Qasıetti jerimizge ózgeler qazyq qaǵa almaıdy

Qazirgi tańda bıylǵy jyldyń 1 shildesinen bastap kúshine engeli otyrǵan «Jer kodeksine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań tóńireginde qoǵamymyzda qyzý talqylaýlar bolyp jatyr. Osy oraıda biz Parlament Senatynyń depýtaty Qýanysh AITAHANOVQA birqatar suraqtar qoıǵan edik. – Qýanysh Aıtahanuly, dál qazirgi ýaqytta halyq tara­pynan aýylsharýashy­lyq jerlerin jalǵa berý jáne satý máselesine qatysty túrli pikir­ler aıtylýda. Ásirese, «Qasıetti jerimiz «tistegen­niń aýzynda, ustaǵannyń qolyn­da» ketpeı me?» degendeı maz­mun­daǵy saýaldy alǵa tartqan aǵ­a­ıyn­nyń úni jıi estilýde. Siz osy máselege qatysty ne aıtasyz? – О́zińiz bilesiz, Elbasy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan halqy Assambleıasynyń HHIV sessııasynda «Men azamatta­ry­myzdyń osy máseleni kótergeni­ne qýanyshtymyn. Eger jerge dál osylaı kóńil bólinetin bol­sa, bul bizdiń halqymyz óz jerin qasyq qany qalǵansha qor­ǵaıt­ynyn kórsetedi», dep atap ótken bolatyn. Sondyqtan da, halyqtyń jer máselesine sergek qaraýyn, bul turǵydaǵy jaǵdaıattarǵa qatysty ózindik oı-pikirlerin ashyq bildirýin orynsyz dep aıta almaımyz. О́ıtkeni, jer halyqtyń murasy, basty baılyǵy bolǵandyqtan, oǵan alańdaýy – zańdylyq. Degenmen, jerimizdi el ıgili­gine, memleket múddesine tıim­di paı­dalaný baǵytynda jasal­ǵan tıisti sharalarǵa halyq túsinis­tikpen qaraýy qajet. Jalpy, bizdiń Ata Zańy­myz­dyń 6-babynyń 3-tarmaǵynda «Jer jáne onyń qoınaýy, sý kózderi, ósimdikter men janýarlar dúnıesi, basqa da tabıǵı resýrstar memleket menshiginde bo­lady. Jer, sondaı-aq, zańda bel­gi­lengen negizderde, sharttar men shekterde jekemenshikte de bolýy múmkin», dep jazylǵan. Al aýylsharýashylyq jerlerin jekemenshik quqyǵymen berý múmkindikteri 2003 jyldyń 20 maýsymynda qabyldanǵan Jer kodeksinde qarastyrylǵan. Bul kodeks boıynsha, aýylsha­rýashylyq jerlerin jekemenshik quqyǵymen berý tek elimizdiń azamattary men zańdy tulǵa­larǵa ǵana tıesili dep, atap kórsetilgen. Al el ishindegi «jer sheteldikterge satylmaqshy» degen syńaıdaǵy pikir múlde qısynsyz. Sheteldikterge jer eshýaqytta satylmaıdy. Ol Jer kodeksinde anyq jazylǵan. Tek, sheteldikter, Qazaqstannyń azamattyǵy joq adamdar, shetel­dik zańdy tulǵalar, sondaı-aq, sheteldikterdiń, azamattyǵy joqtardyń, sheteldik zańdy tul­ǵalardyń jarǵylyq kapı­talyn­daǵy úlesi elý paıyzdan asatyn zańdy tulǵalar 25 jylǵa deıingi merzimge jaldaý sharttarymen ýaqytsha jerdi paıdalaný quqy­ǵyna ıe bola alady. – Jalpy, jerdiń sheteldik­terge satylmaıtyny basy ashyq jaıt. Al syrttyń aza­mat­taryna jerdi jalǵa berý isi qalaı júrgiziledi. – Bul másele zańmen rettel­gen. Naqtylaı aıtqanda, shetel­dikterge jerdi jalǵa berý isi aýdan, qala ákimdikteriniń quzy­retine jatpaıdy, bul máseleni tek oblystyq atqarýshy bılik jer salasy boıynsha ortalyq ýákiletti organnyń kelisimi ne­gi­­zinde ǵana júzege asyrady. Iаǵnı, bul sheteldikterge belgili kólemdegi jerdi jalǵa berý bary­synda da, odan keıin de qatań qadaǵalaý bolady degen sóz. Taǵy bir aıta ketetin jaıt, kodeks­ke baılanysty sheteldik aza­mat­tarǵa aýylsharýashylyq jerin jalǵa berýdiń ózi shekara mańy­nan múlde ruqsat etilmeıdi. – Túrli buqaralyq aqparat quraldarynda, áleýmettik jelilerde el turǵyndarynyń satylǵan nemese jalǵa berilgen jerlerdiń odan ári kútip- ustalýyna kúmán keltirgen pikirleri jarııalanýda... – Negizinde jurtshylyq­tyń mundaı kúmándi oıǵa berilýi­niń sebebi bar. Buǵan deıin jalǵa berilgen jerlerdiń birshama bóligi ıgerilmeı, qaraýsyz, kútim­siz jatqanyn kópshilik bile­di. Árıne, bul halyqty túrli oılar­ǵa jetelemeı qoımaıdy. Son­dyq­tan, memleket aýyl­sharýa­­shylyǵy salasyndaǵy jerler­­ge janashyrlyqpen qaraı oty­ryp, jerdi kútip, baptap, qunar­ly­lyǵyn arttyryp, ony tıimdi paı­dalana alatyn azamattardyń ıelengenin qalaıdy. Osydan kelip, aýylsharýashylyq jer­lerin satý jáne jalǵa berý isi jolǵa qoıylyp otyr. Eger bir adam jer satyp al­sa, oǵan kóziniń qarashyǵyndaı qa­rap, tıisti baptaý jumystaryn júr­gizetini anyq. О́ıtkeni, ol – óziniń jekemenshigi. Ony erik­ken­nen satyp alǵan joq. – Al jalǵa alýshylar jer­diń barlyq nárin «soryp» alyp, merzimi bitkende qunarsyz topy­raqty shańǵytyp taıyp turmaı ma? – Jerdi jalǵa alýshylarǵa júkteler jaýapkershilik, talap etiler mindetter bar. Olar mem­le­kettik organdar tarapynan qadaǵalanyp otyrady. Jalpy, jerdi jalǵa alǵan adam mol ónim alý úshin, onyń qunarlyǵyn arttyryp, tıimdi paıdalanyp otyrýy shart. Olaı bolmasa, memleket ol jerdi sot arqyly máj­búrlep qaıtaryp alady. – Aýylsharýashylyq jerin  satyp alǵan adam ony óz men­shigi bolǵandyqtan shetel azamattaryna puldaı ala ma? – Joq. Buǵan zań júzinde múlde ruqsat etilmeıdi. Qaıta­lap aıtamyn, aýyl sharýashylyǵy maq­satyndaǵy jerlerdiń menshik ıeleri sheteldikterge sata al­maıdy. Olar menshikti jerin tek Qazaqstan azamattaryna ǵana sata alady. – Qýanysh Aıtahanuly, 1 shil­­­de­den bastap «Jer kodeksine óz­­ge­­ris­ter men tolyqtyrýlar en­gizý tý­ra­ly» zań kúshine engen­nen keıin buǵan deıin aýyl­sha­rýa­shylyq jerlerin uzaq mer­zimge, ıaǵnı 49 jylǵa jalǵa al­­ǵan azamattar ózderiniń ıe­lik­­­­­te­ri­­nen aıyrylyp qalmaı ma? – Jerdi jalǵa alǵan azamat­tarǵa qoıylar talap bireý-aq. Ol Jer-ananyń qunarlylyǵyn arttyryp, ónimdiligin kóterip, aýylsharýashylyq ónimderi­niń molshylyǵyn jasaý. Osy arada satylatyn jáne jalǵa beriletin jerlerdiń kólemi shekteýli ekenin aıtyp óteıin. Ol Úkimettiń 2003 jylǵy 23 qazan­daǵy №1071 qaýlysymen ár­bir oblys, aýdan boıynsha jáne jerdiń kategorııalary bo­ıynsha (tálimi, sýarmaly jer­ler, shabyndyq, jaıylym) naq­ty belgilengen. Munyń buǵan deıin uzaq merzimge jalǵa beril­gen jerlerge qatysy joq. Aýyl­sharýashylyq óndirisindegi sýbek­tileriniń basym bóliginiń ýaqytsha jaldaý quqyǵy 2050 jyly aıaqtalady. Sondyqtan, qazirgi ýaqytsha paıdalanýshylar jerlerinen aıyrylyp qalady degen ýaıym, qaýip-paıymdaýlar negizsiz. Osy jalǵa bergen merzim ishinde sharýalar óz jerlerin satyp alamyn dese, ol jerdiń kadastrlyq baǵasyn 50 paıyzǵa arzandatyp, 10 jyl kóleminde qarjysyn bólip-bólip tólep satyp ala alady. – Qozǵalyp otyrǵan taqy­rypqa qatysty ózińizdi nendeı máseleler alańdatady? – Jer kodeksine engizilgen normalardyń basty maqsaty – menshik quqyǵy arqyly jer paıdalanýshylardyń jerdiń qunarlylyǵyn arttyrýdaǵy jaýapkershiligin kóterý, jerdi tıimdi paıdalaný jáne órke­nıet­ti jer naryǵyn qalyptastyrý. Muny halyq túsinedi dep oılaımyn... Jalpy, zańnyń oryndalýy barysynda, dáliregi, jerdi satý jáne jalǵa berý úderisinde saýat­syzdyqqa, sybaılastyq, jem­qorlyq áreketterge jol beril­meýi qajet. Zańnyń birinshi keze­kte qarapaıym halyqtyń múd­desine jumys isteýi qamtama­syz etilýi tıis. Sondaı-aq, bul tur­­ǵy­­daǵy aqparattar halyqqa qol­jetimdi bolǵany abzal. El aýyl sharýashylyǵy sala­syn­­daǵy jerlerdiń isker, ózine de, halyqqa da paıdaly qyz­met kórsete alatyn janashyr azamat­tardyń paıdalanýyn qalaıdy. Halyqtyń arman-tilegi de osy.  Áńgimelesken Joldybaı BAZAR, «Egemen Qazaqstan»