Jadymyzdan óshpeıdi

Uly Otan soǵysyndaǵy ardagerlerdiń erligin, qyzmetin búgingi urpaqqa ónege retinde usynýda kóptegen jumystar atqarylýda. Ásirese, jeńimpaz jaýyngerler týraly buqaralyq aq­parat quraldarynda jarııalanyp jatqan maqa­lalardyń jóni bólek. Osy oraıda men de úsh birdeı ardaqty ardagerdiń ómir jolymen jurtshylyqty qysqasha bolsa da tanys­tyra ketsem deımin. El azamaty Uly Otan soǵysynyń ardageri Tájiken Jumadilov búkil sanaly ǵumyryn el ıgiligine arnaǵan jan. Ol 1920 jyly burynǵy Semeı oblysy Abyraly aý­da­nyndaǵy Taılan aýylynda dúnıege kelgen. Jastaıynan bilimge qushtar bolǵan Tájiken 1929 jyly Semeı qalasyndaǵy jumysshy jastar mektebine qabyldanady. Ony oıdaǵydaı bitirip shyqqan soń, osy qaladaǵy Qazaq pedagogıkalyq tehnıkýmyna oqýǵa túsip, atalǵan bilim oshaǵyn 1939 jyly támamdaıdy. Tájiken Jumadilov óziniń eńbek jolyn Shyǵys Qazaqstan oblysy, Ulan aýdany, Nıkıtınka aýylyndaǵy Kırov atyndaǵy orta mektepte muǵalimdik qyz­metten bastaıdy. Odan keıin Jańasemeı, Abyraly aý­dan­daryndaǵy birqatar mektepterde shákirt tárbıeleıdi. Osy­laısha, bilim berý salasynda ónimdi eńbek etip júrgen shaǵynda ol 1941 jyly ásker qataryna shaqyrylyp, maıdan dalasyna attanyp kete barady. T.Jumadilov Qyzyl Tý ordendi 1-shi gvardııalyq Jıtomır kavaler korpýsynyń quramyndaǵy 49-shy mınometshiler polkiniń atqyshy retinde soǵysady. Ol urys dalasynda kezdesken kóp­tegen qıyndyqtardy eńsere otyryp, óz qarýlastarymen birge 1-shi Ýkraın maıdanyn­da soǵysa júrip, Jızdra óze­ni jaǵalaýyndaǵy aıqasqa qa­tysady, sondaı-aq, Kıev, Kor­sýn-Shevchenkovsk, Lvov-Sandomır, Praga jáne basqa da qalalardy jaý­dan azat etýge atsalysady. Gvardııalyq kishi serjant Táji­ken Jumadilovtiń Otan aldyndaǵy adal qyzmeti eskerýsiz qalǵan joq. Ol «Qyzyl Juldyz», I, II dárejeli «Uly Otan soǵysy» ordenderimen jáne «Germanııany jeńgeni úshin», «Pragany azat etkeni úshin» medaldarymen mara­pat­talǵan. Qandy soǵysta eki ret ja­ra­lan­ǵan Tájiken Jumadi­lov beıbit ómirde de aldyńǵy qatarda eńbek etti. Ol Abyraly aýdandyq komsomol komıtetiniń birinshi hat­shy­sy, Semeı oblystyq partııa komı­tetinde nusqaýshy, Shu­bar­taý aýdan­dyq halyq depýtattary keńesi tór­aǵa­synyń oryn­­basary syndy jaýap­ty qyzmetterdi abyroımen atqardy. Senimdi sarbaz Meniń ákem Muhametjar Ora­­za­lın de soǵys bastalǵannan aıaǵyna deıin shaıqasyp, elge abyroımen oraldy. Onyń maı­dandaǵy ómirin bizder – ur­paqtary únemi maqtan etip jú­remiz. Ákem 1941 jyldyń qazan aıynda, ıaǵnı 39 jasynda áskerge alynyp, birden maıdan dalasyna attanady. Urys sátinde birneshe ret aýyr jaralanyp, gospıtalǵa túsedi. Biraq, jaraqaty jazylǵan soń qaıtadan qarýlas dostarymen birge ortaq jaýǵa qarsy kúresin jalǵastyra beredi. Ol Germanııaǵa qarsy so­ǵystaǵy jeńisti Berlın tú­bin­de qarsy alady. Alaıda, me­niń ákem úshin soǵys aıaqtala qoı­maıdy. О́ıtkeni, alda keńes-japon soǵysy kútip tur edi. Ákem 6-shy tank armııasynyń quramyndaǵy KSRO Ishki ister halyq komıssarıatynyń (NKVD) 95-shi jeke barlaý rotasy sapynda Japonııany tize búktirýge attanady. Vzvod komandıriniń orynbasary retinde urysqa qa­tysqan ákem óz qarýlas­ta­ry­men birge Kvantýn armııa­syn tal­qandap, Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Japonııa basyp alǵan aımaqtaryn azat etedi. Ákemniń aıtýynsha, bul so­ǵysta Japonııaǵa arqa súıep, Zabaıkal jáne Qıyr Shyǵysta júrgen aqgvardııashy, ataman Grıgorıı Semenovtyń áskeri japondarmen birge Keńes Odaǵyna qarsy turady. Soǵan baılanysty, ataman Semenovty qolǵa túsirý qajettigi týyndap, ony ustaýǵa ákem de qatysady. Ákem M.Orazalın keńes-japon soǵysy aıaqtalǵan soń, 1946 jyly elge oralady. Ol kisi Lenın, I dárejeli «Uly Otan soǵysy» ordenderimen, «Erligi úshin», «Germanııany jeńgeni úshin», «Japonııany jeńgeni úshin», «Pragany azat etkeni úshin» jáne basqa da medaldarmen marapattalǵan. О́miri ónegege toly Uly Otan soǵysynyń ar­dageri Shynybek Orazbekovtiń de ǵumyry ǵıbratqa kende emes. Burynǵy Semeı oblysy, Buǵyly bolysy, Altynshy aýylda 1903 jyly týǵan Sh.Oraz­bekov ataqty Medeý Pu­syrmanov saldyrǵan mektepke 1923-24 jyldary baryp, ekinshi synyptan bastap dáris alǵan. 1928 jyly qazan aıynda Semeı oblystyq keńesiniń janynan ashylǵan bir jyldyq nusqaýshylar kýrsynda oqı­dy. 1930 jyldan Shyńǵystaý aýdandyq keńesinde nusqaýshy bola júrip, salyqqa aqsha jınaý, et jáne astyq daıyndaý, jer­gilikti keńesterdegi saılaý­dy júzege asyrý jónindegi aýyl­dyq ýákil qyzmetin at­qarady. 1934-1936 jyldar ara­­lyǵynda Semeıdegi Komvýz mektebiniń aýylsharýashylyq bólimin oqyp bitiredi. Budan keıin, dáliregi, 1941 jylǵa deıin Shyńǵystaý (qazirgi Abaı aýdany) aýdanynda túrli jaýapty qyzmetterde bolady. 1942 jyly maıdanǵa attanady. Soǵysta jeti ret jaralanady. 1944 jyly «Qyzyl Jul­dyz» ordenimen jáne «Erligi úshin» medalimen marapattalady. Sh.Orazbekov budan basqa da 2 orden, 7 medaldyń ıegeri. Ol 1944 jyldyń 19 qazanynda Latvııa astanasy Rıganyń ma­ńynda bolǵan urysta aýyr jaralanyp, bir aıaǵynan aıyrylady. Elge qos baldaq, bir aıaqpen oralǵan ol qarap otyrmastan, daıyndaý keńsesinde (zagotkantor) nusqaýshy-dırektor bolyp jumys isteıdi. Ardaqty ardager zeınetkerlikke shyqqanǵa deıin 18 jyl boıy aýdan­dyq áleýmettik qamsyzdandyrý bó­limi­niń meńgerýshisi qyzmetin abyroımen atqardy. Mine, soǵys jáne eńbek arda­geri Shynybek Orazbekov ómir taýqymetine qaıyspaı qar­sy tura bilgen osyndaı ardaqty azamat edi. Áljappar MUHAMETJAROV, Shyǵys Qazaqstan oblysy, Abaı aýdany