Prezıdenttiń Jarlyǵymen Altaı Kólginovtiń Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi bolyp taǵaıyndalǵanyna kóp ýaqyt óte qoıǵan joq. Al oblys basshysynyń Ult Josparynda qoıylǵan «100 naqty qadamdy» iske asyrýǵa baılanysty ótkizgen baspasóz máslıhatynda jańashyldyq ahýalyn ańǵarǵandaı boldyq.
Atap aıtqanda, «100 naqty qadam» Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń bes ınstıtýttyq reformasyn júzege asyrýǵa baǵyttalǵan. Mundaǵy basty maqsat – ekonomıkasy damyǵan, ǵylymy men bilimi órkendegen jáne rýhanı qazynasy baıyǵan memleket qurý. Tek osyndaı jaǵdaıda ǵana básekelestikke tótep berýge bolady. Endeshe, naqty qadamǵa naqty is-qımyl jospary qajet ekeni talas týǵyzbaıdy. Osy turǵyda oblys basshysy ne der eken degen jýrnalıstik áýestiktiń basym túskenin de jasyryp qala almaımyz.
Joq, bosqa kúdiktengen ekenbiz. A.Kólginov bes reformanyń baǵytynan tamyr tartatyn jergilikti atqarý organdarynyń mindetterin taıǵa tańba basqandaı aıqyndap berdi.
Baspasóz máslıhaty ústindegi naqty tujyrymdar, suraqtarǵa qaıtarylǵan naqty jaýaptar aımaq basshysynyń bul basqosýǵa jan-jaqty ári tyńǵylyqty ázirliktermen kelgenin kórsetti. Bes baǵyt, bes reforma boıynsha Oral óńirinde atqarylýǵa tıisti jobalar men baǵdarlamalar júrekterge jetkendeı áser qaldyrdy. Birinshi reforma kásibı memlekettik apparat qurý desek, bul turǵyda A.Kólginov Oral óńirinde de memlekettik qyzmet kez kelgenniń qoljaýlyǵy bola almaıtynyn atap kórsetti. Tek tómengi býynnan tájirıbe alǵan kezde ǵana odan joǵary laýazymǵa ornalasýǵa jol ashylady.
Sondaı-aq, onyń aıtýynsha, respýblıkada Ádep kodeksi men Ádep jónindegi ókil ınstıtýty engizilýine oraı oblys ákimdiginde de Ádep jónindegi ýákil bekitilipti. Ol azamattar men memlekettik qyzmetshilerdi qabyldap, qajetti kómekter men keńester bermek. Olardyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn qorǵaýǵa da óz yqpalyn tıgizbek. Aldaǵy 2017 jyldan bastap memlekettik qyzmetshilerge eńbekaqy olardyń qyzmetiniń sapasy men nátıjesine baılanysty tólenbek. Bul turǵyda biz ádildik pen tazalyqtyń ústem túsýine barynsha múddeli bolyp otyrmyz, dep oı qorytty Altaı Seıdiruly.
Esep berýshi ekinshi reforma boıynsha jergilikti polısııa qyzmetiniń ereksheligine keńirek toqtaldy. Bul, bir sózben aıtqanda, turǵyndarǵa eń jaqyn qurylym. Onyń qurylǵanyna kóp ýaqyt óte qoıǵan joq. Soǵan qaramastan, jyl basynan beri óńirdegi jergilikti polısııa ókilderiniń tyndyrǵan isteri aıtarlyqtaı. Eń bastysy – olarǵa halyqtyń senimi nyǵaıyp keledi. Bul, birinshiden, turǵyndarmen ashyq áńgimege kelip, qoıan-qoltyq jumys jasaýdyń nátıjesi, dedi oblys ákimi. Budan keıin úshinshi, tórtinshi jáne besinshi reformalarǵa sáıkes oblysta atqaryla bastaǵan isterge ekpin túsirildi.
Bizdiń aldymyzda oblysta ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý qarqynyn jedeldetý jáne aımaq aýmaqtaryn áleýmettik turǵydan odan ári jańǵyrtý mindetteri tur, dedi budan ári ákim. О́tken jyly óńir ekonomıkasyn órkendetýge tartylǵan ınvestısııa kólemi onyń aldyndaǵy 2014 jylmen salystyrǵanda 28 paıyzǵa ósipti. Degenmen, bul derekti qanaǵat tutyp otyra berýge bolmaıdy, dedi oblys ákimi. Budan keıin tereń taldaýlar men saraptamalarǵa qaraı oıysqan óńir basshysy ınvestısııanyń basym bóligi negizinen óńdeý ónerkásibine tıesili ekenin aıtty. Sondyqtan, aýyl sharýashylyǵymen aınalysatyn shalǵaı aýdandarda mal basyn ósirý jáne et pen sút óndirý ári onyń ónimderin óńdeý arqyly qosymsha ınvestısııa tartý kózdelip otyrǵany kóldeneń tartyldy.
Budan ári jańa óndiris oryndaryn jasaqtaý men istep turǵan óndiristerdi keńeıtý arqyly jańa jumys oryndaryn ashý qajettigi aıtyldy. Mundaı mysaldar jetkilikti. Sonyń basynda Oral transformator zaýyty tur. Otandyq kásiporyn óz ónimderin eksportqa, sonyń ishinde TMD elderi men Iranǵa shyǵarýdy kózdep otyr. Ekinshi bir irgeli nysan qatarynda óńirdiń energetıkalyq qaýipsizdigin nyǵaıtyp, qýat kózderine degen táýeldilikti eńsere bilgen «Batys Paýer» kompanııasy bar. Búginde atalǵan gazdy-týrbınaly stansanyń ekinshi kezegi keshenin qolǵa alý belgilengen.
Bıyl oblysta ındýstrııalandyrý kartasy boıynsha júzege asa bastaǵan jobalar da birinshi kezekte jańa jumys oryndaryn ashýǵa baǵyttalǵan. Qazirgi kezde bal tatyǵan bekire balyq pen onyń qara ýyldyryǵy eske túsken kezde tek jutynyp, tamsanyp qana qoıamyz. Aıtaıyn degenimiz, bıylǵy jobalardyń arasynda bekire balyq pen qara ýyldyryq óndiriletin keshenniń orny bólek. Jabyq sý aıdyny jaǵdaıynda iske qosylatyn aıryqsha jobanyń jalpy quny 4,5 mıllıard teńgeni quraıdy.
Búgingi kúni shekaralyq aımaqta birikken kásiporyndar qurý isine de jańasha kózqaras qalyptasyp keledi. О́ıtkeni, bul úrdis – saýda-ekonomıkalyq qarym-qatynastardy tereńdetýdiń basty bir joly ári basty bir kózi. Batys qaqpada birikken kásiporyndardy kóbirek qurýǵa degen kózqaras osyndaı ómirsheń oıdan bastaý alǵany anyq. Onyń alǵashqy leginde «Jelaev» astyq ónimderi kombınaty» AQ turǵany da basy ashyq másele. Bul Oral óńirindegi eksporttyq ónimder shyǵarýǵa baǵyttalǵan iri Qazaqtan-Reseı kásiporny bolyp tabylady. Búginde olar ózderiniń basty ónimderi – un men makaron buıymdaryn Armenııa men Reseıge shyǵaryp otyr. Bulardan ishki jáne syrtqy naryqtarǵa júzden astam et qalbyr ónimderi túrlerin shyǵaratyn «Kýbleı» JShS de qalyspaı keledi.
Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymynyń standarttaryna saı adam kapıtaly sapasyn kóterý týraly oı qozǵaldy. Sondaı-aq, ekonomıkanyń alty negizgi salasy úshin óńir aýmaǵyndaǵy arnaýly jáne orta oqý oryndarynda bilikti kadrlar ázirleý máselesi sóz boldy. Munyń ózi áriptestik negizde tańdalmaq, dedi A.Kólginov. Osy oraıda, Batys Qazaqstan ındýstrııalyq kolledji men óńirdegi birqatar óndiristik kásiporyndar arasynda qol qoıylǵan kelisimder qazirdiń ózinde naqty nátıjesin berýde eken. О́zara yntymaqtastyqqa sáıkes kolledjdiń ınjenerlik-pedagogıkalyq ujymy Astana jáne Mınsk (Belarýs) qalalarynda biliktiligin kótergeni osynyń dáleli.
Mine, osylaısha oblys basshysy Ult Josparynda qoıylǵan «100 naqty qadam» boıynsha Oral óńirinde aldaǵy ýaqytta atqarylatyn san alýan ister men jarqyn jobalardy jańashyl leppen baıandap berdi.
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan»
ORAL