Úkimet esebi tanystyryldy

Úkimet Senatta 2015 jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy týraly esepti tanystyrdy. Qarjy mınıstr­liginiń, Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi esep komıtetiniń jáne Ulttyq banktiń basshylary baıandama jasady, dep habarlady Senattyń baspasóz qyzmeti.  Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy týraly Úkimet esebin Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov tanystyrdy. Onyń baıandamasyn­da aıtylǵandaı, 2015 jyly res­pýb­lıkalyq bıýdjettiń kiristeri 6 137 mıllıard teńgege, nemese jos­par­daǵydan 105,7 paıyzǵa jetti. Shy­ǵystar 163 mıllıard teńge bo­lyp, jospardyń 99,8 paıyzyn qurady. Úkimet úshin áleýmettik sala basymdyqqa ıe bolyp tabylady. B.Sultanov atap ótkendeı, bıýdjetti kontrsıkldik ulǵaıtý birinshi kezekte  áleýmettik shyǵystardy ulǵaı­týǵa baǵyttalǵan, onyń bıýdjet qurylymyndaǵy úlesi 39,4 paıyzǵa ulǵaıyp, 2,8 trıllıon teńgeni qurady. Zeınetaqy tólemderiniń kólemi 9 paıyzǵa kóterildi. Qarjy mınıstrliginiń máli­metteri boıynsha, ótken jyly res­pýblıkalyq bıýdjet tapshy­lyǵynyń tómendeýi baıqaldy, ol 912 mıllıard teńge nemese Ishki jalpy ónimniń 2,2 paıyzyn qurady. Tapshylyq ishki jáne syrtqy qaryz alý esebinen qarjylandyryldy. Sondaı-aq, baıandamashy Qazaq­stannyń memlekettik qaryzynyń kólemine qatysty málimetter keltir­di. 2016 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵ­daı boıynsha memlekettik qaryz 9 022 mıllıard teńge (26,6 mıllıard AQSh dollary) boldy, nemese Ishki jalpy ónimniń 21,6 paıy­zyn qurady. B.Sultanovtyń aıtýyn­sha, qaryz aýyrtpalyǵy buryn­ǵy­sha qaýipsiz shekte qalyp otyr. Kiris­ke qatysty alǵanda qaryzǵa qyz­met kórsetý 15 paıyz shegindegi deń­geıde 10 paıyzdan tómendi quraıdy. Respýblıkalyq bıýdjettiń atqa­rylýyn baqylaý jónindegi Esep ko­mıtetiniń tóraǵasy Qozy-Kórpesh Jańbyrshın óziniń baıandamasynda jalpy Úkimette bıýdjettiń jos­par­daǵy kórsetkishteri atqa­ryl­ǵa­nyn atap ótti. Sonymen birge, res­­pýb­lıkalyq bıýdjettiń ıgeril­me­gen qarjysy 7,8 mıllıard teńgeni quraıdy. Artyq qaryz alýdan 2015 jyl­dyń sońynda 264,4 mıllıard teńge bıýdjet qarjysynyń qal­dyq­tary qalyptasty, ol 2014 jylǵy kólemnen (3 mıllıard teńge) eleý­li túrde (90 ese) artyp ketti. Odan basqa, Úkimettiń qaryzdyń 8,2 trıllıon teńgege belgilengen lı­mıti 465,7 mıllıard teńgege kóterildi. Esep komıtetiniń baǵalaýy boıynsha, bıýdjet qarjysynyń tıimsiz paıdalanylǵan qarjysy 459,2 mıllıard teńgeni qurady. О́tken jyly birqatar memle­kettik baǵdarlamalarǵa aýdıt júrgizildi. Atap aıtqanda, «Sala­matty Qazaqstan» jáne «Aqparatty Qazaqstan-2020» baǵdarlamalaryn iske asyrý barysynda qarjy tártip buzýshylyqtary anyqtaldy. Memlekettik organdarda jáne olardyń mekemelerinde 474,6 mıl­lıard teńge qarjy tártip buzý­shy­lyqtary anyqtaldy, onyń ishinde 2015 jylǵy respýblıkalyq bıýdjet qarjysy 142,3 mıllıard teńge boldy. Maqsatty transfertter boıynsha qarjy tártip buzýshylyqtary 410,5 mıllıard teńge boldy, onyń 97 paıyzy nemese 399,4 mlrd. teńgesi damýǵa arnalǵan maqsatty transfert qarjysy bolyp otyr. 2015 jyly 153 respýblıkalyq ınvestısııalyq jobalardyń 96-yn aıaqtaý josparlandy, is jú­zinde 81-i aıaqtaldy. Merziminiń saq­talmaýynyń negizgi sebepteri joba­lyq sheshimderge ózgerister engi­zý, konkýrstyq rásimder nátı­je­lerin bekerge shyǵarý, kelesi merzim­derdiń shyǵys somalaryn toqtatý nemese almastyrý boldy. Respýblıkalyq ınvestısııalyq jobalardy iske asyrýda ortalyq memlekettik organdar jalpy somasy 149,6 mlrd. teńgege, onyń ishinde 2015 jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń qarjysyn paıdalanýda 10,6 mıllıard teńgege tártip buzdy. Ulttyq bank tóraǵasynyń oryn­basary Alpysbaı Ahmetov qarjy-nesıe saıasatynyń asa ma­ńyzdy máseleleri týraly senator­lardy habardar etti. Onyń aıtýynsha, qarjy naryǵyndaǵy jaǵ­daı turaqty. Syrtqy qolaıly áser­lerdiń aıasynda teńge baǵamy bıyl­ǵy 4 aıda 3,6 paıyzǵa nyǵaıdy. AQSh dollary suranystan usynystyń basymdyǵy saqtalyp otyr. Ulttyq valıýtanyń jyldam nyǵaıýyna táýekeldi shekteý maq­satynda Ulttyq bank sheteldik valıýtany satyp alýshy retinde de kórindi. Qańtar – sáýirde Ulttyq banktiń satyp alýy 2,5 mıllıard teńgege jetti. 2016 jylǵy aqpanda sheteldik valıýta naryǵynda 10 jylda alǵash ret turǵyndar satyp alýdan góri kóbirek satty. Naýryz ben sáýirde osy kórinis jalǵasty. Qorytyndysynda úsh aıda halyq 763,3 mıllıon dollar satty. 2016 jylǵy sáýirdiń sońynda ınflıasııa jylǵa shaqqanda 16,3 paıyzdy qurady. Ulttyq banktiń boljamy boıynsha, jyldyń sońynda ınflıasııa deńgeıi nysanaly deńgeıdiń 6-8 paıyzynyń joǵarǵy shegine taıaý bolady. Bank depozıtteriniń dollarǵa aınalý deńgeıi de tómendep keledi. Sheteldik valıýtadaǵy depo­zıtterdiń úlesi 2016 jylǵy qań­tarda 69,9 paıyzdan 2016 jylǵy 60,4 paıyzǵa deıin tómendedi. Bul kóri­nis ekonomıkany nesıeleýdi keńeı­týge alǵysharttar jasaıdy. Ulttyq banktiń jalpy halyq­aralyq rezervteri jyl basynan beri 1,7 mıllıard AQSh dollaryna nemese 59 paıyzǵa ulǵaıdy jáne sáýirdiń aıaǵynda 29,5 mıllıard dollardy qurady. Ulttyq qordyń aktıvteri sáýirdiń aıaǵynda 1,9 mıllıard dollarǵa nemese 3,1 paıyzǵa, 65,4 mıllıard dollarǵa ósti. Nátıjesinde elimizdiń halyqaralyq rezervteri jyl basynan beri 3,6 mıllıard dollarǵa nemese 3,9 paıyzǵa ulǵaıyp, jalpy alǵanda 95,0 mıllıardqa jetti. Makroekonomıkalyq trendter­diń turaqsyzdyǵy aıasynda Ulttyq bank salmaqty aqsha-nesıe saıasatyn ustanýǵa nıetti. Baıandamashylar Parlamenttiń joǵarǵy palatasynyń depýtat­ta­rynyń saýaldaryna jaýap berdi. Sharany qorytyndylaı kelip, Senat Tóraǵasynyń orynbasary Asqar Beısenbaev ótken talqy­laý­dyń mańyzdylyǵyn, bıýdjettiń qatań atqarylýy qajettigi men atqa­rý tártibin arttyrý qajettigin atap ótti. Tóraǵanyń orynbasa­ry 2015 jylǵy bıýdjetti atqarý qory­tyndylary Senat komıtetterinde odan ári tabysty qaralatynyna, al aıtylǵan usynystar memlekettik organdar jumysynda eskeriletinine senim bildirdi.