Syrly týyndy syıǵa tartyldy

«Astana Balet» teatrynyń qoıylymdary men úzdik horeografııalyq mınıatıýralaryn Almaty jurtshylyǵy qyzyǵa tamashalady. Ońtústik astanadaǵy mádenı sapar úsh kúnge sozyldy. Abaı atyndaǵy qazaq memlekettik aka­­­demııalyq opera jáne balet teatry sahnasynda «Astana Ba­let» óziniń tyń týyndylaryn tartý etti. Bı aıshyǵy Alma­ty­nyń mádenı ómirindegi eleýli oqıǵaǵa aınaldy. Eske sala ke­teıik, balet ujymy alǵash ret Ala­taýdyń bókterine osydan eki jyl buryn atbasyn tiregen bolatyn. Osy aralyqta teatr aýyz toltyryp aıtarlyqtaı qandaı jetistikterge keneldi? «Men olardyń tamasha ónerin tamashalap, ǵajaıyp áserge bó­lendim. Bizdiń oqý ornyn bitirgen túlekterdiń osynshalyq bıikke samǵap, belesterdi baǵyndyrýy maǵan  erekshe qanat bitirdi. Kúni keshe ǵana sary ýyz balapandaı kóringen shákirtterimiz az ǵana ýaqytta asqaraly shyńǵa qonyp, qyrandaı qalyqtasa, qalaısha qýanbassyń. О́tirik emes, keıde jastarǵa kóńilimiz tolmaı ja­tady. Tilimiz batyńqyrap ke­tetin kezder joq emes. Soǵan qaramastan, olardyń búgingi jetistigine kýá bolǵan men naǵyz óner juldyzdarynyń jarqyrap shalqyǵan shaǵyn kórdim,  – deıdi Abaı atyndaǵy MAOBT prıma-balerınasy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, A.Seleznev atyndaǵy Mem­lekettik horeo­­gra­fııalyq ýchılısheniń oqy­týshysy, táýelsiz «Tarlan» syı­lyǵynyń ıegeri Lıýdmıla Rýdakova. – Olardyń kásibı jaǵynan shyńdalǵany qandaı ǵajap! Demek, mekteptegi oqytýshylardyń, pedagog-repe­tıtorlardyń eńbekteri zaıa ketken joq. Jurt ádette teatrdy kóńil kóterip qaıtatyn oryn dep oılaıdy. Al onyń ar jaǵynda qandaı ómir ótip jatqanyn on­sha jaqsy baǵamdaı bermeıdi. Teatr áýeli temirdeı tártipke ba­ǵynatynyn myna qaýym bile me ózi? О́ıtkeni, ishki tártipke kóp nárse baılanysty. Sodan soń, repetıtorǵa. Men kezinde osy qyzdardyń kópshiligimen jumys istedim. Baljan Nurpeıisovany, Nazerke Ahmetti, basqalaryn da jaqsy tanımyn. Ýchılıshede men klassıkalyq mura tájirıbesin ótkizgen bolatynmyn. Mundaǵy 35 jyl, teatrdaǵy 50 jyl ishinde ózim de kóp bıledim, kórgenim de jetip-artylady. Alaıda, az ýa­­qyt ishinde kásibı deńgeıdiń osynshalyq artatynyn alǵash ret kórýim...». Teatr tarıhyndaǵy bul gas­­­­­­­­troldik sapar eń jaýapty sát. Onyń ústine Almatyda ba­­let óneriniń jankúıerleri kóp turady. Nebir áıgili mamandar, baletmeısterler men ustazdar osynda. Munyń ózi ár spektaklge tushymdy da­ıyndyqty talap etedi. Sol se­bepti, muny balet trýppasynyń bir jaǵynan esep berý keshi, ekinshiden ujymnyń ótken úlken synaǵy deýge tolyq negiz bar... Ádettegideı Abaı atyndaǵy Qa­zaq memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatrynyń sah­nasy erekshe qulpyryp, bekzat óner kúıi shalqydy. Talaı tar­­landar tabany tıgen kıeli shańyraqtaǵy «Astana Balettiń» jarqyraǵan ónerine jurtshylyq rızashylyqpen qol soqty. Úsh kúndik baǵdarlama birin-biri qaıtalaǵan joq. Almatyda syrǵa toly týyndy syıǵa tartyldy. Zal men sahnanyń saltana­ty jarasty. Eki qoıylym – «Gaia» (R.Amarante horeografııa­sy, H.Tavares mýzykasy) men «Álem» (N.Dmıtrıevskıı horeo­grafııasy, A.Amar, B.Gafarov mýzykasy) spektaklderinen úzindi kórsetildi. Bul ekeýi bir-birine múlde uqsamaıdy: plas­tıkasy, horeografııalyq tili, kos­tıýmderi men mýzykalyq sıpaty jaǵynan túrlishe. Alǵashqy sátten-aq bı áleminiń ǵajaıyp áseri tolqyta jóneledi. «Gaia» baleti kórermendi minsiz horeografııasymen, ekspressıvti mýzykasymen, kostıýmimen, jalpy, spektakldiń qaıtalanbas názik stılıstıkasy arqyly baýrady. «Poetıka men náziktikke toly balet», – dep ún qatty shaǵyn úziliste jankúıerdiń biri. Tabıǵattyń tańǵajaıyp qu­bylysyna eljireısiń. Jer men sý, ot pen aýa, orman men or­ta sııaqty alýan beınelerdi bederlegen perishteler plastıkasy ǵajap. Olar sondaı názik! So­ǵan qaramastan, sumdyq kúsh-qýatqa baı edi, shartarap olardan taraǵan shýaqty kúıge jylynady. On alty balerına kórermendi áp-sátte baýrap áketti.  Aıshýaq sátke bólengen Alataýdyń ajarly júzi asqaq! Balettiń «Gaýhar tasy» deýge ábden laıyq týyndy dersiń muny. Onyń bederli qyrlary qııal qushtyrady, qa­zaq­­­standyq sahnada tym sırek kezdesetin zamanaýı neoklassıka sáýlesine qanyǵa qarap tura bergiń keledi. Birinshi kúni «Álem» baletinen úzindiler úlgi etilgen edi. Sondaǵy tylsym aýan tula boıdy ańshy tuzaǵyndaı tusap qoıdy. Jalpy, túrki tarıhy taqyrybyna kósile kólbeýdiń ózi batyl qadam desek, al taqyryptyń bultsyz as­pandaı ashyq ta aıqyndyǵy óz aldyna bólek áńgime. Munda sahnalyq sheshimniń qaıtalanbas grafıkasy men túrli-tústi kos­tıýmderge, sylań qaqqan sulý qyzdyń sholpysyndaı shoqtyǵy bólek dybystarǵa, jaryq pen kóleńkeniń ózara jarysa almasýymen beıneler shoǵyryna,  t.t.  tap bolasyz. «Álem» úzindileri óte ǵajap, – dep sanaıdy A.Seleznev atyn­daǵy Almaty horeografııa ýchı­­­­lıshesiniń dırektory, pedagogıka ǵylymdarynyń kandıdaty, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri  Aıa Qalıeva. – Bul – tarıhymyzdyń bas­taý bulaǵy. Kemeldený men to­lysýdyń kóz aldymyzda ót­kenin kórdik. Birinshi kúngi baǵ­­­darlamaǵa jurtshylyqtyń rızashylyǵy sheksiz. Mundaǵy týyndylar túrli bolǵanymen, jal­py baǵdarlamanyń tujyrym­damalyq tutastyǵy birden baı­qalady». «Karmen» (M.Avahrıdiń horeografııasy, J.Bıze-R.Shed­rınniń mýzykasy) baleti kó­rermendi erekshe tebirentkeni ras. Qoıylym adam boıyndaǵy qushtarlyq sezimin oı eleginen ótkizedi. Zalda erekshe bir ty­nysh­tyq ornap, sol yqylas sońǵy sátke deıin múltiksiz saq­talady. Álsin-álsin sezimge shaldyqqan jandardyń ishki kúızelisi qylań berip qalǵanmen,  ile-shala baıyrǵy qalpy úıren­shikti únsizdikpen úılesim tabady. «Karmen» baleti erekshe energetıkasymen tartymdy, emosııalyq áserimen aıshyqty. Ár­tister, balettiń qoıýshysy Mýkaram Avahrı zor qoshemetke bó­lenýli. Sahna gúl shoqtaryna toldy... «Astana Balet GALA» qory­­­­tyndy konsertiniń baǵ­dar­­lamasyna repertýardaǵy úz­dik horeografııalyq mınıa­tıý­ralar engizildi. Atap aıt­qan­da, «Allegretto» men «Eli­tý», «Kalıfornııalyq mak» pen «Almeı bıi», sonymen qatar, «Jýsan» men «Kleopatra» balet­terinen úzindiler.Teatrdyń bas baletmeısteri, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Aıgúl Tatıdiń Dına Nurpeıisovanyń kúıine qoıǵan «Ásem qońyr» horeografııalyq mınıatıýrasyn kórermen erekshe sezimde qa­byldady. «Mundaı ǵajap ujym kemde-kem, – dep atap ótti, Abaı atyn­daǵy memlekettik opera jáne balet teatrynyń bas dırektory  Asqar Bóribaev. – Olar qazaq bıi­niń kórkem ıirimin, elimizdiń qazirgi balet jetistigin álemniń kez kelgen sahnasynda emin-erkin kórsete alady. Mundaǵy birde-bir dúnıeni bóle-jaryp qaraı almaısyz». Balet synshysy Gúlnár  Ju­­ma­­seıitova: «Bul teatrdyń basqa óner ujymdaryna uqsa­maıtyn jaqtary kóp. Mundaı erekshelikti trýppa quramynan, repertýardan aıqyn ańǵarasyz, ásirese, qoıylymdary buryn-sońǵy úlgide kezdespeıtin ádis-tásilderge, detaldarǵa toly. Ja­syratyn nesi bar, biz áli sıýjetsiz baletterge úırene qoıǵan joqpyz. Sondyqtan bul bizge ázirge tań­syq dúnıe. «Gaia» baleti zamanaýı balet bolsa, al «Álem» spektakliniń úzindileri arqyly munda fılosofııa basymdyǵyn baıqadyq. Taǵy bir aıta ketetin jaıt, sońǵy ýaqytta ulttyq spek­taklderimizdiń azdyǵyn jıi aıtyp júrmiz. Al myna qoıylym sondaı ulttyq naqyshtaǵy tól dúnıeniń úlgisi bolyp tabylady. Bul arqyly HHI ǵasyrdan ótkenińizge úńilesiz. Sımvolızm men sharttylyq basym bolyp kó­ringenmen, óte tushymdy dú­nıe», dep joǵary baǵa berdi. Bul oraıda, gastroldik sapar­­dyń joǵary deńgeıde ótýine barynsha múmkindik tý­ǵyz­ǵan «Astana Balet» teatry basshylyǵynyń rólin aıryqsha atap ótken jón. Teatrdyń dırektory, Qazaqstannyń eńbek si­ńirgen qaıratkeri Valerıı Kúzembaevtyń aıtýynsha, bul – ujymdaǵy búkil adamdardyń ortaq jemisi. Ásirese, tehnıkalyq bólimniń qyzmetkerleri kúndiz-túni damyl tappady. Osy kúnderi jumystyń basynda túnegenderi bar. Qyzyqty kezdesýler barysynda aǵyl-tegil oılar aıtyldy. Ártisterdiń oryndaýshy­lyq sheberligi joǵary baǵalandy.  Konsert sońynda kópshilik ár­tis­terge, horeograftarǵa al­ǵystaryn jaýdyrdy. Abaı atyndaǵy áıgili teatr qa­byr­ǵasynda ótken úsh kún  taýsylmas taýdaı taǵylymǵa toly. Jáne de osy sapar elimizdegi eki iri óner oshaǵy arasyndaǵy mádenı baılanysty nyǵaıtýǵa jańasha jol ashqan bastaý bolyp qalǵany taǵy ras. Qarashash TOQSANBAI, «Egemen Qazaqstan» Sýrette: «Astana Balet» teatrynyń gastroldik sapary sátinen