Men bıyl 49-shy ret egin sepkeli otyrmyn. Kóktemgi dala jumystary jaqyn arada bastalady, qyrdy dúbirge bóleımiz. Tehnıkamyz da, tuqym da saqadaı saı, daıyn tur. Qarap otyrsam, sońǵy bes jylda bizdiń sharýashylyqta gektaryna ortasha eseppen 28 sentnerden astyq jınaǵan ekenbiz. Keıbir alqaptardaǵy gektar aınalymy 31-35 sentnerge deıin baryp júrdi. Bul Qostanaı jeri úshin óte jaqsy kórsetkish bolyp sanalady. Bıyl óńirde qar qalyń tústi, kúzde jańbyr jaýmaǵandyqtan jerdiń tońy onshalyqty bolǵan joq. Degenmen, qardyń qalyń túsýine oraı ylǵal da jetkilikti bolaryn dıqandar sezip otyr. Ras, Jer-anaǵa kókten tamshy tambasa, dıqannyń keýseni orta bolatyny belgili ǵoı. Biraq jerdi adam aıalap kútpese, jańbyr jaýǵanymen de qunary joq jerdiń dıqanǵa bereri bolmaıdy. Kútilmegen jer azyp-tozady. Jer-ana da adamnyń alaqan jylýyn sezinetindeı, kútseń ıip sala beredi, kútpeı qatygezdik tanytsań ol alqapqa astyq túgili aram shóp te óspeıdi. Bizdiń sharýashylyqta agrotehnıkalyq sharalardy múlt jibermeı saqtap, egis alqabyn kútpesek, mundaı mol astyq jınaı almas edik.
Qazir egin sharýashylyǵymen aınalysatyndar jerdi 49 jylǵa jalǵa aldy. Biraq solardyń barlyǵy alqaptyń agrotehnıkalyq sharalaryn saqtaıdy dep aıta almaımyn, kóktemde kelip jerdi tyrnaıdy da, bıdaıyn shashady, kúzde shyqqanyn ǵana oryp alady. Osymen is bitti dep oılaıdy. Jyl saıyn qyrshyp ala bergen soń, jerdiń qunary azaıady, sharshaıdy. Halyq arasynda ondaı dıqandardy «tas jolmen júretin dıqan» dep ataıdy. О́ıtkeni, jerdi jalǵa alsa da, ózderi qalada turady, alqaptyń basyna kóktemde bir, kúzde bir keledi. Al mundaı jerlerdiń qunaryn qalpyna keltirýge kóp ýaqyt kerek.
Egin sharýashylyǵymen aınalysatyndar jerdi jekemenshikke satyp alǵany durys. Sonda «О́zim degende ógiz qara kúshim bar» psıhologııasy ústemdik qurady. Al qazir jalǵa alǵandar jerden alatyn ónimi azaıǵanda ony keri qaıtyp bere salady. Ábden qunary ketken jerdi kelesi adam ala ma? Ol da jerdi kútkisi kelmeıtin bireý bolsa, onsyz da azyǵy azaıǵan jer odan saıyn tozady ǵoı? Al jerdi jekemenshigine alsa basqasha qaraıdy. Ádette, sútti kóp berý úshin qoradaǵy sıyryńdy, soǵymyń semiz bolýy úshin jylqyńdy jemdemeısiń be? Onyń jem-shóbin qaıdan bolsa da taýyp berýge tyrysasyń. Muny ár qazaq jaqsy biledi. Al jerge kelgende sharýanyń osy qaǵıdasyn umyta beremiz. Onyń da sebebi bar. О́ıtkeni, fıosofııalyq turǵydan jerdi sút beretin sıyrǵa teńegenimizben, jer men sıyrdyń kútimi eki basqa túsinik ekeni de bar. Jerdi kútý úshin tehnıkań, mamandaryń saı, agronomdyq bilimiń bolýy kerek. Izdenis kerek. О́ıtkeni, qazir dándi daqyldar júzdegen gektarǵa sebiledi. Oǵan ozyq tehnologııalar engizý, olardy úırený sekildi kóptegen máselelerdi jan-jaqty ıgerý kerek. Men jerimdi 49 jylǵa jalǵa alǵanmyn, bolashaqta birtindep satyp alamyn dep otyrmyn. Jeńildikteri de bar, memleket múmkindik berip otyr. Ony balalaryma mura etsem de, bankke kepildikke qoısam da, ózgegege jalǵa bersem de kerek. Eń bastysy, oǵan qoradaǵy malym sekildi janashyrlyqpen qaraımyn.
Qostanaı qalasynyń irgesinde saıajaı aýmaqtary bar. Saıajaıdy adamdar satyp alady, jeke menshigi. Ony qala turǵyndary jazymen qona jatyp kúzetedi, kútedi. Búkil qystyǵyn sol saıajaıdan alady. Al kúte almaǵandar ony satyp jiberedi nemese tastap ketedi. Kútken saıajaı men kútim kórmegen saıajaı qatar turǵanda aıyrmashylyǵy jer men kókteı bolyp turady. Kútilgen aıadaı ǵana alty sotyq jerde jıdegi de, jemisi de, qııary men qyzanaǵy da, kartoby da jaıqalyp turady. Al kútimi jetimsiz saıajaı aramshópten kórinbeıdi. Kútilmegen saıajaıdy ıesi báribir satyp tynady. Ol jańa ıesiniń menshigine ótken soń, kútimi kelisip, kókónisti tógip beredi. Mine, aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerdiń kútimine bul da jarqyn mysal bola alady. Menshik túrinde kóp másele bar.
Ybrash ESTAEV,
«Svetlyı Jarkýl» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń dırektory
Qostanaı oblysy,
Qostanaı aýdany