Halyqtyń ıgiligine jaratylady

Jer degenimiz – ata-babamyz­dan kele jatqan qasıetti uǵym, qas­terli dúnıe. Qazaqtyń quty, tórt túlik maly, bar baıly­ǵy men bere­kesi jerde. Sondyqtan, baı­­taq dala­myzdaǵy aýyl sharýa­shy­ly­ǵyna jaramdy jerlerdi durys­tap paıdalanýymyz kerek. Jerdi mal ósirýge, egin salýǵa nemese bas­qa da qajetimizge tıim­di paıda­laný – búgingi basty min­detimiz. Jer qa­­shanda eldi asy­raǵan, eldi saq­ta­ǵan. Áli de asyraıdy, saq­taıdy. Jasy­ratyny joq, gektar­lap alynyp, uzaq jyldan beri týsyrap jatqan jer­ler elimi­zde jeterlik. Muny kórip te, estip te júrmiz. Son­dyq­tan, mem­leketi­mizdiń basty baı­lyq­ta­rynyń birin halyqtyń ıgi­ligine jaratý kerek. Jerdiń qa­zy­nasy – eginshi men malshynyń qolynda. Qaı óńirde bolsa da jerdi ıem­denip alyp, paıdalanbaı otyr­ǵandar kezdesedi. Olardan góri, jerdi uqyptap paıdalanýshylar ha­lyqtyń ıgiligine qyzmet etedi. Álbette, jerdi barshasy da paıda­lanǵysy keledi. Biraq tıimdi paı­dalanýǵa jekelegen adam­dar­dyń qarjylyq nemese teh­nıkalyq múmkindigi jete bermeı­di. Úkimet sońǵy jyldary aýyl sharýa­shylyǵyna kóp qol­daý kórsete bastady. Aıtalyq, jeke sharýa­shylyqtarǵa qarjylaı kómek, jańa tehnıkany lızıng júıesimen usyný sııaqty jeńil­dikter bar. Muny paıdalana bilýi­miz kerek qoı. Osy arqyly mal ósirsek, onyń ónimi kól-kósir emes pe! Egin egip, ámse qus ósirse de jer qadirin biletin jannyń qolyna tıse quny da eselenip shyǵa kelmeı me! Bul rette jekelegen sharýa­shylyqtardy irilendirýdiń mańyzy zor. О́ıtkeni, jeke adam­nyń qolynda jerdi óńdeýdiń barlyq tehnıkasy jetkilikti bola bermeıdi. Burynǵy keńsharlardyń tájirıbesimen maldyń basyn ósirýge, jerdiń qunaryn arttyrýǵa jaǵdaı jasalýy tıis. Bul jerge eshqandaı qııanat jasaýǵa jol bermeıdi. Eńbekke beıil jandar tarshy­lyq kórip júrgende, áldebir adam­­­­dar­dyń jerdi paıdalanbaı,­ ba­ýy­­ryna basyp jatýyn qup kórmeımin. Bola­shaqta Jer kode­ksine ózgertýler men tolyq­ty­rý­­lar engizilýi osy baǵytta jańa múm­­­kindikter týdyrady dep oılaı­myn. Qazir jergilikti teledıdar­daǵy, basylymdardaǵy jarnama­lardy qarap otyrsańyz, qoıshy men baqtashyǵa suranys úlken ekenin kóresiz. Mal sha­rýa­shylyǵy­men shuǵyldanatyn adam azaıyp ketti. Altyn besik aýylymyzdan aǵaıyndar kóship jatyr. Qarttar ǵana qaldy. Jastar mal baǵýdan qashady. Sondyqtan, jumyssyz ­jastardy, bilikti aýylsharýashylyq mamandaryn aýylǵa tartýdyń jobasyn jasaý kerek. Osy baǵytta aýylǵa baratyn adamdardy yntalandyratyn Úkimet qaýlysy bolsa dep oılaımyn. Máselen, aýyl sharýashylyǵyna bet burýshylarǵa kelisimshart negizinde baspana berilse, 6 paıyzdyq nesıe berilse, balasynyń oqý oqýyna, ózin-ózi jetildirýine jaǵdaı jasalsa, zeınetaqy jasyna erte shyǵýyn qamtamasyz etse degen sııaqty kóptegen keshendi jeńildikterdi qamtıtyn baǵdarlama qabyldanar bolsa, aýyldy da kórkeıtedi, jerdi de ıgerýge septesedi. Bul jastardy qyzyqtyrady. Búginde Úkimettiń eko­nomıkalyq múmkindigi bar. Biz­diń tabysymyzdyń negizi aýyl­da. Et te, sút te, maı da aýylda. Son­dyqtan, aýyl sharýashylyǵy jer­leriniń durys paıdalanylýy­na, qu­narlylyǵyn arttyrýǵa zań­­­dyq turǵydan jol ashylady, ıaǵnı jerdi paı­dalanýshylardyń ju­­mys júıe­si retteledi degen senimdemin. Jerdi sheteldikterge jalǵa berýge halyqtyń alańdaýshylyǵyn túsinýge bolady. Jerdi jalǵa alǵannan keıin, ony durys paıdalana ma, zań aıasynda kórsetilgen sharttar oryndala ma, zııandy hımııalyq qospalarmen jerdi búldirip, typ-tıpyl qylyp kete me degen qorqynysh bar. Son­dyqtan, bul máseleler zańnama aıasynda jan-jaqty oılastyrylýy, Úkimet múshelerimen, zań shyǵarýshy organmen, halyqpen ábden kelisip, pisirilýi kerek. Jerdi jalǵa alsańyz, durys paıdalanasyz, qunaryn tómendetpeısiz, ónimin kópshiliktiń ıgiligine qaýipsiz deńgeıde jaratasyz degen talaptardyń barshasy oryndalýy kerek. Halyqaralyq sot arqyly da sheshilmeıtin máseleler bolady. Sol sebepti jer máselesinde saqtyqtyń bolýy, saýattylyqtyń qajettiligi – zańdylyq. Baltabek ERSÁLIMOV, «Abaı» qorynyń prezıdenti, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri SEMEI