Batyr aýylyn qorlaý qashan tyıylady?

Qazir jasym 68-de. Astana qalasynda turamyn. Osy jasqa deıin aqparat quraldaryna júginip kórmeppin. Bir jaıt oıdan ketpeı, mazalaı bergen soń osy hatty jazýǵa týra keldi. Bul másele anamdy da tiri kezinde únemi tolǵantýmen bolǵan edi. Endi oılasam, jalǵyz aǵasynyń aldynda boryshyn oryndaı almaǵany anamnyń janyna qatty batqan eken. Ol kisiniń joǵary laýazymdy sheneýnikter atyna jazǵan keıbir hattarynyń kóshirmeleri áli kúnge saqtaýly. Endi negizgi máselege kósheıin. Anamyz Zeınep Keńes Odaǵynyń Batyry Sultan Baımaǵambetovtiń artynda qalǵan jalǵyz qaryn­dasy edi. Ol kisi 2013 jyly 90 ja­synda dúnıeden ozdy. Ekeýi de Qostanaı oblysynyń Áý­lıe­­kól aýdany ortalyǵynan 7 shaqyrymdaǵy Qoıandyaǵash dep atalatyn aýylda dúnıege kelgen. Ata-anadan jastaı aıyrylǵan aǵasy Sultan 1939 jyly áskerge shaqyrylǵanda qaryndasy 16 jas­ta sol aýylda jalǵyz qalypty. Sultan Baımaǵanbetovtiń 1943 jyly Lenıngrad túbindegi keskilesken shaıqasta jaýdyń dzotyn keýdesimen jaýyp erlik­pen qaza tapqanyn búkil el biledi. Áńgime ol kisiniń taǵdyry týraly emes, batyrdyń týǵan aýyl­y jóninde bolyp otyr. Sol bir aýyr jyldarda qazaq aýyldarynda qalǵan bala-shaǵa, áıelder men qarttar, múgedekter maıdan úshin dep uıqysyz-kúlkisiz jankeshtilikpen eńbek etti. Al 50-shi jyldary aýyldyqtar óz qarajatyna aýyl ortasyna batyr uldaryna eskertkish ornat­ty. О́kinishke qaraı, 60-jyl­dary tyń ıgerý kezinde kolhozdar biriktirilip, sovhozdar ashylǵanda, aýdan basshylyǵy Qoıandyaǵash aýylyn 2-3 kolhozben qosyp, sovhozǵa aınaldyryp, dırektorlyqqa Chývılın degen bir kisini taǵaıyndady. Osy kezden bastap qazaq aýylynyń jaǵdaıy nasharlap, aqyry ne kerek, múlde quryp tyndy. Batyr eskertkishi buzyldy, elektr júıesi kesildi, júmys isteıtin jastaǵylardy jan-jaqqa kóshýge májbúr etti, ádiletsizdikke kónbegen aýyl aqsaqaldary narazylyqpen aqyr sońyna deıin otyrdy. Bul da eshteńe emes edi, qorlyqtyń zory beri kele bastaldy. Erte zamandarda ómir súrgen Baıqulaq batyr aýylyn, beride shyqqan Sultan batyr aýylyn zıratymen qosa Semıozernoe, Amanqaraǵaı poselkeleriniń kúl-qoqys tóge­tin ornyna aınaldyrdy. Sóı­tip, kúni búginge deıin aýdan orta­lyǵynan 7 shaqyrym jerdegi Sultan Baımaǵambetov týǵan Qoıandyaǵash aýylynyń orny kúl-qoqys tógetin oryn bolyp tur. Jaraıdy, ol kezde basqa zaman boldy, Sultannyń qaryndasynyń, aýyl turǵyndarynyń shaǵymyna nazar aýdarmady, nemquraıdylyq tanytty, keıbir sebeptermen túsin­gisi kelmedi delik. Al qazir she? El egemendigin alyp, táýel­siz memleket bolǵan kezde aýdan ákimdigi, jergilikti basshylar qaıda qarap otyr? Eger keýdelerinde ulttyq namys bolsa, sol ketken óreskel qatelikterdi durystaý kerek emes pe? El úshin, beıbit ómir úshin janyn pıda etken batyrlarymyzdyń dańqyn asyryp, olardyń týyp-ósken jerlerin saqtaı bilmeý – azamat degen atqa syn. Osyny túsinip, aýdan basshylyǵy bir shara qoldanar degen úmitpen de osy hatty jazyp otyrmyn. Ǵaýezhan QADYRBAEV,