshbasshylyqqa umtylý báıgesiniń barysy tilge tıek etildi. Saıasattyń maıyn ishken sarapshylardyń paıymdaýynsha, derjavalar teketiresi áli de tereńdeı túsedi. Bázbir bilgishter Qytaı azýyn aıǵa bilegen AQSh-ty yǵystyra bastaǵanyn baıandaýǵa beıil. Uzaqqa sozylǵan sanksııadan sap tyıylǵan Iran, álemdik munaı baǵasynyń qubylýyna tikeleı áser etýshi Saýd Arabııasynyń san qyrly saıasatynyń aqyry qaıda aparyp soqpaq? Áreketsiz OPEK-tiń qara altyn naryǵynda qalyptasqan túıindi sheshýge qaýqary jete me? Ǵalamdyq qarjy qursaýynda shyrmalmaýdyń joldary qandaı? Qandy qaqtyǵystarǵa tosqaýyl qoıyla ma? Tuıyqqa tirer suraqtar jeterlik. Al, solardyń jaýabyn tabý qıynnyń qıyny. Reseı Federasııasy ekonomıkalyq saıasat komıtetiniń múshesi Dmıtrıı Mezensev kez kelgen ekonomıkalyq ózgeristerdiń ózeginde adam taǵdyry turatyndyǵyn, oǵan dálel retinde jınalǵandar nazaryna álginde usynylǵan beınerolıktegi aıdyń-kúnniń amanynda amalsyz otandarynan bezgen bosqyndardyń talaısyz taǵdyryn, qasaqana uıymdastyrylǵan avıasııalyq apattardyń qurbandaryn joqtaýshylardyń eńiregende etekterin toltyrǵan kóz jastaryn kese-kóldeneń tartty. Onyń oıynsha, halyqaralyq bedeldi uıymdar Jer turǵyndaryn yntymaqqa shaqyrǵanmen, óńirlerdegi qarýly qaqtyǵystar men daý-janjaldar tolastar emes. Tehnologııa sharyqtaý shegine jetkenimen, adamdar aram pıǵyldarynan aryla almaı álek. Dohadaǵy keńeste OPEK-ke múshe elderdiń ortaq sheshimge kele almaýy kóp jáıtti ańǵartsa kerek. Qazaqstan basshysynyń bastamasymen qurylǵan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa úlken úmit artylýda. – Qandaı máıekti máseleler sizdiń tún uıqyńyzdy tórt bóledi? Moderatordyń ózine týralap qoıǵan saýalynan Hamıd Karzaı tosylmady. «Ekstremızm, terrorızm, radıkalızm qasireti ádettegideı Azııany qamtyp qana qoımaı, Eýropaǵa da jetti. Alapat jarylystardan aýǵandyq talaı bozdaqtardyń qyrshynynan qıylǵanynan da habardar bolarsyzdar. Menińshe, biz álemdik derjavalardyń bir-birine senimsizdikpen qaraýynyń zardabyn tartýdamyz. Ekstremızm men terrorızm – solaqaı saıasattyń saldary. Onyń astarynan biryńǵaı áleýmettik nemese dinı sebepter izdeýdiń aıaǵy jaqsylyqqa aparmaıdy. Dúbirge toly dúnıede jekelegen elder ǵana baqytty nemese baqytsyz bola almaıdy. Imperııalardyń astam saıasaty arnasynan aýytqymaıdy. Máselen, AQSh prezıdenti saılaýy aldynda Aq úı qojaıyny bolýdan úmitkerler tarapynan ártúrli ýádeler berilýde. Bul tek saıası oıyndar ǵana. Áıtpese, baıaǵydan qalyptasqan qasqa joldan olardyń basqa jaqqa burylýy ekitalaı». Ulybrıtanııanyń burynǵy syrtqy ister mınıstri Djek Stro áńgimesiniń álqıssasyn: «Biz ózimizdiń demokratııamyzdyń dáregeıin maqtan tutamyz», dep bastady. Odan soń aǵylshyndyq saqa saıasatker dollar baǵasynyń turaqsyzdyǵyn túsindirgen syńaı tanytty. Úzildi-kesildi pikiri mynadaı: «Buǵan birde-bir qaıratker, birde-bir memleket tikeleı áser ete almaıdy. Eger OPEK tarapynan sátti strategııalyq qadam jasalsa, munaı baǵasyn kóterýge múmkindik týar edi. Sonyń nátıjesinde álemdik ekonomıkaǵa ál kirip, táýekel deńgeıi tómendeýi kádik. Shyntýaıtynda, munaıdyń tóńireginde tolǵan qıyndyqtar boı kórsetti. Osyǵan syrttaı saraptama jasap kóreıikshi. Ulybrıtanııa – Eýroodaqtaǵy munaıdy eń kóp óndiretin el. Qara altyn buryn qazynaǵa qyrýar qarjy quıatyn. Al, qazir she? О́kinishke qaraı, brıtan tarıhynda buryn-sońdy bolmaǵan ahýal qalyptasty. Sharýalary shatqaıaqtaǵan munaı kompanııalaryna úkimetten sýbsıdııa bólinýde. Buryn bári kerisinshe bolǵany belgili. Djek Stronyń paıymdaýynsha, Irannyń OPEK kvotasymen kelisýi neǵaıbyl. Olar munaıdyń barrelin 40 dollardan saýdalaǵannyń ózinde birshama paıda tabady. Sondyqtan, ırandyqtar ónimdi shekteıtindeı sebepti kórip turǵanym joq». Alýan pikirler alańy bolǵandyqtan ba, atalmysh spıkerdiń aýzynan artyq-aýys pikir de shyǵyp ketti. Naqtylaı tússek, qasıetti Islam dinin lańkestik, ekstremıstik sekildi soıqandy árekettermen baılanystyra sóılegenine Lıvannyń jáne Saýd Arabııasynyń elshileri oryndy ýájderin aıtty. Al, Hamıd Karzaı bolsa, ekstremızmniń de, terrorızmniń de kıeli Islamǵa úsh qaınasa sorpasy qosylmaıdy, dep qysqa qaıyrdy. Sheteldik sheshenderdiń shetin ala otyrǵan «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń basqarýshysy Qaırat Kelimbetov Qazaqstannyń shıkizatqa negizdelgen modelden ekonomıkany ártaraptandyrýǵa kóshýge múmkindik týatynyna úmit artatynyn jarııalady. Qazaqstandyq qarjy mamanynyń sózine sensek, ǵalamdyq ekonomıkalyq órleýge jeteleıtin faktorlar onsha kóp emes. Esesine ekinshi tendensııa qylań berdi. Jahandyq ekonomıka tehnologııalyq turǵydan jetilýge bet burdy. Aǵylshyn tilinde keńinen kósilgen Qaırat Nematuly, el ekonomıkasynyń eńsesin tikteýge qatysty utymdy usynystaryn bildirdi. Ashyq oılar alańyna aınalǵan Eýrazııa medıa forýmynyń alǵashqy májilisi osylaısha óz máresine jetti.Tilge tıek – Taıaý Shyǵys taǵdyry
Sáýirdegi sáýleli sátterdiń birine keshegi Eýrazııalyq medıa forýmdy jatqyzýǵa bolady. Qanshama qonaqty qanatynyń astyna jınap, paıymdy da paıdaly pikir alańyn uıymdastyrǵan elimizdiń eńsesi taǵy bir márte kóterildi desek, artyq aıtqandyq bolmas, sirá. Shaqyrylǵan qonaqtardyń árqaısyna sheberlik saǵattary men kezdesýler ótkizý júktelgeni de málim. Saıası sahnanyń syryna qanyq sarapshylar syn saǵatta súrinbedi. Múdirmedi. Ony keshegi keleli kezdesýdegi tujyrymdaryna qarap tuspaldaı berseńiz bolady. Ortaǵa usynylǵan taqyrypty kókparǵa tastalǵan serkedeı qylyp jan-jaǵynan jabyla qozǵaǵanda qaısysynyń pikiri basym túsedi eken dep kútýmen boldyq. Dál osyndaı álemdi ájeptáýir ábigerge salyp otyrǵan mańyzdy máselelerdiń qatarynda Taıaý Shyǵystaǵy elderdiń taǵdyry turǵany taıǵa tańba basqandaı anyq. Iá, Taıaý Shyǵystaǵy ahýal turaqtanǵan joq, áskerı qaqtyǵys, lańkestik áreket pen narazylyq tolqýy kún saıyn Aýǵanstannan Iemenge deıingi óńirdi telegeıdeı shaıqap teńseltýde. Iran men Saýd Arabııasy arasyndaǵy janjal órshı tústi. Bul Izraıl men arab álemi arasyndaǵy ejelgi teketirespen birge kúlli Taıaý Shyǵystaǵy onsyz da álsiz saıası tepe-teńdikti buzyp, beıbitshiliktiń keleshegin kúńgirttendire túsýde. Halyqaralyq dıplomatııa Iranǵa qarsy sanksııanyń kúshin joıýǵa kómektesti. Biraq, Sırııada bes jylǵa sozylǵan azamat soǵysyn eshqandaı mámilegerlik toqtata almady. Bul elde sodyrlar óz kúshin saqtap qana qoımaı, ózge elderge de, sonyń ishinde, Túrkııa men Týnıste tamyr jaıa bastaǵany jasyryn jaǵdaı emes. Sırııadaǵy qantógis urysty toqtatý jónindegi kelisim Batys pen Shyǵys arasyndaǵy syndarly únqatysýdyń bastamasy bola ala ma? Osy jáne ózge de halyqaralyq ýshyqqan jaǵdaılarǵa baılanysty mańyzdy máseleler talqylanǵan alqadaǵy jıyn tizginin «Russia Today» Taıaý Shyǵys bıýrosynyń basshysy Pola Slıer óz qolyna aldy. Taıaý Shyǵysta tamyr jaıǵan memleketterdiń taǵdyryna baılanysty taqyrypty tarqata taldaǵan spıkerler qatarynda Hamıd Karzaı, Mysyrdan kelgen «Ál-Ahram» medıaholdıngi basqarmasynyń tóraǵasy Ahmed Ás Saııd Ál Nagar, Ulybrıtanııa qorǵanys mınıstrliginiń burynǵy keńesshisi Artýr Denaro, Lıvannan kelgen Taıaý Shyǵys zertteý jáne qoǵammen baılanys ortalyǵynyń prezıdenti Hısham Jaber, saıasattanýshy, Reseı halyqaralyq máseleler keńesiniń sarapshysy Maksım Sýchkov belsendilik tanytty. Osylarmen qatar, sarapshylar sanatynda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń dırektory Erlan Qarın qatysyp, ultaralyq qaqtyǵystardyń týý sebepteri men ony toqtatý joldaryna basa nazar aýdaryp, jan-jaqty talqylady. «Búgingi tańda arab elderiniń ishki saıası ahýaly álemniń alpaýyt derjavalary arasyndaǵy qyrǵı-qabaq qaqtyǵystyń ózegine aınalyp otyr. Kóptegen memleketterdiń buqaralyq aqparat quraldary arab elderiniń ishki jaǵdaıy týraly habarlardy ústi-ústine túıdektete taratyp jatyr. Álem saıasattanýshylarynyń zertteýlerinde arab elderindegi saıası daǵdarystyń sebebi – ishki saıası-áleýmettik, ekonomıkalyq jaǵdaıdyń yqpaly degen baǵa berýde. Sonymen qatar, munda syrtqy kúshterdiń áseri de anyq baıqalady. Osy arab elderindegi ishki tóńkeristerge radıkaldy ekstremıstik toptarmen qatar, sheteldik azamattardyń da qatysy bar ekeni belgili jáne ol el ishindegi daý-janjaldyń oryn alýyna óz áserin tıgizbeı qoımaıdy», – dedi Taıaý Shyǵys zertteý jáne qoǵammen baılanys ortalyǵynyń prezıdenti Hısham Jaber. Otyrystyń alǵashqy bóliminde sarapshylar Sırııadaǵy búgingi jaǵdaıdyń aldyn alýǵa bolar ma edi degen saýal tóńireginde de pikir almasty. Ulybrıtanııa qorǵanys mınıstrliginiń burynǵy keńesshisi Artýr Denaronyń aıtýynsha, qazirgi tańda Sırııadaǵy jaǵdaı baqylaýdan shyǵyp ketken. Tarıhı eskertkishter, arhıtektýralyq nysandar jermen jeksen bolýda. Spıkerlerdi alańdatqan kelesi saýal – bul jaǵdaıǵa kimder kinəli? Sarapshylar bərimizdiń de kinəmiz bar, degenmen de bul jaǵdaıdy ýshyqtyrýǵa úles qosqandar da joq emes dep otyr. Naqty kimder ekenin dóp basyp eshkim aıta qoımady. Mamandar Sırııadaǵy soǵysty toqtatýdyń múmkindikteri jáne Saýd Arabııasy men Iran arasyndaǵy janjaldy joıýdyń kilti kimniń qolynda degen saýaldar tóńireginde de pikir talastyrdy. «Búginde barshamyzdy ekstremızm men lańkestik alańdatady. Lańkestik tek Taıaý Shyǵys elderi men ońtústik Azııaǵa emes, Parıj ben Brıýsselge, álemniń basqa da aýmaqtaryna taraǵan jahandyq qaýipke aınalyp úlgerdi. Oılanbaı jasalǵan olqylyqtardyń saldarynan qanshama otbasy qaıǵy-qasiretke dýshar boldy. Olardyń sońynda tentirep bala-shaǵasy men týǵandary qaldy. Qaýipsizdikpen qamtýdyń qarapaıym joly – ár memlekettiń óz ustanymyn ashyq aıtýy. Men Aýǵanstandy basqaryp turǵanda álem kóshbasshylaryn osyǵan jıi úndedim. Terrorızm, ekstremızm men radıkalızm tek áleýmettik jaǵdaı men dinge baılanysty týyndamaıdy. Menińshe, bul qaterlerdiń ósýi – nashar saıasatker men nashar saıasattyń saldarynan bolady», – dedi Hamıd Karzaı óz kezeginde. Jyldar jyljyp, aılar aýysqan saıyn zamana kóshi de zyrlap barady. Damýdyń dańǵyl jolyna túsip, qarqyndy qadam jasap kele jatqan memleketter qatary da qalyńdady. Ishki naryǵy turaqtalyp, ekonomıkalyq eńsesi tiktelgen elderdiń de sany artty. Másele sanda emes, sapada bolǵany durys shyǵar. Sarapshy mamandardyń aıtpaǵy da osy. Materıaldyq sharýanyń máselesin sheshkenmen, rýhanı quldyraýdyń aldynda turǵan alpaýyt elder de joq emes. Ataǵyn shataqpen shyǵaryp jatqandar da jeterlik. Zańǵar bıik zaýyttary bolsa da, úkimeti úreıli, jurty jupyny elder de barshylyq. Bir sózben aıtqanda, osyndaı ozyq memleketterdiń ozbyrlyqqa jol bermeı, baýyrmaldyq baǵyt ustanýyn usyný keshegi forýmnyń basty formýlasy desek bolady. – «Manıfeste aıtylǵan mańyzdy mindet – kıberqylmysty joıýmen aınalysý. О́ıtkeni, ol terrorshylardyń asa qaýipti qarýyna aınalýy múmkin. Olar ǵalamtor arqyly álemdi qorqytqysy keledi. Biz ondaıǵa jol bermeýimiz kerek», – degen «Chime for Change» basylymynyń bas redaktory Marıan Perldiń pikiri óz aldyna ózekti. Shynynda da, jantúrshigerlik oqıǵalar jahanda tolyp jatyr. Internetten kórgenin isteýge ıtermeleıtin suǵanaq oı osyndaıdan paıda bolsa kerek. Dalańdy avtomatpen shýlatpaı-aq, sanańdy aqparatpen ýlap jatqan qazirgi ýaqytta ǵalamtordyń ózi ǵalamshar úshin qaýipti qarýǵa aınalyp bara jatyr. Bir saǵatqa sozylǵan jıynnyń túıinine keletin bolsaq, Elbasy N.Nazarbaevtyń Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi IV sammıtte sóılegen sózi adamzat aldyna keleshegi zor mańyzdy mindetterdi qoıyp otyrǵany belgili. Áskerı qaqtyǵys, lańkestik áreket pen narazylyq tolqýy kún saıyn Taıaý Shyǵystaǵy halyqtardy ǵana emes, búkil álemdi tolǵandyryp otyrǵan túıtkil ekeni aıdan anyq. Sheteldik saıasatkerlerdiń saraptaýyna súıensek, árqaısynyń sóz túıini N.Nazarbaevtyń álem jurtshylyǵyna jasaǵan úndeýimen úndestik tapty. Sonymen qatar, forým aıasynda Aýǵanstannyń eks-prezıdenti Hamıd Karzaı men «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń basqarýshysy Qaırat Kelimbetov Nazarbaev Ýnıversıtettiń stýdentterimen kezdesip, ártúrli taqyrypta áńgime órbitti.Jańa ımıdj – jarqyn bolashaqtyń kepili
Medıa forým aıasyndaǵy úshinshi májilis munaı elderiniń jańa ımıdjine arnaldy. Sharaǵa qatysqan sarapshylar qazirgi energetıkalyq resýrstar naryǵyndaǵy turaqsyzdyqqa baılanysty brend tıimdiligin jańa jaǵdaıda arttyrý joldaryn qarastyryp, týrızm men qyzmet kórsetý salalary boıynsha tabys tabýdyń tetikterin sóz etti. Jıyndy ashqan moderator, Qytaıdyń CCTV telearnasyndaǵy «Jahandyq bıznes» baǵdarlamasynyń júrgizýshisi Leı Cheng hanym qazirgi naryqty brend strategııasyn damytýsyz elestetý múmkin emes ekenin aıtyp, «Kóptegen elder munaı baǵasy quldyraǵan soń óziniń bolashaqqa arnalǵan jospary men strategııasyn qaıta qarap jatyr. Básekege qabiletti bolý jáne ınvestısııa tartýda brendıng faktorynyń mańyzy zor. Sondyqtan, munaı óndirýshi elder osy salaǵa baǵa arzandaǵan kúnniń ózinde nazar aýdarmaı tura almaıdy. «Qara altyn» qunynyń kúrt tómendeýi energetıka resýrsymen qamtamasyz etetin elderdegi bıýdjettiń kiris bóliginiń kemýine jáne shyǵyndy azaıtýǵa ákep soqty. Jańa jaǵdaıda bul memleketterdiń tıimdi jolmen damýy úshin tyń ıdeıa, baǵyt-baǵdar, strategııa qalyptastyryp, solardy iske asyrý aıryqsha mánge ıe», – dedi. О́z kezeginde Ulybrıtanııadan kelgen saıası máseleler jónindegi keńesshi Saımon Anholt 2017 jyly EKSPO halyqaralyq kórmesin ótkizetin Qazaqstan úshin jetistik ımıdjin nyǵaıtýǵa mol múmkindik týyp otyrǵanyn jetkizdi. Onyń sózine qaraǵanda, Qazaqstan EKSPO áleýetin tolyq paıdalanyp, eldik brend qalyptastyratyn alǵashqy el bolýy múmkin. Bul jóninde S.Anholt «Jahandyq pikirtalas turǵysynan alǵanda EKSPO aıtarlyqtaı áleýetke ıe ekeni belgili. Degenmen, dál qazirgi tańda naqty ári keń aýqymdy qamtıtyn sharalar retinde Olımpıada oıyndary, Álem chempıonaty syndy sport jarystaryn aıtýǵa bolady. Menińshe, álemde barsha halyqty bir jerge jıyp, tek soǵan qatysty máselelerdi talqylaýǵa múmkindik beretin sport taqyrybynan ózge laıyqty format joq. EKSPO-ny sondaı deńgeıge jetti dep aıta almaımyn. Sondyqtan, Qazaqstan osy olqylyqtyń ornyn toltyrýǵa kúsh jumsasa, utylmaıdy dep oılaımyn», – dedi. Osyǵan oraı Saımon myrza Qazaqstanǵa EKSPO-ny ótkizý barysynda búkil álemniń nazaryn asa mańyzdy máselege aýdaryp, sol baǵytta nátıjeli suhbattasýlar júrgizip, atalǵan sharada jetekshi róldi atqarýǵa keńes berdi. «Eger Qazaqstannyń strategııasy turaqty energetıka salasynda álemge kómek kórsetýmen baılanysty bolsa, eń utymdy qadam retinde este qalady. Sol bastamanyń jemisti bolýy úshin EKSPO aıasynda pikirlesýge zor múmkindik týyp otyr», – degen sarapshy jahandyq deńgeıde oılap, áreket etýdiń nátıjeli bolatynyn eske saldy. Sonymen qatar, S.Anholt eldiń ımıdji oǵan jumsalǵan qarjynyń esebinen emes, kerisinshe, jaqsy ekonomıkalyq kórsetkishter, áleýmettik máselelerdiń bolmaýy jáne sol memlekettiń búkil álemniń damýyna úles qosýy arqyly qalyptasatynyna nazar aýdardy. Bul rette sarapshy ıadrolyq qarýdan óz erkimen bas tartqan bizdiń elimizdi mysalǵa alyp, «Qazaqstan óz ımıdjin beıbitsúıgish el retinde qalyptastyrýda. Iаdrolyq qarýdan bas tartýdan bólek, el bedeliniń artýynda kúni keshegi Nursultan Nazarbaevtyń AQSh-ta jarııalaǵan manıfesiniń de róli erekshe. Jalpy, bıliktiń halqyna jasaıtyn eń jaqsy syılyǵy – eldiń jaǵdaıyn jaqsartý jáne álemdik arenadaǵy salmaǵyn arttyrý. Al tek óziniń ǵana múddesin kózdeıtin memleketter jeme-jemge kelgende quldyraýǵa ushyraıdy. Sondyqtan, ár nársege álemdik sıpat bergen durys. Sol kezde ǵana ımıdj qalyptasyp, saýda-ekonomıkalyq kórsetkishter artady. Sondaı-aq, ondaı memleket ózge elderdiń senimine ıe bolyp, onymen iskerlik baılanys ornatýǵa nıettilerdiń qatary kóbeıedi», – dedi. Májilis barysynda Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Roman Vasılenko qatysýshylardyń nazaryn elimizdiń jahandyq jaýapkershiligi zor memleket bolýǵa degen umtylysyna aýdardy jáne osy baǵytta álemdik qoǵamdastyqqa túrli bastamalardy usynyp kele jatqanymyzdy aıtty. О́z sózinde vıse-mınıstr Elbasy manıfesiniń jahandyq deńgeıdegi qaýipsizdik máselesinde naqty qadamdar atap kórsetilgen mańyzdy qujat ekenine toqtalyp, «Qazaqstannyń halyqaralyq jáne ishki saıasattaǵy ustanymynan onyń halqynyń jaǵdaıyn jáne álemdi jaqsartýǵa kóp kúsh jumsaıtyn el ekenin kórýge bolady. Bul basymdyqty Prezıdentimizdiń Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sońǵy sammıtte jarııalaǵan manıfesinen de baıqaı alamyz», – dedi. Osy oraıda R.Vasılenkonyń forým minberine qazaqtyń ulttyq shapanyn kıip shyqqanyn aıryqsha atap ótken jón. Osylaısha, mınıstrdiń orynbasary jańa ımıdj taqyrybyna arnalǵan májiliste ulttyq brendimizdi nasıhattap, qazaq shapanynyń tanylýyna ózindik úlesin qosty. Oıý-órnekpen kómkerilgen shapanǵa erekshe qyzyǵýshylyq tanytqan sheteldikter R.Vasılenkony ortalaryna alyp, estelik sýretke túsýdi de umytqan joq. Mundaı dıplomatııalyq qadamǵa ádeıi barǵanyn aıtqan sheneýnik, «Májilistiń taqyryby eldiń ımıdji týraly bolǵandyqtan, forýmǵa qatysýshylar aldynda halqymyzdyń bir qundylyǵyn bolsa da nasıhattaýdy jón sanadym. «Júz ret estigenshe, bir ret kórgen artyq» demekshi, sheteldikter qazaqtyń oıýlaryna tańdaı qaǵyp, erekshe áserge bólenýde. Iаǵnı, meniń bul áreketimdi nátıjeli boldy deýge tolyq negiz bar», – dedi. Jıyn taqyrybyna oraı búginde qarjylyq daǵdarystyń qurbanyna aınalǵan Grekııanyń burynǵy týrızm mınıstri Olga Kefaloıannı óz eliniń tájirıbesimen bólisti. Onyń aıtýynsha, eldik ımıdjge eshqandaı daǵdarys áser ete almaıdy. «Barlyǵy halyqtyń bolǵan jaıdy qalaı qabyldaýyna baılanysty. 2012 jyly men mınıstr bolyp taǵaıyndalǵan kezde bizdiń eldegi jaǵdaı ýshyǵyp turǵan edi. Sol kezde Afınanyń bedeli úshin alańdaǵanymyz jasyryn emes. Sondaı jaǵdaıda eń mańyzdysy halyqtyń sabyrǵa kelýi ekenin aıtqym keledi. Grekııa myńdaǵan jyldar boıy demokratııa men órkenıettiń, mádenıet pen ǵylymnyń ordasy bolǵan memleket. Sondyqtan, biz óz elimizdi ýaqyttyń klassıkalyq úlgisi dep ataımyz», – degen O.Kefaloıannı halyqtyń rýhy men jigeri eldiń ımıdjine tikeleı áser etetinine toqtaldy. Al «Astana EKSPO-2017» ulttyq kompanııasy tóraǵasynyń orynbasary Erbol Shormanov kórmege daıyndyq jumystarymen tanystyryp ótti. Onyń málimdeýinshe, EKSPO-ny oıdaǵydaı ótkizý úshin barlyq tıisti sharalar júzege asyrylýda. Sondyqtan, onyń joǵary deńgeıde óterine senim mol. Sondaı-aq, E.Shormanov búginge deıin 81 memleket pen 14 halyqaralyq uıym kórmege qatysatyndaryn resmı túrde rastaǵanyn jetkizdi. Odan bólek, Reseı halyqaralyq máseleler keńesiniń sarapshysy Maksım Sýchkov ta taqyryp aıasynda óz oıymen bólisti. Sonymen qatar, sharaǵa qatysqan sarapshylar jetistik ımıdjin saqtaý joldaryn, munaı baǵasy tómen bop turǵanda jaǵymdy abyroı-bedelge jetýdiń qaǵıdalaryn, eldik brendıng jáne brendti túısiný faktorlaryn tilge tıek etti. Sondaı-aq, jıynda ekonomıkalyq quldyraý tusynda brendtiń ǵalamdyq naryqqa shyǵý strategııasyn qalyptastyrý úshin mádenı qundylyqtar men sporttaǵy jetistikterdiń ózin sátti brendıng retinde paıdalanýǵa bolatyny aıtyldy.Áıelder quqyǵy buzylmaýy tıis
Eýrazııalyq medıa forým barysynda birqatar sheberlik sabaqtary uıymdastyryldy. Solardyń arasynda «Jýrnalıstıkadaǵy áıel taqyryby» atty semınar óziniń tartymdy ótýimen este qaldy. Chaim for Change veb-platformasynyń jaýapty redaktory Marıenn Perl (Fransııa) júrgizgen bul sheberlik sabaǵynda qazirgi tańda álemde genderlik saıasatqa qatysty máseleler keńinen talqylanyp jatqany, áıelderge baılanysty taqyryptardy qyzǵylyqty etip usyný joldary atap ótildi. Sonymen qatar, shara kezinde qazirgi zamandaǵy áıelderdiń túrli máseleleri de jan-jaqty sóz boldy. О́ziniń zertteý jumystarynyń nátıjelerin ortaǵa salǵan fransýz jýrnalısi Marıenn Perl birqatar problemany ataı otyryp, onymen kúresýge shaqyrdy. Onyń aıtýynsha, álemniń kóptegen elinde názik jandylar óz erkinen tys jynystyq qatynasqa túsedi ári olardy áıel bolǵandyǵy úshin kemsitedi. Buǵan qosa, áıelderge bilim men medısınalyq kómek alýǵa múmkindik berilmeıdi. Osy rette Perl hanym áıelder quqyǵynyń buzylýy jaıynda BAQ arqyly aıtýdyń asa mańyzdy ekenin jetkizdi. Sonymen birge, Marıenn Perl qazir álemde áıelderge tóngen túrli qaýip-qaterdiń bar ekenin ashyq aıtatyn ýaqyt kelgenin, osy oraıda BAQ-tyń úlken qozǵaýshy kúsh ekenin sóz etti. Odan ári sheshen álemniń túkpir-túkpirindegi áıelder týraly sóz qozǵap, óz quqyǵy úshin kún saıyn kúresip júrgen jas qyzdar men egde tartqan áıelderdiń ómiri jaıly áńgimelep berdi. «Men álemdegi áıelderdiń máseleleri ortaq dep sanaımyn, óıtkeni, ol bir ǵana aımaqqa nemese qurlyqqa tıesili emes. Mundaı jaıttar Fransııada da, Amerıkada da, basqa da ózge elderde bolyp jatady», – deıdi Marıenn Perl. Onyń aıtýynsha, jýrnalıst adamdardyń ómiri jaıly aıtqan kezde, keıipkerdiń ómirine óz yqpalyn tıgizedi. Sondaı-aq, ol Qazaqstannyń áıelder quqyǵyn qorǵaýdaǵy jáne lańkestikpen kúrestegi maqsatty jumystaryna qatysty jyly lebizin bildirdi. «Qazaqstan terrorshylardan tóngen qaýip-qatermen kúresýdi ári qaqtyǵystardy beıbit jolmen sheshýdi birinshi orynǵa qoıyp kele jatqan el retinde tanymal. Sizderdiń elderińizdiń bul baǵyttaǵy nátıjeli jumystary basqalarǵa úlgi bolyp otyr», – dedi fransýz jýrnalısi. Aıta keteıik, Marıenn Perl qyzmet etetin Chaim for Change veb-platformasy búginde názik jandylardyń quqyǵyn qorǵaıtyn ǵalamdyq alańǵa aınalǵan qurylym.Qýatty qarý
Medıa forýmnyń bul kúngi sońǵy májilisi «Aqyl-oı men jan-dúnıe úshin kúres. HHI ǵasyrdaǵy aqparattyq qaqtyǵystyń ereksheligi. BAQ-tyń beıbitshilik ornatý men janjal týǵyzýdaǵy róli» taqyrybyna arnaldy. Májilistiń moderatory retinde birinshi kezekte sóz alǵan TASS bas dırektorynyń birinshi orynbasary Mıhaıl Gýsman (Reseı) qazirgi tańda aqparat quraldarynyń úlken kúshke aınalyp otyrǵany, onyń adamzat aldyndaǵy jaýapkershiligi jóninde keńinen toqtala kelip, jıynǵa qatysýshy spıkerlerdi ortaq áńgimege shaqyrdy. Jıynda Bloomberg medıakompanııasynyń atqarýshy prodıýseri Todd Baer (AQSh), Chaim for Change veb-platformasynyń jaýapty redaktory Marıenn Perl (Fransııa), «Skolkovo» qorynyń vıse-prezıdenti Aleksandra Barshevskaıa (Reseı), Túrkııa premer-mınıstri keńsesi baspa jáne aqparat bas basqarmasynyń jetekshisi Sınan Kúrún, Qazaqstan Respýblıkasy Qaýipsizdik keńesiniń hatshysy Nurlan Ermekbaev sóz sóılep, aqparattyq keńistikte bolyp jatqan túrli jaǵdaıattar tóńireginde óz oılaryn ortaǵa saldy. Naqtylaı aıtqanda, olar jahandaný zamanynda zııandy aqparattyq tehnologııalardyń negizgi baǵyttary, BAQ-tyń lańkestikke qarsy kúrestegi róli, aqparattyq kaýipsizdikti qamtamasyz etý tásilderi, álemdik jetekshi buqaralyq aqparat quraldarynyń ózara taıtalasy jóninde áńgime órbitti. О́z kezeginde Aleksandra Barshevskaıa aqparattyq soǵysta áleýmettik jelilerdiń yqpaly artyp otyrǵandyǵyna nazar aýdardy. «Meniń oıymsha, aqparattyq soǵys qazirgi ýaqytta ózgeshe keıipke enýde. Bul qaqtyǵystyń qanshalyqty deńgeıde qadaǵalanyp otyrǵanyn dóp basyp aıtý qıyn. Alaıda, biz mundaı aqparattyq qaqtyǵystardy qadaǵalaýdy úırenip kelemiz. Qazir adam sanasyna qatty áser etetin aqparattyq tehnologııalardyń qarqyndy damýy kezeńinde turmyz. Búginde biz áleýmettik jelilerge tereńirek dendep baramyz, olardyń yqpaly qazir BAQ-tyń yqpalynan da birneshe ese joǵary», – dedi Reseı ókili. Onyń aıtýynsha, qazirgi ýaqytta ınternetti 2 mlrd. adam paıdalanady. Olardyń 90 paıyzy áleýmettik jelilerdi qoldanýshylar. Al Nurlan Ermekbaev naqty taldaý jasaýdyń azdyǵynan BAQ lańkesterge eriksiz qoldaý jasap otyrǵanyn atap ótti. «Qazirgi kezde BAQ onshalyqty rettelmegen quqyqtyq alańda qyzmet kórsetýde. Halyqaralyq qoǵamdastyq lańkestik pen dinı ekstremızmge áli kúnge deıin ortaq anyqtama bere almaı otyr. Osydan baryp bul máselege baılanysty kóptegen saýaldar týyndaıdy. Máselen, biz kóp jyldardan beri lańkestik uıymdardyń biryńǵaı tizimin jasaı almaı kelemiz. Jýrnalıster lańkestik uıymdar men olardyń áreketteri týraly jazarda kóptegen kedergilerge kezdesedi. Máselen, BAQ ókilderi zańsyz qurylymdardyń qaısysy lańkestik uıym, qaısysy dinı ekstremıstik top ekenin anyqtaýda qıyndyqtarǵa tap bolyp jatady. Biz budan psıhologııalyq aspektiniń jetispeýshiligin, BAQ tarapynan taldaýdyń azdyǵyn ańǵaramyz», – dedi ol. Sonymen qatar, N.Ermekbaev lańkesterdiń BAQ arqyly memlekettik bılik pen halyq arasynda úreı týǵyzýǵa múmkindik alyp otyrǵanyna ekpin berdi. «Telearnalarda terakt jasaǵan adam týraly, onyń ómiri men osy áreketke qalaı barǵandyǵy jarysa kórsetilip jatady. Bul lańkester úshin óte paıdaly. О́ıtkeni, mundaı kórsetilimder nıeti buzyqtar úshin tegin jarnama. Osy jaǵdaılar jastardy lańkester qataryna qosylýǵa ıtermeleıdi. Keıbir reportajdarda quqyq qorǵaý organdarynyń jumys ádistemeleri men tásilderi egjeı-tegjeıli kórsetiledi. Osylaısha biz óz taktıkamyzdy lańkester aldynda jarııa etemiz. Osynyń barlyǵy lańkestikpen kúres isine keri áserin tıgizedi», – dedi N.Ermekbaev. AQSh ókili Todd Baer óz kezeginde BAQ-tyń adam sanasyn arbaıtyn əkki tehnologııalaryn oryndy paıdalanýǵa shaqyra otyryp, aqparattyq soǵystyń álemge qaýiptiligin qaperden shyǵarmaý abzal ekenin jetkizdi. Qoryta aıtqanda, bul basqosýda qoǵamdyq sanany bıleý isinde aqparat qýatty qarý ekeni, onyń bireýlerge tıimdi tabys kózi bolyp otyrǵany, BAQ-tyń terrorızmge tótep berýdegi róli jan-jaqty sóz boldy. Iá, Eýrazııalyq medıa forýmnyń ekinshi kúni ózekti máseleler qozǵalǵan osyndaı jıyndarmen úlken mańyzǵa ıe boldy. Forým jumysy búgin de jalǵasýda. Talǵat BATYRHAN, Joldybaı BAZAR, Elaman QOŃYR, Raýan QAIDAR, «Egemen Qazaqstan» Sýretterdi túsirgen Erlan OMAROV