Qazaqstan bastamasy – quptarlyq qadam

*Syrt kóz – synshy Astanada keshe bastalǵan HIII Eýrazııalyq medıa forýmda álemniń qazirgi tańdaǵy eń mańyzdy máseleleri talqylanyp jatyr. Oǵan jahannyń 50 elinen kelgen 30 spıker men 400 delegat qatysýda. Munyń syrtynda buqaralyq aqparat quraldarynyń taǵy 400-den astam ókili forýmnan habar taratýǵa kirisip ketti. Jýrnalıster jıynnyń alǵashqy kúninde joǵarydaǵy taqyrypty qaýzaǵan negizgi 4 májilis ótti. Buǵan qosa, belgili jýrnalıster, saıasatkerler men ekonomıster osynda 5 sheberlik sabaǵyn júrgizdi. Forýmnyń kún tártibi ǵalamdy qursaǵan daǵdarys, munaı óndirý keshenindegi problemalar, Taıaý Shyǵystaǵy ahýal, Aýǵanstan máselesi, HHI ǵasyrdaǵy aqparat soǵysynyń erekshelikteri, memlekettik qarjy resýrstaryn basqarý sekildi taqyryptardy qamtydy. Bulardyń birqatary keshegi jıynǵa ózek boldy. Forýmǵa qatysýshylar ózderiniń BAQ ókilderimen jeke, betpe-bet kezdesýleri barysynda da osy ózekti máseleler jóninde pikirlerin bildirdi. Solardyń bir legi myna oılardy tarqatty. Marıenn PERL, Chaim for Change veb-plat­for­ma­synyń jaýapty redaktory (Fransııa): – Qazirgi álem­de qyz-kelinshekter­ge zor­lyq-zombylyq kór­setý barynsha keń óris alyp tur. XIII Eýrazııalyq medıa forým­nyń bul má­se­leni kóterýi tekten-tek emes. Sondyqtan qysym kórgen áıelder máse­leleri jáne onymen kúresý joldary kún tártibine berik enip ketti. Men bul problemamen kópten beri aınalysyp kelemin. Zertteý barysynda baıqaǵanym, kóptegen elderde áıelder ózderiniń erikterinen tys jynystyq qatynasqa túsip qalady da, osy úshin sońynan qatty jábir-japa kóredi. Buǵan qosa, olarǵa bilim men medısınalyq kómek alýǵa múmkindik berilmeıdi. Osylaısha áıelder quqyǵy jappaı buzylyp jatyr. Men Jer betiniń túkpir-túkpirinde bolyp, azapty jaǵdaıda ómir súrip jatqan áıelderdiń tirshiligin kóp kórdim. Olar jaıly kezinde derekti fılm de túsirdim. Aqyrynda ózim basqaryp otyrǵan Chaim for Change veb-platformasy qyz-kelinshekterdiń quqyn qor­ǵaıtyn ǵalamdyq qozǵalysqa aınalyp ketti. Al aldaǵy ýaqytta mundaı kemsitýshilik bolmaýy úshin lańkestik toptar tarapynan jasalatyn túrli kıber arańdatýshylyqtyń yqpalynda ketip qalmaýymyz kerek. Menińshe, Qazaqstan terrorshylardan tónetin qaýip-qaterdiń aldyn alyp,  urysty beıbit jolmen sheshýdi birinshi kezekke jaqsy qoıyp alǵan. Osy rette qazir álemde áıelderge tóngen túrli qaýip-qaterdiń bar ekenin ashyq aıtatyn ýaqyt keldi. Máselen, ǵalamtor, áleýmettik jeli bar. Maǵan Kenııanyń shalǵaı aýylynda turatyn bir qyz habarlasty. Ol óziniń basyndaǵy máselesin aıtty. Al bulaısha shyǵa alatyndar tym kóp emes. Bul jerde BAQ-tyń halyq úshin úlken qozǵaýshy kúsh ekenin aıta ketken lázim. Eger óz ahýalyńyzdy durys etemin deseńiz, máseleni birinshi ózińizden, kúndelikti daǵdyńyzdan bastaǵanyńyz abzal. Djek STRO, Ulybrıtanııanyń burynǵy syrtqy ister mınıstri: – Qazaqstan Prezı­denti manıfest jarııalap, əlemde qaýip­sizdikti saqtaý tetik­terin kórsetti. Men bul bastamany qol­daımyn. Sizderdiń el­derińiz kezinde Semeı ıadrolyq polı­go­nyn jaýyp, jaqsy úlgi kórsetti. Qazir əlemde ıadrolyq qarýdy synaqtan ótkizetin memleketter qatary azaıyp keledi. Bul – qýanar­lyq jaǵdaı. Alaıda, Soltústik Koreıada qaýipti qarý­dyń synalyp jat­qany əlem halqyn alańdatyp otyr. Ras, qazirgi álemde alańdaıtyn nárseler óte kóp. Bi­­raq sonyń ishindegi eń qaýiptisi de, eń jyldam soqqy ja­­­saı­­­­ty­ny da ıadrolyq qater. Al osy qaýiptiń betin qaı­ta­­ryp, beı­bit ómirge qaraı bet bursaq, qalǵan problemalardy bir­tindep sheshý nemese ondaǵy qıyndyqtarǵa eptep te bolsa tótep berýge múmkindik týady. Aldymyzda adam­zat balasyn ekonomıkalyq jáne ekologııalyq sı­pat­taǵy orasan zor qaýip-qaterlerdiń kútip turǵanyn jurt bilýge tıis. Onyń sharpýy soǵatyn kezge de tym kóp ýa­­qyt qalǵan joq. Keleshekte adam balasyna azyq-túlik pen aýyz sý taýyp berýdiń ózi úlken problemaǵa aınalady. Osyndaı kezde Jer planetasy turǵyndarynyń barynsha uıymshyl da tatý-tátti bolǵany asa mańyzdy. Qazaq­stan lıderi Nursultan Nazarbaev bizge osy máse­lelerge taǵy da muqııat nazar aýdarýdy usynyp otyr. Rız HAN, Global media productions kompanııasynyń ókili: – Qazaqstan Pre­zıdenti Nursultan Nazarbaevtyń manı­fesi bárimizdi de tereń oıǵa qaldyrdy. Onda aıtylǵandardyń bar­lyǵy shyndyq. Bizde qazir budan basqa tań­daý joq. Ekiniń biri. Ne ómir súrýdi odan ári jal­ǵas­tyrýymyz kerek, ne quryp ketýge bet alýymyz kerek. О́mirdiń ashy shyndyǵy tap osyndaı. Endi BUU Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen ıadrolyq qarý jasaý salasyndaǵy ǵylymı zertteýler reestrin qursa, bul úlken jetistik bolady dep esepteımin. Barlyq ǵalymdar osy baǵyttaǵy álemde bolyp jatqan jańalyqtardy bilip otyrady. Meniń oıymsha, birqatar el osyndaı zertteýlerdi damytý úshin qomaqty qarajat quıa alar edi. Sonda ǵana ǵalymdar arasynda naǵyz shynaıy básekelestik qalyptasady. Nátıjesinde olarǵa atom energetıkasyn beıbit maqsatta qoldanýdyń oraıy kelip, kúni týady. Olga KEFALOIаNNI, Grekııa parlamentiniń depýtaty: – Bizdiń bárimiz Qazaq­stan Prezıdenti Nursultan Nazar­baevtyń «Álem. HHI ǵasyr» manıfesimen muqııat tanysyp shyq­tyq. Onda tek Qa­zaq­­stanǵa qatysty ǵana emes, kúlli álemdi tol­ǵan­­dyratyn ózekti máse­leler qamtylǵan. Eger shyn máninde Jer betinde beıbitshilikti qalpyna kel­tirip, planetany saq­tap qalamyz desek, manıfes­te aıtylǵan jáne usy­nylǵan tujyrymdarǵa den qoıýymyz kerek. Ol jáne kezek kúttirip jatatyn mindet emes. Ony tap búginnen bastap basshylyqqa alǵan durys. Osy oraıda Qazaqstannyń ıadrolyq qarý qoldanýdy toqtatýǵa qatysty bastamalary sátti júrip jatyr dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Medıa forýmda osy jaǵdaılardyń bári aıtylýda. Sebebi, manıfeste qozǵalǵan máseleler bizdiń bárimizdiń kókeıimizden shyqty. Beıbitshilik tek Qazaqstanǵa ǵana emes, bizdiń bárimizge de kerek. Osynyń bári ıadrolyq synaqtardan óz erkimen bas tartqan el basshysynyń basqa jurtty aqyl men sabyrǵa, parasatty paıymǵa shaqyrǵan basalqyly málimdemesi bolyp kórinedi. Biz muny bek qoldaımyz. Bizdiń bárimiz bul máseleni tap qazirden qolǵa alýǵa yqpal jasaýymyz kerek. Áıtpese, erteń bári de kesh bolýy múmkin. Artýr DENARO, Ulybrıtanııa qorǵanys mınıstrliginiń burynǵy keńesshisi: – Qazaqstan ıadro­lyq qarýdan bas tartty. Eldegi qaýip­­­­siz­dikti qarý­dyń mundaı túrin qoldanbaı-aq qam­ta­ma­­­syz etýge bo­la­tyndyǵyn dálel­dedi. Qazaqstan tara­py­­­­nan júzege asyp jatqan bastamalar ıadrolyq qarý­dan ada álem qurýǵa zor úles qosýda. Al osynyń orny­na ıad­ro­­­­lyq qarýǵa qol jetkizýge umtylyp otyrǵan elder de je­­­ter­­­lik. Bul – óte qaýipti jáne alańdatarlyq úrdis. Biz­­­ge qa­zirgi Soltústik Koreıanyń áreketteriniń ózi jete­di. Qa­zaq­­stan Prezı­dentiniń osy jónindegi bastamasy atal­­­­ǵan pı­­ǵyl­daǵy elder lıderlerin oılandyrýǵa tıis. Jer­­­di saq­­tap qalýdyń budan basqa joly joq. О́t­ken jyl­­dar­­dyń barlyq teketiresteri bizge áli sabaq bol­ma­ǵan sııaqty. Osy turǵydan kelgende, Nursultan Nazarbaevtyń bastamasy óte quptarlyq. Ol buǵan óziniń naqtyly isi arqyly quqyly ekenin de kórsetti.