Ideıa keremet-aq. Áıtse de, elordanyń ulyqtary ıdeıany «ótken kúnniń belgisi» retinde baǵalaıtyn tárizdi. Olaı deıtinimizdiń de jóni bar. Astana qalalyq ákimdigine usynys aıtqan Boz Kenjeahmetovke ıdeıasyn tujyrymdamasy áldeqashan bekitilip qoıylǵan «Etnosaıabaq» (jobalaýshy – «Shar Qurylys» JShS) aıasynda júzege asyrýǵa keńes beredi. «Qazirgi ýaqytta joǵaryda kórsetilgen jobanyń úılestirýshisi – «Astana qalasynyń kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasy» MM. Sizge Astana qalasyndaǵy Etnosaıabaq quramyna «Altyn besik» keshenin qosý týraly usynyspen tikeleı jobanyń úılestirýshisine júginý qajet», deıdi.
Astana qalasy ákimdigindegilerdiń aıtqanyna qulaq túrseńiz, bir jaǵynan kóńilge qonymdy kórinedi. Etnosaıabaq jáne «Altyn besik». Ulttyq qazynanyń taptyrmas úılesimi. Biraq, áý basta Etnosaıabaq jobalanǵanda onda basqa keshen qarastyrylmaǵan ǵoı, «besikti» búıirden kirgize ala ma? Ne dese de, hatqa jaýap bergen sheneýniktiki sıpaı qamshylap, shyǵarypsalma jaýap. «Bizdiń jaýabymyz osy, qalǵanyn ózderiń kelisip sheshińder», degendi ańǵartady. Áıtpese, elordanyń bir buryshynan emes, tórt qubylasynan túgel ulttyq dástúrdiń, ulttyq sáýlet óneriniń týyndysy menmundalap tursa ǵajap emes pe!
Áıteýir, elordanyń ár jerindegi sáıgúlikterdiń beınesi ǵana kóńilge medeý. Áıtpese, mereke kezinde kózdiń jaýyn alatyn ulttyq naqysh-órnekterden basqa qazaqtyǵymyzdy aıǵaqtaıtyn ulttyq óner týyndysy dep qaı ǵımaratty aıtýǵa bolady? «Báıterekten» basqa, árıne. Eýropalyq «ozyq standarttardy» engizgende, sonyń «keremettigine» aıǵaq bolarlyq dáıek pen derektiń ulttyq bolmysqa kelgende Qarabaıdyń sarańdyǵyna salynatyny nelikten eken, á?
Jaraıdy, maqalamyzǵa arqaý bolǵan «besigimizge» qaıta oralaıyq. «Altyn besik» kesheniniń ıdeıasy sýretshiniń basynda uzaq ýaqyt pisip jetilip, Boz Jeńisbekuly osydan tup-týra alty jyl buryn onyń dızaınyn qaǵazǵa túsiripti. Áýelgi maqsat, Esil ózenin boılaı jolaýshylardy serýendetetin kemege «Altyn besik» qurylymyn ornalastyrý bolǵan eken. Birtindep jetildirile otyryp, qurylymnan ulttyq sıpattaǵy keshen deńgeıine kóterilgen. Sóıtip, sońǵy nusqasy «Altyn besik» kesheniniń dızaın-nobaıy dúnıege keldi.
– Ultymyzdyń asqaq aıbyny, eldigimizdiń eńseli belgisi elordada halqymyzdyń kıeli de qasıetti tumary ispettes besik beınesi tursa keremet emes pe! Besik – ulttyq tárbıeniń, halyqtyq pedagogıkanyń qaınar bastaýy. Uly jazýshy Muhtar Áýezovtiń: «El bolamyn deseń – besigińdi túze!» degen qanatty qaǵıdasy el ıdeologııasynyń túpqazyq ustanyna aınalsa, urpaǵymyzdy otansúıgishtikke besikten baýlýǵa uıytqy bolsa, odan artyq ne kerek!, – deıdi sýretshi Boz Jeńisbekuly.
«Altyn besik» kesheni 3 qabattan turady, 1-qabat qazaqtyń jartylaı kıiz úıi pishindes. Onda úıdiń ishki ıntereri jáne besikke salý rásimi beınelenedi. 2-qabatta shaǵyn mýzeı, salt-dástúrden maǵlumat beretin kitaphana, ulttyq dástúrdi ulyqtaǵan sýretshiler kartınalary, kabınetter ornalasady. Al, 3-qabatta salt-dástúrdi ótkizý zaldarynda merekelik sharalar uıymdastyrylyp, otaý qurǵan jastarǵa aq jol tilep, bata beretin oryndar ulttyq stılde bezendiriledi. Sondaı-aq, túbek ispettes shynyly lıfti arqyly otaý qurǵan jastar joǵarǵy qabatqa kóteriledi.
Keshenniń syrtqy oıý-órnekteri avtordyń nobaıymen ózgertiledi jáne «Besikke salý», «Tusaý kesý», «Súıinshi» jáne taǵy basqa da ulttyq rásimderge baılanysty releftik músindermen, oıýlarmen órnekteledi.
– «Altyn besik» ulttyq keshen retinde tárbıeniń irgeli ortalyǵyna aınalyp, onda «Besikke salý», «At qoıý», «Tusaý kesý», «Súndetke otyrǵyzý» jáne basqa da ulttyq tárbıege qatysty arnaıy kabınetter bolady. Ortalyqta halyq dástúrin tereń biletin pedagogtar, etnograf ǵalymdar eńbek etip, bolashaq urpaqtyń ultjandy bolyp ósýine óz úlesin qosady, – deıdi Boz Kenjeahmetov.
Boz Jeńisbekulynyń aıtqanyna qulaq túrseńiz, ulttyń olqy tusyn toltyryp, upaıyn túgendeıtin irgeli ortalyq bolatyndyǵyna kóz jetkizesiz. Ortalyqta besiktiń tarıhynan syr shertetin kishigirim murajaıda besiktiń túrleri, tipti elimizge tanymal tulǵalardyń besikteri qoıylady. Sábılerge at qoıý, tusaý kesý, shildehana elimizge belgili azamattardyń qatysýymen ótkizilip, solardyń qolynan sertıfıkat alady. Balalar úıi tárbıelenýshileriniń qatysýymen túrli sharalar uıymdastyrýdyń da taǵylymy mol bolmaqshy.
Avtordyń «Altyn besik» tóńireginde oılary kóńilge qonymdy. Ol sóz arasynda keshenniń sheteldikterdiń de qyzyǵýshylyǵyn týdyratynyn tilge tıek etti.
– Ulttyq keshen tek tárbıe ortalyǵy ǵana emes, Astana qonaqtaryna, shetelden kelgen týrısterge qazaq halqynyń salt-dástúrin nasıhattaıtyn, ulttyq qazynamyzdy sheteldikterge tanystyryp, ulyqtaıtyn altyn qazyqqa aınalar edi, – dep túıindedi áńgimesin Boz Jeńisbekuly.
Avtordyń «Altyn besik» týraly áńgimeni «aınalar edi» dep aıaqtaıtyn da sebebi bar. О́ıtkeni, arman-ıdeıanyń júzege asýy qazirgi kezde qıyndaý bolyp tur. Qarjy qolbaılaý. Investor kerek. Osyndaıda elordanyń tórinde jıi ótetin halyqaralyq forýmdardyń bireýin ótkizbeı-aq, sonyń qarjysyn «Altyn besikti» salýǵa jumsasa ǵoı, ulttyq rýhtyń asqaqtaýyna qosylǵan súbeli úles bolar edi dep oılaısyń. Biz osylaı oılaǵanmen, forýmshylardyń oıy bólek, maqsaty basqa...
«Tórińde besik tursa, tóre de bas ıedi». Halyqtan kim asyra aıtqan dersiz! Elordanyń tórine «Altyn besik» birjola ornyǵatyn bolsa, halyqaralyq deńgeıde beıbitshilik, bitimgershilik mıssııa ortalyǵyna aınalǵan shahardyń mártebesin odan ári bıiktete túspekshi. Astana «Besik jyry» ispetti ádemi áýenimen, ashyq peıilimen álemge tanyla tússe, maqtanysh qoı! Bas qaladaǵy «Altyn besik» Qazaq eliniń atyn aspandatqan altyn arqaýǵa bastaý bolsa, oǵan tańdanbaımyz da. О́ıtkeni, ulylyqtyń bári de besikten bastaý alady emes pe!
Elbasy «Halyq ómiri onyń kelesi urpaǵymen jalǵasyp otyrady. Sondyqtan halyqtyń máńgiligi týraly armannan asqaq arman joq. Máńgilik El – bul erteńgi kúnge esik ashatyn, bolashaqqa senimdi arttyratyn ıdeıa, bul – keri qaıtpaıtyn jáne berik turaqtylyqtyń sımvoly» dep aıtqan bolatyn bir sózinde. Endeshe, Máńgilik Eldiń urpaǵy uly babalarynan búginge jetken izgi dástúrdi ardaqtap, «Altyn besikti» tórine shyǵaryp, aıalaıtyn bolsa, Uly Dala dástúri de Máńgilik Elmen birge bolashaqqa qadam basady degen sóz!
Ǵabıt ISKENDERULY,
«Egemen Qazaqstan»
