Jahandyq qaýipsizdik

Ony qalyptastyrýda álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri seziniń alatyn orny aıtarlyqtaı Alda Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary seziniń Hatshylyǵy uıymdastyratyn «Din terrorızmge qarsy» halyqaralyq konferensııasynyń búgingideı mazasyz zamanda alatyn orny men ýaqtylyǵy zor ekendigi aıtpasa da túsinikti. Osy jahandyq deńgeıdegi alqaly basqosý qar­sańynda ultaralyq tatýlyq pen dinara­lyq kelisim, ıaǵnı qoǵamdaǵy turaqtylyqty qamtamasyz etetin negizgi faktorlar retinde osy eki máselege qatysty oıymyzben bólisýdi jón kórip otyrmyz. Bul turǵyda aldymen atap ótetin jaıt – halyqaralyq arenada jaýapty ári senimdi áriptes jáne jahandyq únqatysý alańynyń bastamashysy retinde Qazaqstannyń ımıdjin qalyptastyrǵan jetistik­teri álemdik qoǵamdastyq tarapy­nan moıyndalǵan. Osy oraı­da, etno­s­aralyq jáne konfessııa­ara­­lyq kelisim, barlyq adamdar­dyń ózara túsinistigi men teń­digi Qazaq­stan qoǵamynyń turaq­ty­lyǵy men turaqty damýyn qam­ta­ma­syz etýdiń formýlasy bolyp kele jatyr. Qazaqstan Respýblıkasy óziniń kúsh-jigerin atalǵan qundy­lyq­tardy halyqaralyq arenada ornyqtyrýǵa jumyldyrýda. Sońǵy jyldary ártúrli fak­tor­larǵa baılanysty álemde aıtar­lyqt­aı ózgerister oryn alyp otyr. Halyqaralyq qoǵamdastyqtyń kúsh-jigerine qaramastan, Jer sharynyń ártúrli aımaqtaryndaǵy qaqtyǵys oshaqtary azaıar emes. Halyqaralyq terrorızm qaýpi óse túsip, saldarynan myńdaǵan kiná­siz adam kóz jumyp, on myń­daǵan adam baspanalaryn tastap ketýge májbúr bolýda. Búgin­gi kúnde áskerı qaqtyǵystar oryn alyp otyrǵan elderden jan saý­ǵalaǵan san myńdaǵan bos­qyn­dardy qabyldap otyrǵan Batys Eýropa elderi de osyndaı jaǵdaı­lar­dyń saldarymen betpe-bet qalýda. Halyqaralyq qoǵamdastyq osy jáne basqa da zamanaýı qaýip-qaterlerge jarııalylyq, ózara qurmet jáne ózara túsinistik qaǵı­dat­taryna negizdelgen jahandyq qaýipsizdiktiń jańa paradıgmalaryn qura otyryp jaýap berýi tıis. Osy baǵytta qabyldanǵan áreketterdiń jalpyǵa ortaq us­tanymy barlyq memleketter men halyqtardyń kúsh-jigerin biriktirýge, beıbitshilik pen ke­lisimdi qamtamasyz etýge tuǵyr­lanýy tıis. Memleket basshysy N.Á.Nazarbaev Iаdrolyq qaýip­sizdik jónindegi IV sammıt jumysy aıasynda álemdik qoǵamdastyqty qurap otyrǵan ulttardyń zamanaýı qoǵamdaǵy soǵystar men qaqtyǵystardy boldyrmaýǵa qatysty jaýapkershiligin qalyp­tastyrýǵa baǵyttalǵan «Álem. HHI ǵasyr» manıfesi» irgeli qujatyn usyndy. Osy rette, bizdiń elimizdiń jahandyq deńgeıde ózara túsi­nis­tikti qalyptastyrý men damy­týǵa aıtarlyqtaı úles qosyp otyrǵanyn aıta ketýimiz kerek. Buǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń bastamasymen 2003 jyldan beri ótkizilip kele jatqan Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń sezderi dálel bola alady. Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń sezi osy jyldar aralyǵynda onyń sheńberinde ártúrli dinder men mádenıetter ókilderiniń arasynda beıbitshilik pen ózara túsinistikti nyǵaıtýdyń, jahandyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýdiń ózekti máseleleri talqy­lanatyn biregeı únqatysý alańyna aınalyp úlgerdi. Sezdiń jasampazdyq áleýeti únqatysý men kelisimdi nyǵaı­týdyń negizi bolyp qana qoımaı, budan keıin de memleketter men qoǵamdardyń adamzattyń mańyzdy basymdyqtary bolyp tabylatyn beıbitshilik, kelisim, ózara qurmet, úılesim men yntymaqtastyqta turaqty damýynyń irgeli tuǵyr­na­masy retinde qala beretin bolady. Osy turǵydan aıtar bolsaq, dinbasylardyń, saıasatkerlerdiń, sarapshylar qaýymdastyǵynyń, buqaralyq aqparat quraldarynyń, jalpy alǵanda, izgi nıetti barlyq adamdardyń belsendi róli osynaý strategııalyq maqsatqa qol jetkizýdiń basty sharttarynyń biri bolyp tabylady. Osyndaı izgi bastamanyń negizi bizdiń elimizde, elordamyz Astanada qalanǵandyǵy qýantady. Sezdiń damý dınamıkasy forým bedeliniń turaqty ósip otyrǵanyn, onyń zamanaýı álemde týyndap otyrǵan kúrdeli saýaldarǵa birlesip jaýap izdeý úderisinde yqpalynyń artyp otyrǵanyn kórsetedi. Sondyqtan Astana dinaralyq forýmy sheńberinde dinı lıderlerdiń, saıası jáne qoǵam qaıratkerleriniń, sarapshylardyń qatysýymen iske asatyn dáıekti únqatysýdyń ózektiligi árqashan saqtalyp qala beredi. Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri sezderiniń jumysy sheńberinde saıası qaıratkerlerden ǵana emes, sondaı-aq, álemdik jáne dástúrli dinder lıderlerinen úlken kúsh-jiger salýdy talap etetin mádenıetter men dinderdiń ózara árekettesýiniń, dinaralyq jáne etnosaralyq qatynastardyń úılesimdiginiń jańa modelin ornatý jan-jaqty talqylanady. Astana forýmynyń qyzmetiniń negizine teń quqyqtylyq, ózara qurmet, bir-biriniń múddelerin moıyndaý, yntymaqtastyq pen ózara túsinistik qaǵıdattary salynǵan. Búgingi tańda adamzattyń bola­shaǵyna nemquraıly qara­maıtyn barlyq adamdardyń Jer betinde beıbitshilikti saqtaý boıyn­sha aýqymdy dıalogty qa­lyptastyrýǵa baǵyttalǵan Qazaq­stan Respýblıkasy Prezı­dentiniń halyqaralyq basta­malarynyń shynaıylyǵy men ómirsheńdigine senimdi bolýy osyǵan negizdeledi. Osy rette, «Bir adam jerde iz qaldyrady, júz adam – soqpaq tebedi, myń adam – jol salady» deıtin ómir danalyǵyn basshylyqqa alar bolsaq, Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń sezi aldaǵy uzaq ýaqyttar boıy álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń, bedeldi saıası qaıratkerlerdiń, iri halyqaralyq uıymdardyń basshylarynyń jahandyq únqatysý alańy retinde dinaralyq jáne mádenıetara­lyq suhbatty ilgeriletýdiń, zama­naýı álemniń ózekti máselelerin sheshýdiń pármendi quraly bolyp qala beretinine senimdimin. Marat ÁZILHANOV, Mádenıet jáne sport vıse-mınıstri