Jer – halyqtyń ıgiligi

Keshe Astanada «Nur Otan» partııasy Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Muhtar Qul-Muhammedtiń tóraǵalyǵymen Demokratııalyq kúshterdiń «Qazaqstan-2050» jalpyulttyq koalısııasynyń otyrysy ótti. Ulttyq akademııalyq kitaphanada ótken jıynda elimizdegi jer reformasyna qatysty mańyzdy pikirler, tushymdy usynystar aıtyldy. Elimizdegi bedeldi 5 saıası partııanyń, eń iri 17 qoǵamdyq birlestiktiń, óńirlerdegi 500-den asa úkimettik emes uıymdardyń basyn biriktirip otyrǵan Demokratııalyq kúshterdiń «Qazaqstan-2050» jalpyulttyq koalısııasynyń otyrysyn Muhtar Qul-Muhammed ashty. Ol óziniń kirispe sózinde atalǵan koalısııanyń qoǵamymyzdaǵy yqpalyna qysqasha toqtalyp ótti. «О́tken Prezıdenttik saılaýda Otany­myzdyń saıası turaqtylyǵy men ornyqty damýyn, ekonomıkalyq órleýin maqsat etken elimizdiń jetekshi saıası partııalary, qoǵamdyq jáne úkimettik emes uıymdary jalpyulttyq koalısııaǵa birikken bolatyn. Búgin biz osy tamasha dástúrdi jalǵastyra otyryp, jerimizdiń taǵdyry tolǵandyratyn barsha otandastarymyzdy óz qatarymyzǵa shaqyryp, Jer kodeksin birigip talqylaýǵa belsene atsalysýyn ótinemiz», dedi Muhtar Qul-Muhammed. Sondaı-aq, «Nur Otan» partııasy Tóraǵasynyń birinshi orynbasary jer sekildi kıeli máselege qatysty zań jobasynyń taǵdyry mıtıngilerde emes, osyndaı meılinshe ashyq, anyq jaǵdaıda ótetin basqosýlar men sabyrly, salmaqty talqylaýlarda sheshilýi kerek ekenin atap ótti. Budan keıin spıker Jer refor­ma­sy boıynsha komıssııanyń eki otyrysy ótip, ashyq talqylaýlar arqyly kóptegen máseleler halyqqa tikeleı jetip jatqanyn, oblystarda qoǵamdyq keńester qurylǵanyn, oǵan barlyq múddeli taraptar, qyzy­ǵý­shylyq tanytýshylar, pikir aıta­myn deýshiler qatysa alatynyn jetkizdi. «Memleket basshysy mıllıon­daǵan adamdardyń taǵdyryna áser etetin zańnamalardy buqaralyq ashyq alańdarda, barlyq óńirlerde talqylaý týraly tapsyrma bergeni barshańyzǵa málim. Kez kelgen azamat osynda kelip, pikirin aıta alady. Biz de osy dástúrdi jalǵastyryp, atalǵan máseleni ashyq talqylaýǵa jınalyp otyrmyz», dedi Muhtar Qul-Muhammed. «Aq jol» partııasynyń tóraǵasy, Májilis depýtaty Azat Perýashev óz kezeginde jer reformasyna qatysty birqatar usynystaryn ortaǵa saldy. «Aq jol» partııasy Elbasy jarııa­laǵan moratorıdi tolyq qol­daıdy. Osy oraıda tıimdi usynystar, oı salarlyq pikirler ashyq aıtylýy qajet. Jer reformasy boıynsha ko­mıssııa halqymyzdyń aldynda, keler urpaq aldynda uıatqa qaldyrmaıtyn sheshim qabyldaǵany abzal. Jalpy, jekemenshik – naryqtyq ekonomıkanyń negizi. Sondyqtan, «Aq jol» partııasy jerdiń jeke­menshikke berilýin quptaıdy. De­genmen, bul jerde agroónerkásip keshe­nin tıimdi basqarý úlgisin eske­rýge tıispiz. Memleket agro­ónerkásip keshenin damytý úshin qomaq­ty qarajat aýdaryp keledi. Alaı­da, onyń tıisti nátıje bermeýi oılan­dyrady. Osy salanyń udaıy syn­nyń astynda qalýy da sonyń aıǵaǵy emes pe?» dedi A.Perýashev. Sondaı-aq, spıker sheteldik kompanııalardyń Qazaqstan jerin jalǵa alý máselesine de nazar aýdar­dy. Onyń sózine qaraǵanda, eger sheteldik kompanııalar elimizdiń aýyl sharýashylyǵy salasyna jańa tehnologııalar ákelip, sala­ǵa ınvestısııa quıyp, onda jań­ǵyrtýlar júrgizse, ondaı kompa­nııa­lardy qoldaýǵa ábden bolady. «Sheteldik kompanııalardyń qyz­metin, agrotehnıkalyq, ekolo­gııa­lyq jáne basqa da normalardy saqtaýyn baqylaý joǵary deńgeı­de uıymdastyrylýy qajet. Osy rette, Qazaqstanmen tikeleı shek­ara­lasatyn elderdiń kompanııa­la­ryna jerdi jalǵa berý quqyǵyn alyp tastaýdy usynamyn. Bul Qazaqstannyń ıntegrasııalyq min­dettemelerin eskere otyryp, separatızm men qoǵamdyq qatynastardaǵy qaýip­ter­diń aldyn alý, bolǵyzbaý maqsatynda jasalýy shart», dedi depýtat. Sonymen qatar, A.Perýashev Qazaqstanda jerge ıelik etý quqyǵy bar kompanııalardaǵy sheteldik quryltaıshylardyń úlesin qaıta qaraý kerektigin atap ótti. Onyń aıtýynsha, búginde bul shekteý 51 paıyz deńgeıinde tur. «Memleket basshysy jaqynda elimizdegi sheteldikter úlesi basym kompanııalardyń ıeliginen jer­di alyp, ony olarǵa jalǵa ǵana berý týraly aıtty. Al ondaı quryl­taı­shylardyń úlesin 25 paıyzǵa deıin tómendetýge bolady», dedi depýtat. Qazaqstan Kommýnıstik halyq partııasynyń hatshysy, Májilis de­­pýtaty Jambyl Ahmetbekov aýyl­­sharýashylyq jerlerin tıisti maqsat­ta paıdalanbaǵan azamattarǵa úlken mólsherde aıyppul salýdy usyndy. «Biz, kommýnıster, Elbasynyń Jer kodeksine baılanysty jarııa­laǵan moratorııin tolyq qoldap, qýattaımyz. Buǵan qosa, bizdiń partııa aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdi durys paıdalanbaǵany úshin jergilikti atqarýshy organ­darǵa jaýapkershilikti kúsheıtý kerek dep sanaıdy. Sondaı-aq, aýyl­sharýashylyq jerleriniń qunar­lylyǵyn tómendetkeni, maqsatyna saı paıdalanbaǵany úshin úlken mól­sherde aıyppul salý qajet. Al alyna­tyn aıyppuldy aýdandyq bıýdjet­terde qaldyryp, olardy sol aýdan­nyń aýyl sharýashylyǵyn damytý maq­satynda paıdalanǵan jón, dedi J.Ahmetbekov. Odan ári spı­ker bılik oryndarynyń azamat­tyq qoǵamnyń barlyq toptarymen laıyqty únqatysý ornatýy tıis ekenin jetkizdi. Al «Aýyl» partııasynyń tóraǵa­sy, Senat depýtaty Álı Bektaev jerdi jekemenshikke de, jalǵa berý­de de qatań baqylaý ornatýdyń ma­ńyz­dylyǵyna nazar aýdardy. «Bizdiń partııa jer jáne aýyl sharýashylyǵy mamandarymen aqyl­dasa kele, jerge qatysty refor­­malardy tolyq qoldaıtynyn málim­­deıdi. Degenmen, usynys-pikir­­le­rimiz de barshylyq. Sonyń ishinde búgingi rezonansqa qatysty aıtar bolsaq, halyq bárin túsinedi, alaıda, jurt­shylyqqa durys aqparat jetkizý máse­lesinde olqylyqtar bar. Negi­zinen, jaǵdaı ashyq aıtylyp, atqaryl­ǵan sharalar uǵynyqty jet­kizi­lýi kerek edi. Eń bastysy, jer qaı kezde de óz ıesin tabýy qajet. Sony­men birge, jerdi jalǵa bersek te, jeke­menshikke bersek te oǵan qadaǵa­laý qatań bolýy tıis. Ol bir ǵana mınıstr­lik arqyly qada­ǵalan­baı, halyq ta, qoǵam da, ákim­dikter de buǵan múddeli bolýy shart», dedi Á.Bektaev. Sonymen birge, senator jerdi sheteldikterge jalǵa berý máselesine qatysty óz pikirin bildirdi. «Árıne, jerdi eshkimge bermeı ustap otyra berýge de bolady. Alaı­da, jerdiń qunaryn arttyryp, odan qa­jetti ónim alýǵa qazir qazaq­stan­dyq sharýalardyń jaǵdaıy kelmeı­di. Onyń ústine qazir aýyl­sharýa­shylyq aınalymynda ıgerilip jat­qan 100 mln. gektardan astam jer bol­s­a, 100 mln. gektardan astam jer bos, tipti, qaraýsyz jatyr. 2 mln. ty­ńaı­ǵan jerimiz bar. Osyny ıgerý úshin de qarajat tapshy», dedi Á. Bektaev. Sonymen qatar, «Aýyl» partııa­synyń tóraǵasy elimizde 1 mln. 200 myńnan astam azamat úı salý úshin jer ýchaskelerin alý kezeginde turǵanyn sóz etti. «Jer máselesine qatysty prob­le­malar kóterilip jatqan kezde, onyń kóleńkeli tustaryna da nazar aýdarǵan lázim. Bulardyń bar­lyǵy da halyqtyń áleýmettik jaǵ­daıyna, turmys-tirshiligine tike­leı baılanysty. Máselen, Ult­tyq ekonomıka mınıstrliginiń máli­metine qaraǵanda, 1 mln. 200 myń­nan astam azamat úı salý úshin jer ýchas­kelerin alý kezeginde tur. Olar­dyń kópshiligi jastar, jas otba­sylar. Osy rette aıta keterligi, Úkimet qaýlysy arqyly ınfra­q­u­rylymy joq jerlerdi berýge tyı­ym salynǵan. Osyny syltaý etken ákimder jurtqa jer berýdi toqtatty», dedi ol. Onyń sózine qaraǵanda, sońǵy 10-12 jyl kóleminde úı salýǵa jer bólý múldem mardymsyz júrgizilgen, tipti, joqtyń qasy dese de bolady. «Mine, jer týraly áńgime tóńireginde eldiń yzasyn týdyratyn osyndaı másele de bar ǵoı. Sondyqtan da, bul problemany saraptap, keıbir kedergilerdi alyp tastap, naqty sheshimder qabyldaıtyn kez kelgen sekildi», dedi partııa tóraǵasy. Sondaı-aq, Á.Bektaev eldi meken­derdiń mańyndaǵy jaıylymdar máselesine de qatysýshylar nazaryn aýdardy. Onyń málimetinshe, sońǵy 10 jyl kóleminde ekonomıkanyń ilgerileýine baılanysty halyqtyń ál-aýqaty jaqsaryp, turǵyndardyń qolyndaǵy mal sany da edáýir kó­beıgen. Bul rette, burynǵy norma­tıv­terge sáıkes, ortaq paıdalanýǵa berilgen jaıylymdar tarylyp, mal jaıýǵa óriske shyǵarýǵa kedergiler kezdesip jatyr. «Erterekte keı­bireý­­lerdiń ıeligine ketken, jalǵa berilgen jaıylymnyń bárin revı­zııadan ótkizýge tıispiz. Artyq alyn­­ǵan jerler ortaq paıdalanýǵa berilip, eldi mekender turǵyndaryna jaǵdaı jasalýy kerek. О́ıtkeni, aýyl turǵyndarynyń turmysy mal sharýashylyǵyna tikeleı baıla­nysty», dedi spıker. Budan keıin Halyq Qaharmany, «QR Qarýly Kúshteri ardagerleri» QB úılestirý keńesiniń tóraǵasy, Májilis depýtaty Baqytjan Erta­ev, Májilis depýtaty Iýrıı Tımo­shenko, «Ardagerler uıymy» res­pýb­­lıkalyq qoǵamdyq birlestigi Orta­­lyq keńe­siniń tóraǵasy О́mir­zaq Ozǵan­baev, «Qazaqstannyń Eńbek Eri», «Agrofırma «Rodına» JShS dı­­rektory Ivan Saýer, «Qazaq­stan­­nyń Eńbek Eri», «Altyn­sa­rıno» JShS dırektory Borıs Knıa­­zev, «Atameken» UKP basqar­ma tór­­aǵa­­synyń orynbasary Nur­­jan Ál­taev, Kásipodaqtar fede­rasııa­s­ynyń tóraǵasy Ábilǵazy Qusa­ıy­­nov, QR Kásipkerler forý­my­nyń bas­qarma tóraǵasy Raıymbek Bata­lov, «Qazaqstannyń azamattyq alıa­n­sy» ZTB prezıdenti Nurlan Erim­­betov jáne taǵy basqalar sóz sóı­lep, ózderiniń jer reformasyna qatys­t­y usynys-pikirlerin jet­kizdi. Olardyń barlyǵy da jerdi ekono­mıkamyzdy damytyp, halqymyzdyń ál-aýqatyn jaqsartý maqsatynda ornymen paıdalaný qajettigin sóz etti. Osy arada aıta keteıik, «Ro­dına» agrofırmasynyń basshysy Ivan Saýerdiń «Jurtshylyqty ty­nysh­tandyrý úshin «jer shetel­dik­terge satylmaıdy» degen sóz jet­ki­liksiz. Zańda «sheteldik aza­mat­qa jer satý áreketi Otanǵa opa­syzdyq ja­saý» dep jazý kerek», de­gen pikiri qaty­­­sý­shylardy eleń etkizdi. Sol sátte, Muh­­tar Qul-Mu­hammed «Men BAQ-tar­­­dy osyn­daı málimdemelerge erek­­­she nazar aýdarsa eken deımin», dedi. Jıyn sońynda Muhtar Qul-Muhammed óz oılaryn ortaǵa salyp, tushymdy pikirlerin aıtqan barlyq qatysýshylarǵa alǵysyn bildirdi. Otyrys qorytyndysy boıyn­sha Demokratııalyq kúshterdiń jalpy­ulttyq koalısııasynyń birlesken úndeýi qabyldandy. Búgin biz aldymyzda turǵan jer reformasyna qatysty máseleni meı­linshe ashyq talqyladyq. Ártúrli pikirler aıtyldy. Tipti, bir suraqqa qatysty múldem qarama-qaıshy pikir­lerdi de estidik. Desek te, onyń basym kópshiliginde jerdiń qamqor ıesi bolý kerektigine jáne aýylsharýashylyq maqsatyndaǵy jerler osy salada aıtarlyqtaı tájirıbesi bar naǵyz agrarly sala mamandaryna, ıaǵnı óz isiniń sheberlerine berilýi kerekti­gine erekshe nazar aýdaryldy, dedi jıyndy qorytyndylaǵan ­M.Qul-Muhammed. Sonymen qatar, aýylsharýashylyq maqsatyndaǵy jerlerdi tolyǵymen túgendeýdi tyńǵylyqty júrgizý kerektigi jóninde de pikirler aıtyldy. Jerdi jalǵa alǵan sheteldikter­diń ony túrli qıturqylyqtar ar­qyly jekemenshikke alýyn múlde boldyrmaıtyn mehanızmder engizilýi kerek. Jer tek qazaqstandyqtarǵa berilýge tıis jáne olardyń óz úlesin sheteldikterge satýyna jol bermeıtin zań normalary bolǵany durys degen usynystar aıtyldy. Jerdiń naqty qunyn anyqtaý tásilin jetildirý boıynsha birqatar usynys engizildi. Zańda qoǵamnyń keń kólemde qatysýymen jáne tek básekelestik negizinde júrgiziletin aýksıondar men konkýrstardy ashyq ótkizýdiń tártibi naqty belgilenýi kerek. Shekaralyq aımaqtardaǵy jer­lerdi, sondaı-aq, eldi mekender ja­nyndaǵy jaıylymdar men shabyn­dyqtardy jalǵa berýge tyıym salý jónindegi usynystardy qoldaýǵa ábden turarlyq dep bilemin. Sizderdiń barlyq usynystary­ńyz muqııat zerttelip, júıelengennen keıin Memleket basshysynyń tap­syrmasymen qurylǵan jer refor­ma­syna qatysty respýblıkalyq ko­mıssııaǵa joldanady. Bizdiń koalısııamyzdyń otyry­sy barlyq qoǵamdyq kúshterdiń ara­­syn­daǵy keleli kelissózderdiń mańyz­dylyǵyn taǵy bir dáleldep berdi. Jal­pyulttyq dıalogtyń eshqandaı ba­la­masy joq. Tek ­ke­lissózge kelý ar­qy­ly ǵana biz kóp­tiń kóńilinen shy­ǵatyn zań jobasyn jasaýǵa qol jet­kize alamyz. Osy­­laı ǵana qoǵamdaǵy turaqtylyqty ­­saq­tap, memleket damýy­nyń bolasha­ǵyna jol ashamyz, dep túıindedi sózin M.Qul-Mu­hammed. Joldybaı BAZAR, «Egemen Qazaqstan»