Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń Jer kodeksiniń qoǵamdyq rezonans týdyrǵan birqatar normalaryna moratorıı jarııalaǵanyn quptaımyn. Qazirgi ýaqytta álem nazary aýyl sharýashylyǵynyń damýyna aýyp otyrǵany jasyryn emes. Buǵan barsha jurttyń joǵary qyzyǵýshylyq tanytyp otyrǵany da belgili. Bizdiń Qazaqstannyń keń-baıtaq dalasy aýyl sharýashylyǵyn áleýetti júrgizýge muqtaj. Jeriniń keńdigi, topyraǵynyń qunary jaǵynan kóp jaǵdaıda basqalardan basym tur desek qatelespeımiz. Álem elderiniń kópshiliginde bul jaǵynan alyp qaraǵanda sheshimin tappaı jatqan máseleler kóp kezdesýde. Sondyqtan, biz osy múmkindikti tıimdi paıdalanyp, aýyl sharýashylyǵyna mán berip, básekege bás tikken elderden basym túsip, naryqta namysty qoldan bermeı, agrarlyq-ónerkásiptik keshendi damytýda qarqyndy qadam jasaǵanymyz abzal.
Muny júzege asyrý úshin ınvestısııa qajet. Ol tek qana aqsha bolmaý kerek. Bilim, tehnologııa jáne naryqqa shyǵatyn jol bolǵanda ǵana bul jospardy júzege asyrýǵa bolady. Igeretin jerimiz kóp bolsa da, menshikti resýrstar kólemi bizde jetkiliksiz. Qarapaıym mysal keltireıin, jyl saıyn Kanadada aýyl sharýashylyǵyndaǵy 1 ga jerge salynatyn ınvestısııa shamamen 340 dollardy quraıdy. Al bizde bul kórsetkish 25 dollar shamasynda nemese 14 ese az. Bul salada resýrstar tapshylyǵy anyq baıqalady. Sondyqtan, biz sheteldik ınvestorlarmen birlesip jumys isteýimiz kerek. Olardyń bizdiń eldegi aýyl sharýashylyǵyna degen qyzyǵýshylyǵyn eskerip, olarmen tájirıbe almasyp, sharýashylyqtyń damýyna tıimdi tustaryn el bolashaǵynyń órkendeýine paıdalanýymyz kerek.
Investısııa – ol da resýrs. Álemdik arenada ol úshin qyzý báseke júrip jatqany da belgili. Eldiń agroónerkásiptik keshenin damytýǵa resýrstar tartýdyń tabystylyǵy ınvestorlar úshin qolaıly jaǵdaı týǵyzylýyna, sonyń ishinde quqyqtyq negiz jasalýyna tikeleı baılanysty. Sondyqtan, zańnamaǵa ınvestorlardyń jumys jaǵdaıyn jeńildetetin, táýekeldi tómendetetin túzetýler engizilýi kerek-aq. Endeshe, Memleket basshysy jarııalaǵan alty aılyq moratorıı ýaqytyn jurtshylyqqa, aýyl-selo turǵyndaryna, dıqan qaýymyna, fermerlerge osy jaılardy keńinen bajaılap túsindirý úshin paıdalanýǵa tıispiz.
Elbasy ádil atap kórsetkendeı, Jer kodeksine engizilgen túzetýlerdiń jaı-japsary halyqqa jetkilikti deńgeıde túsindirilmegenin moıyndaýymyz kerek. Zańgerler men sheneýnikterge aıqyn nárse qarapaıym halyqqa túsiniksiz bolýy ábden múmkin. Túsindirý jumystary óz deńgeıinde júrgizilse, túrli joramaldarǵa jol berilmes edi. Sondaı-aq, qoǵamda keshegideı kereǵar pikir, dabyra dúrbeleń de bolmas edi.
Bárimiz Qazaqstan deıtin qara shańyraqtyń astynda ómir súrip jatqandyqtan, Otanymyzdy maqtan tutamyz, onyń órkendeýin tileımiz, jetistigine qýanamyz. Jer – bizdiń ata-babadan qalǵan baǵa jetpes baılyǵymyz. Ony súıý, qurmetteý, qorǵaý árbir qazaqstandyq perzenttiń paryzy dep esepteımin. Jer taǵdyry talqyǵa túskende shynymen-aq eshkimniń beıjaı qarap qalmaýy kerek. Jer baılyǵy eldiń ál-aýqatyn arttyratyn quralǵa aınalǵany abzal, sonda ǵana keleshek urpaqtyń tabysy turaqty, tirshiligi shýaqty bolary daýsyz.
Budan bylaı bılik ókilderi, qoǵam bolyp, ult bolyp Jer kodeksine qatysty taǵdyrsheshti kezeńde bir jeńnen qol, bir jaǵadan bas shyǵaryp birigip is atqarý kerek. Olaı bolsa, barlyq baıypty taraptar birlese otyryp atalmysh qujattyń neǵurlym qaǵıdaly tustaryn qaıta qarap, eksheı túskenimiz, qoǵamnyń barlyq múddeli toptary úshin jaramdy sheshimge, tujyrymdy túıinge toqtaǵanymyz abzal bolmaq.
Biz, aýyl sharýashylyǵy mamandary, agrarshy ǵalymdar bul máselede qolymyzdan kelgen kómekti aıap qalmaımyz, kerisinshe, ǵıbratty ǵylym sózin, ınnovasııalyq jobalardy ómirsheń ázirlenimderdi jer ıgiligin molaıtý jolyna salýǵa ázirmiz.
Aqylbek KÚRIShBAEV,
«S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq ýnıversıteti» AQ basqarma tóraǵasy, aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń doktory, professor