Búginde «Baıeli bolys» sharýa qojalyǵynyń qaramaǵynda 400 gektar jer bar. Onyń bir bóliginde pııaz, kartop jáne baý-baqsha ónimderi ósiriledi. On bes gektar kópjyldyq shóbi bar. Odan jyl saıyn ıeligindegi myń bas jylqyǵa 400 tonnaǵa jýyq sabaqty mal azyǵyn ázirleıdi. Munda etti jáne sútti kóp berýimen erekshelenetin asyl tuqymdy qazaqtyń «jaby» jylqysy ósiriledi. Olar ystyqqa, sýyqqa tózimdi. Qystaı óz aıaǵymen jaıylyp shyǵady. Basqa tuqymdarǵa qaraǵanda etti kóp beredi. Qojalyq buryn jyl saıyn 150 bas jylqy semirtip, olardy soıyp, saýda núktelerine 50 tonna et jóneltetin. Buǵan qosa bıe saýyp, qymyz óndirýmen shuǵyldanady. Bıyl 22 tonna shıpaly sýsyn óndirip, ótkergen. Jaqynda zamanaýı úlgidegi, qol jumystary avtomattandyrylǵan 50 bas jylqyny semirtýge arnalǵan bordaqylaý alańyn iske qosty. Munyń ózi olarǵa maldy jyl on eki aı úzdiksiz semirtýge jáne jylyna 100 tonna et óndirýge múmkindik beredi. Alańda jylyna 250-ge deıin jylqy bordaqylanbaq.
Qazir qoǵamda jer máselesine qatysty túrli pikirler órbip tur. Jer mamandary aýyl-aımaqtardy aralap, Jer kodeksindegi ózgeristerdi túsindirip-aq baǵýda. О́mir boıy jer emip kele jatqan dıqan retinde aıtarym, jerdiń satylǵanyn óz basym qoldaımyn. О́ıtkeni, Qazaqstanda jer jetim qaldy. Buryn bıdaı, qyzylsha, maqta egilip kelgen jerdiń bári tozǵan. Aramshópten basqa eshteńe shyqpaıtyn egistikti kórgende ishteı egilesiń. Bulaı jalǵasa berýi múmkin emes. Bir nárseni jasaý úshin álemdik tájirıbeni qaraý kerek. Qazir damyǵan elderde jer jekemenshikte. Bizge de budan basqa jol joq.
Jer jekemenshikte bolǵan kezde ǵana sharýa oǵan janashyrlyqpen qaraıdy. О́ıtkeni, ol óziniń jeke múlki. Men ózimniń sharýashylyǵyma qajetti jerdiń bárin memleketten satyp alyp qoıǵanmyn. Jeke múlkim bolǵan soń jerge otbasyma, malyma qaraǵandaı qaraımyn. Jerdiń tozyp ketpeýin qadaǵalaımyn, qunarlylyǵyn arttyrýǵa bar kúshimdi salamyn. Jer qunarly bolsa, erteń alynatyn ónim de joǵary bolatynyn jaqsy bilemin.
О́zińiz oılanyp kórińizshi, jerdi kim satyp alady? Árıne, jerden nesibemdi tapsam, eńbektensem degen adam alady. Jermen aınalyspaıtyn adam ony satyp alyp ne isteıdi?! Eger erteń alǵan jerin ıgere almasa, ókimet qaıtyp alyp qoıady. Bárin jer ınspeksııasy baqylap otyrady. Sondyqtan, óz basym jerdiń satylǵanyn qoldaımyn, bul durys sheshim boldy dep, esepteımin.
Mine, óz jerimizdiń bolýynyń arqasynda biraz sharýany dóńgeletip jatyrmyz. Qaıbir jyldary aýyl sharýashylyǵy salasy basymen qaıǵy bolyp, bir qoı bir qap unǵa aıyrbastalyp jatqan zamanda kásibimizdi jańartyp, jylqy baǵýdy qolǵa aldyq. Jáne joqtan bardy quramaı, bul máselege jańasha kózqaraspen qarap, soltústik oblystardan, Reseı, Qyrǵyzstannan asyl tuqymdy jylqylar alyp keldik. Siz bilesiz be? Bizdiń elde aýyl sharýashylyǵymen aınalysqandarǵa qoldaý óte zor, kóptegen jeńildikter qarastyrylǵan. Asyl tuqymdy mal satyp alsań, sýbsıdııa beredi, dári-dármegin beredi, tipti, jem-shóbine deıin jeńildikter qarastyrylǵan. Qymyz óndirseń, oǵan da kómek qarjy beredi. Tek erinbeı eńbek etý kerek. Osyndaı memlekettik qoldaýdyń arqasynda azdaǵan jyldar ishinde sharýamyz dóńgelep, mal basy kúrt óse tústi. Nátıjesinde qoı jáne jylqy baǵýmen aınalysatyn 3 sharýa qojalyǵyn qurdyq. Árıne, aıtýǵa ońaı. Áıtpese osy jyldar ashy terge, tynymsyz eńbekke toly boldy. Keı jyldary ettiń baǵasy tym arzandap ketip, shyǵynǵa batyp qalǵan kezderimiz de boldy. Negizi búginde et óndirýshiden aradaǵy alypsatarlar baı turady. Baǵany da kóteretinder osylar. Alypsatarlardy aınalyp ótýdiń san túrli joldaryn qarastyryp, aqyrynda Taraz qalasynan sýpermarket ashtyq. Mine, osy saýda oryndarynda qala halqy et, sút ónimderin tómen baǵamen satyp alýda. Búginde aǵam Dáýlet ekeýimizdiń sharýashylyǵymyzda myńǵa jýyq jylqy jaıylyp júr. Bizdiń sharýashylyq qonys tepken Qyrshyndy jazyǵy malǵa óte yńǵaıly meken. Qystyń kúnderi jylqy ný qamystyń ishinde jaıylady. Árıne, bul dúnıeniń bári Allanyń jazýymen eren eńbektiń arqasynda quralǵany belgili. Sonymen qatar, memlekettiń qoldaýyn, Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń osy salaǵa degen qamqorlyǵyn erekshe aıtyp ótkim keledi.
Jumaseıit NURBAEV,
«Baıeli bolys» sharýa qojalyǵynyń tóraǵasy
Jambyl oblysy