Tamyry tereń ıdeıa

Máńgilik El – damýymyzdyń temirqazyǵy El bolashaǵynyń baıandy bolýy bilim berý júıesiniń sapasy men ǵylymı jetistikterdiń deńgeıine baılanysty ekeni álemdik tájirıbeden belgili. Sondyqtan álemdik standarttar men ulttyq múdde talaptaryna saı keletin joǵary bilim júıesin quryp, damytý Qazaqstan Respýblıkasynyń negizgi memlekettik basymdyqtarynyń bir bolyp otyr. El aldyndaǵy osy mańyzdy mindetti júzege asyrýǵa elor­damyzdaǵy L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti aıtarlyqtaı úles qosyp keledi. Ýnıversıtettiń búgingi tańda Eýroodaq, Amerıka, Azııa jáne Afrıka, TMD elderindegi 150-den asa JOO-men, ǵylymı orta­lyqtarmen jáne ǵylymı uıym­darmen yntymaqtastyq ornatýy, 2012 jyly «Qyzmet kórsetýshi úzdik kásiporyn» atalymy boıynsha Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń «Altyn sapa» syı­lyǵyn, 2014 jyly TMD elde­riniń ónim men qyzmet kórsetý sapasy salasyndaǵy syılyǵyn alýy, memlekettik granttar men «Altyn belgi» tósbelgisi ıeleriniń, halyqaralyq jáne respýblıkalyq olımpıadalar men «Bolashaq» stıpendııasy jeńimpazdarynyń sany jaǵynan respýblıka joǵary oqý oryndary arasynda kóshbasshylyq oryn alýy sonyń bir dáleli jáne ýnı­versıtet basshylyǵy men pro­fessorlyq-oqytýshylar qura­my­nyń san jylǵy qajyrly eńbe­giniń nátıjesi. L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń taǵy bir erek­sheligi – elimizde túrkitildes memleketter yntymaqtastyǵyn damytý isine ǵylymı eńbekter daıarlap, shákirtter tárbıeleý arqyly úles qosýy. Búgingi tańda jalpyadam­zat órkenıetindegi «túrki feno­meniniń» tuǵyryn bekitý, tarıhı tamyry bir túrkitildes elderdiń ózara yntymaqtastyǵy men yqpaldastyǵyn arttyrý, túrki áleminiń mádenı-rýhanı tutastyǵyn qamtamasyz etý, jalpytúrkilik qundylyqtardy qurmet tutatyn urpaq qalyptastyrý – túrki álemine ortaq mindet bolyp otyr jáne osy baǵyttaǵy jumystar jyldan jylǵa óris ala túsýde. Jahandaný úderisine túrkilik bolmys-bitimimen aralasa alatyn, jalpytúrkilik múddege qyzmet etetin urpaq tárbıeleý – túrkitaný ǵylymyn jan-jaqty damytýmen, arnaıy kásibı mamandar daıyndaýmen ushtasatyn strategııalyq mańyzy bar – keleli is. Túrki áleminiń mádenı-rýhanı qundylyqtaryn saqtaý, túrki órkenıetiniń jal­pyadamzattyq órkenıettegi alatyn ornyn baǵamdaý, qazirgi zamanǵy túrkilik problemalardy aıqyndaý jáne tereńdep zertteý máseleleriniń nátıjeli bolýy da bilikti túrkitanýshy mamandar daıyndaýmen ulasyp, álemdik ozyq tájirıbe men turaqty damý qaǵıdattaryna negizdelgen jalpytúrkilik ǵylymı-bilim keńistigin qurýǵa jol ashady. Osy rette kásibı túrkitanýshy maman daıyndaý, irgeli túrkologııalyq ǵylymı-zertteýlerdi júzege asyrý isinde L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ elimizdegi kóshbasshy oqý orny bolyp tabylatyndyǵyn atap kórsete ketsek artyq bolmas. Qazaqstannyń Bolon deklarasııasyna qol qoıýyna, oqytýdyń kredıttik tehnologııasynyń engi­­zilýine jáne úsh deńgeıli bi­lim júıesine kóshýine sáıkes L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ult­tyq ýnıversıtetindegi fı­lolo­gııa fakýltetiniń jalpy til bi­limi kafedrasynda 2008 jy­ly túrki tilderi, túrki jazba eskertkishteriniń tili ma­mandyqtary boıynsha ma­gıs­tratýra, 2009 jyly túr­­ki­taný mamandyǵy boıynsha baka­lav­rıat ashyldy. 2010 jy­­ly Ha­lyqaralyq qatynastar fa­kýl­te­tinde túrkitaný kafedrasy qu­rylyp, 2011 jyly túrkitaný ma­­mandyǵy boıynsha doktorantýra jumys isteı bastady. Úsh deń­geıli túrkitaný mamandyǵynyń mem­lekettik jalpyǵa mindetti bilim standartyn daıyndaýǵa ýnıversıtet ǵalymdary belsene qatysty. Mamandyqtyń tıptik oqý baǵ­darlamalary da ýnıversıtettiń túrkitaný, jalpy til bilimi, qazaq til bilimi, qazaq ádebıeti kafedralary oqytýshylary tarapynan daıyndaldy. Lıngvıstıkalyq túrkitaný boıynsha oqýlyqtar keshenin daıyndaý máselesi qolǵa alynýda. L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde túrkitaný mamandyǵy boıynsha respýblıkalyq oqý-ádistemelik keńes jumys isteıdi. VI-IH ǵasyrlarda hatqa túsken Orhon muralarynda kórinis tapqan kóne túrkilerdiń Beŋgü El ıdeıa­sy búgingi Qazaq eliniń ulttyq ıdeologııasynyń altyn qazyǵyna aınalyp otyr, Elbasymyz «Nurly Jol – bolashaqqa bastar jol» Joldaýynda: «Máńgilik El – eldiń biriktirýshi kúshi, eshqashan taýsylmas qýat kózi. Ol «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń ǵana emes, XXI ǵasyrdaǵy Qazaqstan memleketiniń myzǵymas ıdeıalyq tuǵyry! Jańa Qazaqstandyq Patrıotızm degenimizdiń ózi – Máńgilik El!» degen edi. Túrkitaný kafedrasynda túr­­­­kitektes halyqtardyń ti­lin, ádebıetin, tarıhyn, etnografııasyn, mádenıetin, t.b. rýhanı, mádenı qundylyqtaryn dıahronııalyq jáne sınhronııalyq turǵydan zertteıtin keshendi ǵylym salasy – túrkitanýdyń teorııalyq-metodologııalyq ne­gizderin meń­gergen kásibı túr­kitanýshy maman daıyndaýmen qatar, túrkilik geosaıa­sı fenomen, túrki halyqtarynyń tarıhı-mádenı murasy, kóne túrki jazba eskertkishteri, túrki rýnıkasynyń damý joly, qypshaq jazba es­kertkishteri, túrki tilderin salystyrmaly-tarıhı aspektide zertteý, Qazaqstandaǵy túrki tilderi men mádenıeti jáne taǵy basqa máseleler boıynsha irgeli ǵylymı-zertteý jumystary júrgizilýde. Maǵrıpa ESKEEVA, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti túrkitaný kafedrasynyń professory, Gúlǵaısha SAǴIDOLDA, qazaq tili bilimi kafedrasynyń professory