Aýyl áńgimeleri

Sary at Aýyldaǵy Jumabek kókemiz keńshar taraǵanǵa deıin poshtashy bolyp jumys istedi. Býıan degen sary jorǵa aty bolatyn. Kún saıyn gazet taratady. Kún saıyn atymen tórt aýyldaǵy ár úıdiń aýlasyna kirip shyǵady. Aýylda gazetke jazylmaǵan birdi-ekili úıler bolatyn. Sary at ondaı úılerdi ózi-aq aınalyp ótip ketedi. Iаǵnı, Býıan da qaı úıge burylý-burylmaý kerek ekenin ábden bilip alǵan. Kúndegi kásibi úı aralaý bolǵannan keıin úırenbeı qaıtedi endi?! Birde aýyldyń bir aqsaqaly kórshi aýyldaǵy asqa barmaq bolyp, Jumabek kókeniń atyn surap mingeni bar. Biraq kelgennen keıin kókemdi jaqsylap turyp balaǵattady. Sóıtse, sary at asqa jetkenshe kúndegi «marshrýtymen» ár úıge kirip kete beripti. Aqsaqal attyń tizginin tarta-tarta ábden sharshap, aýyldyń jartysyn aralap shyqqan ǵoı. Sekseýil Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldary bolsa kerek. Birde Moıynqum aýdanynda turatyn eki ormanshy sekseýildi zańsyz otaýshylardy ustap, aqsha tappaqshy bolyp, jolǵa shyǵady. Mezgil – qystyń kezi, aq boran ysqyryp tútep tur eken. Jeńil kólikpen úlken joldyń qıylysyna kep tura qalady. Kóp kútpeıdi. Bir saǵattan keıin-aq súıret­pesin sekseýilge toltyryp, qara tútinin burqy­ratyp, yshqynyp kele jatqan traktor kórinipti. Toqtatady. Shynynda sekseýildiń eshqandaı ruqsat qujaty joq. Qyspaqqa alady. Traktordyń rýlindegi jigit aǵasynyń tisi aýyryp júrgen be, álde sýyqtan qymtanǵan túri me, áıteýir aýzyn qalyń bókebaımen orap alǵan eken. Daýsy áreń estiletin kórinedi. Eki ormanshynyń aram oıyn seze qoıǵan traktorshy: «Jigitter, keliseıik, jolyn jasaıyn..» dep ıile ketedi. – Ne beresiń? – depti sonda ormanshynyń biri. Traktorshy bókebaıynan tumsyǵyn sál shyǵaryp: – Úıde eki bıem bar edi, sonyń bireýin bereıin, – depti ólimsirep. Bul qýanyp ketedi. Dereý kólikte otyrǵan ekinshi ormanshyǵa júgirip barady: «Oıbaı, anaý bıe berem dep jatyr, ne isteımiz?». «Kelise ber, bıe bolmasa da, bıeniń aqshasyn beretin shyǵar», depti ol. Sonymen, eki jaq qol alysyp, traktor aldyǵa túsip, jeńil kólik sońynan eredi. Kóp júrdi me, joq, az júrdi me, áıteýir, bir kezde aýylǵa keledi. Traktorshy óz úıiniń keń aýlasyna erkin kirip, súıretpedegi sekseýildi tóńkerip tastap, júgirip úıine kirip ketedi. Eki ormanshy qoldaryn ysqylap: «Shynynda bıeniń aqshasyn beretin boldy-aý...» dep qoranyń qalqasynda kútip turypty. Bir kezde traktorshy kisi úıden asyǵys shyǵady. Qoınyna jasyryp alǵan bir zaty bar sııaqty. Qorbańdap kelip, bulardyń qolyna bir shısha araqty ustatypty da: «Jigitter, jaqsy, saý bolyńdar?» dep burylyp júre beripti. Mynaý ekeýi ań-tań. «Eı, toqta, mynaýyń ne?» deı berse, traktorshy qaıtadan burylyp: «Ekinshisin ózim ishemin...» dep úıine kirip ketipti. Sóıtse, aýzyn bókebaımen tumshalap alǵan traktorıst: «Úıde eki bıem bar...» dep emes: «Úıde eki «BM» bar edi...» dep aıtqan eken. Bireýin ormanshyǵa berdi, endi ekinshisin de surap tur eken dep: «Ekinshisin ózim ishemin...» degeni sol eken. Ol jyldary Tarazdan «BM» degen araq shyǵyp, biraz jyl dúrildegenin el áli umyta qoıǵan joq. Osylaısha «qyzylǵa» umtylǵan eki ormanshy úılerine qur qol qaıtypty. As 93 jasqa jetip baqılyq bolǵan apamyzdyń jyldyq asyn berýdi aqyldasý úshin jaqyn aǵaıyndar aýyldaǵy qarashańyraqqa jınal­dyq. «Basqa-basqa, asqa adam kóp jınalady, sondyq­tan dastarqandy molynan jaıyp, kelgen jegjattarǵa jaǵdaı jasaý kerek», dep aqyl aıtty bir aǵamyz. Sonymen, jeńgelerimiz ben kelinder barlyq kerek-jaraqty dápterge jazyp, shyǵyndardy eseptep shyǵardy. Ol qarjyny apamyzdyń balalary men nemerelerine teńdeı etip bólip berdi. Bylaısha aıtqanda, apamyzdan taraǵan úrim-butaǵynyń estııar erkekteriniń bárine salyq salyndy. – Ájepteýir shyǵyn ketedi eken... Aýyr bop ketken joq pa? – dep qaldy bir aǵamyz. – Jo-joq, apamyzdyń árýaǵy rıza bolsyn! Eshqandaı aýyrlyǵy joq. Bólingen aqshany tabamyz, qosamyz, – dep shý ete qaldyq bárimiz. Sóıtsek Áýeshan degen aǵamyz: – Aýyldaǵy pálensheniń balasy qaıtys bolǵanda jyldyq asyn klastastary kótergen eken. Bizdiń apamyzdyń da klastastary joq pa eken-eı? – dep, eldi dý kúldirdi. Un Jaqyn aǵaıynymyzdyń balasy úılenip, bizdiń jaq qudalyq shaqyrýǵa qamdanyp jatqan. Osyndaı qarbalas kúnderdiń birinde aýyldaǵy bir apamyz qalaǵa baryp, bazardaǵy un satýshydan: – Áı, aınalaıyn, jaqsy unyń bar ma? – dep surapty. – Árıne, bar, apa! Satyp jatqanymyzdyń bári jaqsy un. Joǵarǵy sort. Qandaıy kerek sizge? – Bilmeımin, qaraǵym! Quda shaqyratyn edik, et asamyz, nan jabamyz, toqash pisiremiz degendeı... – Mine, eldiń bári myna undy alady. Qansha kılosyn alasyz? – Eń joǵarǵy sort pa? Baǵasy qanshadan? – Iá, eń joǵarǵy sort... Baǵasyn kelisemiz ǵoı, túsirip beremin... – Onda mynaý kishkentaı qapshyqtaǵysyn ber... Qaptaǵy undy janyna qoıǵan apa: – Endi aınalaıyn, eń arzan, eń tómengi sortty unyń bar ma? – dep surapty. – Bar, apa... – Sodan bir kılodaı ber? – Bir-aq kılo ma? Ony ne isteısiz? Sóıtse apamyz: – Kelgen qudalardyń betine jaqpaımyz ba? – deıtin kórinedi.  Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan»