Astanada «Dinder terrorızmge qarsy» halyqaralyq konferensııasy ótedi

Qazaqstan halqy bıyl el táýel­sizdiginiń 25 jyldyǵyn atap ótedi. Osy aralyqta ótken onjyldyqtar bıiginen kóz tastar bolsaq, bizdiń memleketimiz úshin bul ýaqyt elimizdegi jáne álemdegi túrli baǵyttaǵy ózgeristerdi oı eleginen ótkizýmen, qoǵam men memlekettiń odan ári damýynyń úrdisterin boljaýmen jáne izdestirýmen, barlyq qazaqstandyqtardyń múddesine jaýap beretin ózgeristerdiń pármendi strategııasyn jasaqtaýmen baılanysty kúrdeli jyldar boldy dep tolyq senimmen aıtýǵa bolady. Bul jyldar, osy turǵydan alǵanda, elimizdiń barlyq azamat­tarynyń quqyqtarynyń teńdi­gin qamtamasyz etý negizinde halyq­tyń etnosaralyq jáne konfes­sııaaralyq aýyzbirshiligin saqtaý men nyǵaıtýǵa jáne memleket saıasatynyń irgesin qurap otyr­ǵan únqatysý men kelisimniń basymdyǵyn bekitýge baǵyttalǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń batyl áreketteri men salıqaly sheshimderiniń ýaqyty bolǵany sózsiz. Elbasynyń kúshi, erik-jigeri men batyldyǵynyń arqasynda bizdiń elimiz jas táýelsiz memle­kettiń strategııalyq baǵytyn tańdaýda jáne zamanaýı álem elderiniń qataryna úılesimdi enýde tarıhı artyqshylyqtarǵa ıe bola aldy. Osy oraıda Memleket basshysy N.Á.Nazarbaevtyń elimizdiń Ata Zańyn qabyldaýdyń mańyzy týraly aıtqan sózi eske túsedi: «Konstıtýsııa búkil álemge bizdiń elimiz eń basty orynǵa jalpyadamzattyq qundylyqtardy qoıatynyn jáne álemdik qoǵam­das­tyqqa beıbit qatar ómir súrý men yntymaqtastyqty basshy­lyqqa alatyn izgi nıetimen eneti­nin kórsetken kezde ǵana Qazaq­stan Respýblıkasy álemdik qoǵam­dastyqtyń abyroıly jáne teń quqyqty múshesi bola alady». Memleket basshysynyń osy jáne basqa da irgeli oılary etnos­aralyq jáne konfessııa­aralyq kelisimniń biregeı qazaqstandyq modelin, qoǵam men memleketti jumyldyratyn negizgi ıdeıalar­dy tańdaýdy izdestirý men qalyp­­tastyrýdyń jańa kezeńin aıqyn­dap berdi. Bizdiń memleketimizdiń sońǵy 25 jyl ishindegi syrtqy jáne ishki saıasatynyń buljymas sıpaty retinde beıbitsúıgishtigi men mámile izdeýge basymdyq berýin aıtýǵa bolady. Qazaqstan osy­nyń arqasynda álemniń únqa­tysý alań­darynda aımaqtaǵy jáne álemdegi turaqtylyq pen senimdilikti nyǵaı­týǵa baǵyttalǵan ıdeıalar men usynystar ózektendirilip oty­ratyn Shanhaı yntymaqtastyq uıy­my, Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymy, Eýrazııalyq ­eko­nomıkalyq odaq, Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim shara­lary jónindegi keńes sekildi iri jáne bedeldi aımaqtyq bir­les­tikterdiń belsendi qaty­sýshysy retinde ­tanyldy. Biz búgingi tańda adamdardyń dinge degen qyzyǵýshylyǵy óse túsip otyrýyna baılanys­ty úshinshi myńjyldyqta halyq­aralyq qaýipsizdiktiń klassıkalyq problemalary jańa sıpatqa ıe bola bastaǵanyn ańǵarýdamyz. Din ıntegrasııalyq úderisterge de ońdy yqpal ete alatyn asa baı materıaldarǵa ıe órkenıettik biregeıliktiń mańyzdy ele­ment­teriniń biri bolyp tabylady. Sonymen qatar, barlyq álemdik jáne dástúrli dinder jer betindegi barlyq halyqtardyń beıbit qatar ómir súrýine baǵyttalǵan ortaq qundylyqtar men baǵdarǵa ıe. Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri arasynda dáıekti ún­qatysý uıymdastyrý men ornatý úshin qajetti alǵysharttar qurýdyń arqasynda dinı uıymdar beıbitshilik pen qaýipsizdikti qam­tamasyz etýge óz úlesterin qosa otyryp, jahandyq kommýnı­ka­tıvtik qaýymdastyqqa qatysý­ǵa múmkindik alady. Osy turǵy­dan alǵanda, Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazar­baevtyń bastamasymen 2003 jyly alǵash ret shaqyrylǵan Álem­dik jáne dástúrli dinder lıder­leriniń sezi óziniń aldyna osy maq­sattarmen qatar, teń quqyqty­lyq, ózara syılastyq, bir-biri­niń múddelerin moıyndaý, ynty­maq­tastyq pen ózara túsinistik qaǵıdattaryn saqtaýdy qoıa bildi. 2003 jylǵy 23-24 qyrkúıekte Astana qalasynda Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri seziniń ótýi Memleket basshysy bastamalarynyń naqty iske asqanyn kórsetip berdi. Qazirgi kúndegi zamanaýı álemdik jáne otandyq tarıhta osynaý dinbasylar forýmynyń alatyn orny erekshe ekeni sózsiz, óıtkeni, dál osy alańda dinaralyq jáne mádenıetaralyq únqatysýdyń negizgi maqsattary men basty basymdyqtary naqty anyqtaldy. Olardyń qatarynda adamzattyń beıbit qatar ómir súrýiniń buljymas qaǵıdattary retinde beıbitshilikti, kelisim men tózimdilikti ornyqtyrý, ártúrli dinder, mádenıetter men etnos­tar arasynda ózara syılastyqqa qol jetkizý, adamdardyń dinı sezi­min qaqtyǵystar men áskerı qı­myldardy qozdyrýǵa paıda­la­­­nýǵa jol bermeý, dinder únqa­tysýyn iske asyrý jáne birles­ken ortaq sheshimder qabyl­daý maqsatynda turaqty jumys isteıtin halyqaralyq dinara­lyq ınstıtýttyń qyzmet etýin qamtamasyz etý sekildi asa mańyz­dy mindetter kórinis tapty. Budan keıingi ýaqytta Astana qalasynda álemniń kóptegen el­deriniń bedeldi dinbasylary men tanymal saıası qaıratkerleriniń qatysýymen zamanaýı álemniń ózekti máselelerine arnalǵan Álem­dik jáne dástúrli dinder lıder­leriniń II, III, IV jáne V sez­deri bolyp ótti. Al 2015 jylǵy 10-11 maýsymda Astana qalasynda ótken V sezdiń basty maqsaty álemdegi mıllıardtaǵan adamnyń úmitteri men senimderin boıyna jınaqtaǵan, sezdiń barlyq qatysýshylarynan qo­l­daý tapqan jáne dinaralyq forým­nyń qorytyndy qujatyna engen Elbasynyń «bes úndeýinen» kórinis tapty. Atalǵan úndeýdegi negizgi má­seleler áskerı qaqtyǵystardy toq­tatýdy jáne tynyshtyq jarııa­laýdy, saıası máselelerdi sheshýde kúsh qoldaný ádisterinen bas tartýdy, iri derjavalar arasyndaǵy senimsizdikti joıýdy, buqaralyq aqparat quraldaryn dinaralyq óshpendilikti qozdyrýǵa paıdalaný tájirıbesin toqtatýdy, dinı jáne saıası qaıratkerlerdi zamanaýı álemdegi ózekti másele retinde qalyp otyrǵan kedeılik, ashtyq, juqpaly aýrýlar, jumyssyzdyq, tabıǵı jáne tehnogendik apattarmen kúresýge jumyldyrýdy qamtydy. Osy maqala sheńberinde Álem­dik jáne dástúrli dinder lıderleri sezderiniń tarıhyna qysqasha sholý jasaý Astana dinaralyq forýmy din men saıasattyń, dinı lıderler men saıası qaıratkerlerdiń ózara árekettesýiniń jahandyq erejelerin jasaqtaý úshin pár­mendi únqatysý alańy retinde qalyptasqanyna dálel bola alady. Qazaqstannyń jáne Elbasynyń zamanaýı álemdik qurylysqa engizgen asa qundy úlesi retinde kúlli adamzattyń qaýipsiz ómir súrýin qamtamasyz etý úshin únqatysý arqyly tikeleı áńgimege álemdik jáne dástúrli dinderde bar aýqymdy múmkindikter men resýrstardyń qosylýyn aıtýǵa bolady, óıtkeni, dinder men dinbasylardyń áleýeti qazirgi álemdegi saıası, ekologııalyq jáne zamanaýı rýhanı máselelerdi sheshýge oń septigin tıgizetini sózsiz. Qazaqstannyń dinaralyq jáne mádenıetaralyq únqatysý strategııasyn tańdaýy jáne ony tabandy iske asyrýy otandyq jáne álemdik saıası tarıhtyń jańa betterin ashýǵa múmkindik berdi. Memleket basshysy N.Á.Na­zar­baev taıaýda ótken Birik­ken Ult­­tar Uıymy Bas Assamb­leıa­synyń 70-shi sessııasynda qaq­ty­ǵystardyń sebepterin joıý jáne barlyq ulttardyń ınfra­qury­lymǵa, resýrstar men naryqtarǵa teńdeı múmkindigin qamtamasyz etý negizinde damýdyń jańa trend­terin jasaqtaý, BUU atynan áreket etetin halyqaralyq antı­­terrorlyq koalısııany qurý arqyly halyqaralyq qaýip­siz­dik­tiń jańa ári pármendi júıe­sin qurý, 2016 jyly halyq­ara­lyq quqyq qaǵıdattaryn bekitý jáne álem elderi arasyndaǵy ózara senimdi qaıta ornatý maq­satyn kózdeıtin Jahandyq Stra­tegııalyq Bastamalar – 2045 Jos­paryn ázirleýge qatysty salmaqty usynystar engizdi. Osy oraıda BUU Bas Assam­b­leıasy óziniń 2016 jylǵy 12 aqpanda ótken plenarlyq otyrysynda Qazaqstan Prezıdentiniń «Dinder beıbitshilik úshin» forýmyn ótkizý jáne onyń messedji – ıadrolyq qarýdan bas tartýdy adamzattyń HHI ǵasyrdaǵy basty maqsaty retinde jarııalaý bastamasyn qoldaǵanyn aıta ketý kerek. Qazaqstannyń eńbeginiń arqa­synda ústimizdegi jylǵy 6 mamyrda Nıý-Iorkte BUU Bas Assam­b­leıasy tórinde terrorızmniń aldyn alýdaǵy jáne osynaý dertti qubylystyń paıda bolýynyń bastapqy sebepterin joıýdaǵy dinı lıderlerdiń róli týraly jan-jaqty ári baısaldy pikir almasýlar ótken «Dinder beıbitshilik úshin» joǵary deńgeıdegi únqa­tysýy uıymdastyryldy. Osy rette BUU Bas Assambleıasy men Qaýip­sizdik Keńesiniń resmı qujaty retinde joǵary mártebe alǵan Qazaq­stan Respýblıkasynyń Prezı­denti Nursultan Ábishuly Nazar­baevtyń «Álem. HHI ǵasyr» manı­fesi elimizdiń táýelsizdiktiń 25 jyly ishinde júrip ótken joly­nyń esebine aınaldy dese de bolǵandaı... Oıymdy tujyrymdap aıtar bolsam, osy shaǵyn maqala barysynda atalyp otyrǵan oqıǵa­lar reti zamanaýı álemdegi bar­lyq adamzattyń beıbit qatar ómir súrýi men progresi úshin dinara­lyq jáne mádenıetaralyq únqa­tysý bastamasyn kótergen, ony naq­ty iske asyra bilgen jáne ilge­riletip otyrǵan jahandyq aktor retindegi óz ornyn abyroımen alǵan Qazaqstannyń gýmanıstik ustanymynyń tereńdigine naqty dálel. Arystanbek MUHAMEDIULY, Mádenıet jáne sport mınıstri