Talqylaý alańynda – jahandyq taqyryp

*Búgin Astana ekonomıkalyq forýmy ashylady Buǵan deıin habar­laǵany­myz­daı, elordada elimizdiń ekonomı­kalyq jáne saıası ómirindegi eleýli oqıǵa – Astana ekonomıkalyq forýmy (AEF-2016) búgin óz jumysyn bastaıdy. Iá, Qazaqstannyń astanasyna, «Jańa ekonomıkalyq aqıqat: ártaraptandyrý, ınnovasııa jáne bilim ekonomıkasy» atty AEF-tyń basty taqyrybyn talqylaý úshin álemge tanymal sarapshylar, saıasatkerler, iri qarjy qu­ry­­ly­mynyń jetekshileri, halyq­ar­alyq uıymdar basshylary, Nobel syılyǵynyń laýreattary, ǵalymdar jınaldy. Álemdi shaıqaltqan qarjy daǵdarysy, Ortalyq Azııa jáne Kavkaz elderi qarjy júıesiniń álsiz jaqtaryn aıqyndap berip, ekonomıkasyn edáýir álsiretti. Osy elderdiń bir bóligi, eń aldy­men, ózderiniń qarjy-bank júıeleri­­­­niń úılesimsizdiginen, sonymen bi­rge, saýdanyń qysqarýynan, álem­dik qarjy naryǵynda qara­jat alý sharttarynyń kúsheıýi­nen kórinetin daǵdarys saldar­laryn qatty sezdi. Ortalyq Eýra­zııa mem­leketteriniń naryq­tyq ekonomıkalarynyń táýelsiz jumys isteýi, damýdyń ártúrli ssenarııleriniń jáne qarjy­lyq jahandaný jaǵdaılaryn­da joǵaryda atalǵan júıelerdi biriktirýdiń múmkindigin aldyn ala anyqtady. AEF-2016 sessııalarynyń birqatary qarjylyq jáne bank sektorynyń damý bolashaǵyna, monetarlyq saıasatqa jáne kapıtaldy baqylaý tártibine arnalady. Osylaısha, «Álemdik ekonomıkadaǵy keshendi beımálim­dik pen qubylmalylyq: Turaq­syzdyqtyń óskeleń qaterleri» sessııasy barysynda, birneshe elderdiń mysalynda zamanaýı naqty jaǵdaıdaǵy qarjylyq jáne ınvestısııalyq saıasat máse­lelerin talqylaý josparlaný­da. Kapıtaldy tıimsiz ǵalamdyq bólý, ınvestısııalardyń keshik­tiri­lýi jáne jyldam damıtyn naryqtardan kapıtaldyń jylys­taýy sııaqty aǵymdaǵy qaýip-qaterlerge baǵa beriledi. Spıke­r­ler ózderiniń álemdik ekono­mıka­daǵy rynoktar men reformala­r arasyndaǵy ózara qarym-qatynasy jónindegi kózqarasyn aıtady. «Astana» halyqaralyq qar­jy ortalyǵy ákimshiligi» AQ, «Ǵalymdardyń Eýrazııalyq eko­nomıkalyq klýby» qaýym­dastyǵymen birlese otyryp, «Qarjylyq ósýdiń álem­dik tájirıbesi: «Astana» halyqara­lyq qarjy ortalyǵyn damytýǵa arnalǵan mehanızmder men quraldar» sessııasyn ótkizedi. Munda AHQO múmkindikterin jáne AHQO aımaǵyna otandyq jáne sheteldik ınvestısııalar aǵymyn yntalandyrýdy, AHQO damý bolashaǵyn, sony­­men birge, sheteldik álem­dik qarjy ortalyqtaryn qurý jáne damytýdyń jetis­tikti táji­rı­besin qoldaný múmkin­dik­terin talqylaý josparlanýda. Sarapshylar pikiri boıynsha, elde «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵyn qurýdy esepke alýmen, Qazaqstannyń, tek aımaqtyq saýdalyq qana emes, sonymen birge, iri saýdalyq mámileler men tólemder júzege asyrylatyn qarjylyq hab bolýǵa barlyq múmkindikteri bar. Forým alańyndaǵy mańyzdy taqyryptardyń biri bankter men startaptardyń qarjylyq tehnologııalarynyń ózara qarym-qatynastary máselelerin, memlekettiń retteý jáne qoldaý, qarjylyq tehnologııa qural­­­daryn, sonymen birge, Blockchain teh­nologııalarynyń múmkindikteri men boljam­dy qaterlerin qamtı­tyn «Qarjy­lyq jańa tehnologııalar» taqyryby bolady. Forým barysynda turaqty damý jáne ekologııalyq qaterler máselesine erekshe kóńil bólinedi. BUU Damý baǵdarlamasy sessııasyn uıymdastyrýshylar, turaqty damý jáne jasyl ekonomıka qaǵıdalaryn iske asyrýǵa kóshý boıynsha Eýropalyq odaq qalalarynyń oń tájirıbelerin kórsetýge, sonymen qatar, kórsetil­gen quraldardy, Qazaqstan­nyń sý sharýashylyǵy salasyna BUU Damý baǵdarlamasy negizinde ońtaı­ly qoldanýǵa múmkindik jasamaq. Dástúr boıynsha forýmnyń qonaqtary arasynda ártúrli salalardaǵy Nobel syılyǵynyń laýreattary bar. Bıyl forýmǵa ekonomıka boıynsha Nobel syılyǵynyń laýreattary Edvard Preskott, Krıstofer Pıssarıdes pen Tomas Sardjent jáne basqa ǵalymdar qatysýda. Astana ekonomıkalyq forýmnyń «Spring Astana Economic School» arnaıy baǵdarlamasy aıasynda E. Preskott, K.Pıssarıdes, T.Sardjent leksııa­lary josparlandy. Dınamıkal­yq makroekono­mıkaǵa qosqan úlesi úshin 2004 jyly Nobel syılyǵynyń laýreaty atanǵan Edvard Preskott, AEF talqylaýlary men tolyq májilisine ǵana qatys­paı, forým qatysýshylary úshin leksııa oqıdy. Qazirgi kezde ol Mınneapolıstiń federaldyq rezervtik bankinde ekonomıst jáne Arızona ýnıversıtetiniń bıznes mektebinde professor bolyp jumys isteıdi. Edvard Preskott matematıkadan bakalavr dárejesin Sýortmor-kolledjinde, magıstr dárejesin Case-Western Reserve ýnıversıtetinde jáne doktor dárejesin Karnega-Mellon ýnıversıtetinde aldy. Ol «Economic Theory» birlesken redaktory jáne Ekonomıkalyq zertteýlerdiń ulttyq bıýrosynyń ǵylymı qyzmetkeri, sonymen birge, Ekonomıkalyq dınamıka qoǵamynyń burynǵy prezıdenti bolyp tabylady. «Qazaqstannyń ósý strategııasy» sessııasy barysynda, ekonomıka boıynsha Nobel syılyǵynyń 2010 jylǵy laýreaty Krıstofer Pıssarıdes ekonomıkalyq ósýdiń zamanaýı trendteri men ekonomıkalyq damý modelderi salasyndaǵy sarapshy retinde sóz sóıleıdi. Ol ekonomıkalyq ósý strategııalary salasyndaǵy máselelerdi talqylaý men usynystar jasaýǵa, sonymen birge, ekonomıkalyq damýdy yntalandyrý mehanızmderin jasaý, engizý jáne qoldaný boıynsha Qazaqstan men shetel memleketteri tájirıbelerin úılestirýge qaty­sady. K.Pıssarıdes London­nyń ekonomıka jáne saıası ǵy­lym­dar mektebinde ekonomıka kafed­rasy­nyń jetekshisi bolyp tabylady. Sonymen birge, sáıkes fýnksııa­lar tujyrymdamasyn jasaýǵa qatysty jáne eń alǵash prosestiń empırıkalyq táýeldilikterin anyqtady. Ekonomıka ınstıtýty syılyǵynyń ıegeri. AEF-2016 basty sharalary 10 halyqaralyq seriktesterimen, onyń ishinde BUU, Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıy­my, Halyqaralyq valıýta qory, Búkilálemdik bank, Eýropa Qaıta qurý jáne damý banki, Azııa damý banki, Boao azııalyq forýmy hat­shylyǵy jáne basqa­lar­men birlese otyryp, uıym­das­ty­ryl­ǵanyn erekshe atap ótken jón. «Egemen-aqparat»