О́zekti saýaldarǵa tolymdy jaýaptar

– Jerdiń tıimsiz paıdalanylýy degen ne jáne ol qalaı baqylaýǵa alynady? – Aýylsharýashylyq jerlerin tıimsiz paıdalaný jerdiń onyń topyraǵynyń qunarlylyǵynyń birshama tómendeýine ákeletin tásildermen paıdalanylýyn nemese jerdiń múldem paıdalanylmaýyn bildiredi. Aýyl sharýashylyǵy maqsatyna arnalǵan jerlerdi tıimdi paıdalaný Ulttyq eko­nomıka mınıstriniń m.a. 2015 jylǵy 27 naýryzdaǵy № 268 buıryǵymen beki­tilgen Aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdi utymdy paıdalaný ere­jeleri arqyly retteledi. Aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jer­lerdi utymsyz paıdalaný derekteri jerlerdi paıdalaný men qorǵaýǵa mem­lekettik baqylaý jumystaryn júrgizý kezinde anyqtalady. Mundaı fak­tiler anyqtalǵan jaǵdaıda buzýshylyqtarǵa jol bergen tulǵalarǵa jer­di alyp qoıýǵa deıingi ákimshilik yqpal etý sharalary qoldanylady. – Aýyl sharýashylyǵyna arnalǵan jerlerdiń tıimsiz paıda­lanylýy anyqtalǵan jaǵdaıda memlekettik organdar tarapy­nan qandaı áreketter jasalady? – Eger bir jyl ishinde jerdi paıdalanýshy jer telimin tıimsiz paıdalanatyn bolsa, onda oǵan buzýshylyqtardy joıý týraly jazbasha uıǵarym jiberiledi. Eger jyl ótken soń jaǵdaı ózgermese, onda jergilikti atqarýshy organdar sotqa atalǵan jer telimin qaıtaryp alý týraly talaparyz jiberedi. – Aýksıonǵa qatysýǵa kimder quqyly? Saýda-sattyqqa shetel­dik ınvestorlar qatysa ala ma? – Aýksıonǵa el zańnamasynda qarastyrylǵan jaǵdaılar men tártipte Qazaqstan Respýblıkasynyń barlyq azamattary men zańdy tulǵalary qatysýǵa quqyly. Sheteldikter, azamattyǵy joq tulǵalar men sheteldik zańdy tulǵalar aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jer telimderiniń saýda-sattyǵy boıynsha aýksıondarǵa qatysa almaıdy. Sheteldik ınvestorlar, sonymen qatar, sheteldik azamattar tek aýyl sharýashylyǵy maqsatyna arnalǵan jer telimderin 25 jylǵa deıingi merzimge jalǵa alý quqyǵy usynylatyn konkýrstarǵa ǵana qatysa alady. Shekara mańy aýmaǵynda sheteldikterge qandaı da bir jer telimin satýǵa múldem tyıym salynǵan. – Nelikten sheteldikterge jerdi jalǵa berý merzimi 25 jylǵa deıingi ýaqyt aralyǵy dep belgilendi? – Sebebi, aýyl sharýashylyǵy tabıǵı faktorlarǵa táýeldi kóp salymdy qajet etetin óndiris bolyp tabylady jáne onyń óndirisi maýsymdyq sıpatqa ıe. О́nerkásiptik óndiristen aıyrmashylyǵy, jermen jumys isteý oǵan salynǵan qarjy salymdarynyń ornyn az toltyrady jáne alǵashqy 15 jyl oǵan jumsalǵan shyǵyndardy aqtaýǵa ketedi. Sondyqtan aýyl sharýashylyǵy maqsatyna arnalǵan jer telimderiniń jalǵa berilý merzimi 25 jylǵa deıin dep belgilendi. – Árbir naqty jer teliminiń quny anyqtaldy ma? – Árbir naqty jer teliminiń quny jer telimderi úshin bazalyq tólem stavkalaryna sáıkes anyqtalady. Bazalyq stavkalarǵa jer teliminiń sapalyq jaı-kúıine, onyń ornalasýyna, sýmen qamtylýyna, qyzmet kórsetiletin ortalyqtardan qashyqtyǵyna jáne t.s.s. baılanysty túzetý koeffısıentteri (ony tómendetetin nemese joǵarylatatyn) qoldanylady. Máselen, jer telimi eldi mekennen, ınfraqurylym nysanynan neǵurlym qashyq bolǵan saıyn, onyń tómendetetin koeffısıent soǵurlym tómen bolady.  Bulaısha esepteý árbir jer telimi boıynsha jeke júrgiziledi. Aýksıon arqyly satý kezinde jer teliminiń quny birinshi kezekte jer teliminiń kadastrlyq (baǵalaý) qunyn kóterýdi qarastyratyn aýksıon arqyly anyqtalady. Mundaıda eger eki aýksıon qorytyndylary boıynsha jer telimi satylmaǵan jaǵdaıda, ol jer teliminiń baǵasyn kadastrlyq qunynan belgilengen eń tómengi shekke deıin (kadastrlyq qunynan 50 %-na  deıin) tómendetýdi qarastyratyn aýksıonǵa qoıylady. – Jer telimderiniń satylýynan túsken qarajat qaıda kelip túsedi jáne olar qalaı jumsalady? – Memlekettiń aýyl sharýashylyǵy maqsatyna arnalǵan jer telimderin jekemenshikke satýdan túsetin qarajat Ulttyq qor esebine aýdarylady jáne ol Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda, ıaǵnı bıýdjet zańnamasyna sáıkes belgilengen tártippen paıdalanylady. – Adal ter tógip júrgen jalǵa alýshynyń jerin baı ınvestorlar tartyp alyp júrmeı me? – Aýyl sharýashylyǵy maqsatyna arnalǵan jerler qazaqstandyq­tarǵa 49 jylǵa jalǵa beriledi. Eger jalǵa alýshy jalǵa alǵan jer teli­min satyp alǵysy kelse, onda ol bul jerdi satyp alýǵa eń birinshi kezek­te quqyly bolady. Mundaıda jerdi satý aýksıonsyz – jeńildikpen (50%-ǵa)  jáne onyń qunyn 10 jylǵa bólip tóleýmen júrgiziledi. Alaıda, buǵan jerdi jalǵa alýshy ony óz maqsatynda paıdalansa ǵana jol beriledi. – Satýǵa naqty qandaı jer telimderi qoıylady? – Aǵymdaǵy jyly jergilikti atqarýshy organdar jekemenshikke saýda-sattyq arqyly búkil respýblıka boıynsha 1,7 mln. gektar aýylsharýashylyq jerlerin satýǵa shyǵarýdy josparlaýda. Tek Astana jáne Almaty qalalarynda bulaı emes, sebebi, atalǵan qalalardyń bas josparynda aýyl sharýashylyǵyn damytý qarastyrylmaǵan. Qazirgi kezde barlyq aımaqtarda 1 shildeden bastap aýyl sharýa­shylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdi jer zańnamasyna engizilgen jańa túzetýler boıynsha satýǵa shyǵarý úshin daıyndyq jumystary júrgizilýde. – Sheteldik azamattyń aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jer telimin jekemenshigine alýǵa múmkindigi bar ma? – Aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jer telimderin sheteldik azamattardyń jekemenshigine ıelenýine jol berilmeıdi. Qazaqstan Respýblıkasynyń Jer kodeksiniń 24-babynyń 1-tarmaǵyna sáıkes sheteldikter, sondaı-aq, jarǵylyq kapıtalyndaǵy sheteldik­terdiń úlesi elý paıyzdan asatyn zańdy tulǵalar aýyl sharýash­y­lyǵy maq­satyndaǵy jer telimderin 25 jylǵa deıingi merzimge jaldaý shart­tarymen ýaqytsha jer paıdalaný quqyǵymen ǵana ıele­ne alady.