Bastaldy!

Jeksenbi kúni elordadaǵy «Astana – Arena» stadıonynda  VII Qysqy Azııa oıyndary saltanatty túrde ashyldy. Ondaǵy 27 memleketten kelgen sportshylar delegasııasy men sheteldik qonaqtar jáne respýblıkamyzdyń oblystarynan jınalǵan otandastarymyz aldynda Elbasy Nursultan  Ábishuly Nazarbaev sóz sóıledi.

Qurmetti qonaqtar!

Qymbatty sportshylar!

Qadirli jankúıer qaýym!

Qazaqstan halqy atynan VII Qysqy Azııa oıyndaryna jınal­ǵan barshańyzdy ystyq yqylas­pen qarsy alǵanyma qýanysh­tymyn. Álem halqynyń teń jartysy mekendeıtin Azııa qurlyǵyndaǵy bul dúbirli jarys – bıylǵy jyl­dyń eń úlken sport merekesi. Biz mundaı qurlyqtyq sha­ra­ny TMD jáne musylman elderi arasynda tuńǵysh ret ótkizip otyr­myz. Bul jasampaz sharanyń Qazaq jerinde ótýi – elimizge kórsetil­gen qurmet pen senimniń jarqyn aıǵaǵy dep bilemin. Bul Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyldyq merekesiniń betashar oqıǵasy bolady. Meniń shaqyrýymdy qabyl alyp, baıraqty básekeniń ashy­lýyna kelgen mártebeli meıman­darǵa rızashylyq bildiremin. Azııa Olımpıadalyq keńesi­niń prezıdenti Ahmad ál-Fahad ál-Sabah myrzaǵa jáne Ha­lyq­ara­lyq Olımpıada Komıtetiniń prezıdenti Jak Rogge myrzaǵa alǵys aıtamyn. Olımpııalyq oıyndar búgin­de elder men halyqtar arasyn­da­ǵy dostyqtyń altyn arqaýyna aınaldy. Baıyrǵy baıtaq mekende bizdi Azıada rýhy jaqyndastyra tú­se­di dep senemin. Bul bizdiń «Maqsaty birdiń – rýhy bir» degen ortaq ura­ny­myzda kórinis tapqan. Shyǵys pen Batysty jalǵa­ǵan ulan-ǵaıyr Qazaq jerindegi Azıada oıyndary Astana men Alma­tyda qatar ótkiziledi. Eýrazııadaǵy izgilik pen beıbitshiliktiń besigine balanǵan Astanada búgin olımpıada alaýy tutanyp otyr. Elordamyzda qysqa ýaqyt ara­lyǵynda halyqaralyq  deń­geı­degi iri sport keshenderi paı­dalanýǵa berildi. О́zderińiz kórip otyrǵan, 30 myń adamǵa arnalyp salynǵan osy «Astana-Arena» stadıony sonyń jarqyn aıǵaǵy. Al Almatydaǵy Medeý men Shymbulaqta álemdik talaı rekordtar dúnıege kelgenin bar­sha­ńyz bilesizder. Men osy Azıada oıyn­daryn­da da kóptegen rekordtar jańa­rady dep senemin. Qymbatty dostar! Sportta shekara joq, ol halyqtardy biriktiredi. Bıylǵy jyly Qazaqstanda ótip otyrǵan Qysqy Azııa oıyndarynyń tarıhynda birinshi ret oǵan qatysýshylardyń sany 27 elden asty. Myńǵa tarta sportshylar sport­tyń on bir túrinen me­dal­dardy sarapqa salady. Qysqy Azııa oıyndarymen biz Qazaqstan Respýblıkasy Táýel­siz­diginiń 20 jyldyǵyna arnal­ǵan sharalar betin ashamyz. Jańa ǵana Azııa olımpııalyq ke­ńesiniń jalaýy kóterildi, sport­shy­lar men tóreshiler ant qabyldady. Men ádil kúresti eń laıyq­tylardyń jeńiske jetýine tilek bildiremin. Jankúıerlerge qyzyqty kóri­nis­ter men jańa áserli sezim tileımin. Azıadanyń izgi alaýy máńgi dostyqtyń belgisine aınalsyn. Qadirli qaýym! Osymen VII Qysqy Azııa oıyn­daryn saltanatty túrde ashyq dep jarııalaımyn! * * *

Azıada alamany

Astana men Almatyda VII Qysqy Azııa oıyndarynyń jarystary ótip jatyr

BASTALDY!

Jeksenbi kúni birneshe jyldan beri taǵatsyzdana kútken kúnimiz de kelip jetti. Osy kúni Astanadaǵy «Astana-Arena» jabyq stadıonynda Qysqy Azııa oıyndary saltanatty jaǵdaıda ashylyp, Ál-Kýveıt qalasynan bastaý alǵan Azıadanyń alaýy alyp arenada ornatylǵan Oıyndardyń bas qazandyǵynda tutandy. Bul elimiz táýelsizdiginiń 20 jyl­dyq mereıtoıynyń betashary ispettes bolǵan is-sharaǵa Elbasy Nursultan Nazarbaev, saltanatty rásimge arnaıy shaqyrtýmen kelgen Qyrǵyz Respýb­lıkasynyń prezıdenti Roza Otýnbaeva, Ábý-Dabıdyń murager hanzadasy Sheıh Muhammed ben Zaıd ál-Nahaıan, Azııa Olım­pıadalyq keńesiniń prezıdenti sheıh Ahmad ál-Fahad ál-Sabah, Ha­lyq­aralyq Olımpıada komıtetiniń tór­aǵasy Jak Rogge zaıybymen jáne Qysqy oıyndarǵa qatysýshy elderdiń resmı delegasııalary men sportshylar, elimizdiń jer-jerinen osy saltanatty sharany tamashalaýǵa kelgen otandas­tarymyz ben shet el týrısteri qatysty. Aldyn-ala atap ótetin nárse, Azıa­danyń ashylý saltanaty óte orasan, otandastarymyzdyń óz elinde buryn-soń­dy kórmegen zor aýqymmen uıym­das­tyryldy. Munda 10 myń sharshy metrdi quraıtyn ekrannyń keńistiginde 27 myń adamdy 2 saǵat 40 mınót boıy beıjaı qaldyrǵan joq. Al Azıadanyń ashylý saltanaty týra 10 mınót qal­ǵan­da keri ýaqyt sanaýmen bastaldy. Sóıtip, alyp tablodaǵy keri ýaqyt sanaý 19.00-ge kelgende ashylý rásimin­degi mátingerlik habarlamalar tártipke sáıkes, Oıyndardy qarsy alǵan eldiń memlekettik tili – qazaq tilinde jáne aǵylshyn tilinde júrgizilgen soń, eki aq boz at mingen azamat memlekettik týdy ustap, alańnyń jıegimen júrip ótti. Osydan keıin memlekettik týdy Qazaqstannyń halyq ártisi Asanáli Áshimov, ánshi-kom­pozı­tor Eskendir Ha­san­ǵalıev, ataqty sport­shylar Ámın Tuıaqov pen Jánibek Saýranbaev alań­nyń soltústik trıbýna­sy jaǵynda or­natylǵan sahnaǵa qaraı alyp shyǵyp, Qurmet qaraýylynyń ka­pıtany Qanat Túzeuly bastaǵan sarbaz­darǵa tabys etti. Odan ári memlekettik ánuran shyr­qalyp, Azıadaǵa qatysýshy elder ret-retimen kórermender aldynan kórin­di. Bizdiń el jarysty alańǵa qa­byl­daýshy el retinde eń sońynan shyqty. Jerdiń kıesi men eldiń ıesin tanyt­q­an dástúrli folklorlyq qoıylymdar birinen soń biri 27 myńǵa jýyq kórer­menniń kózaıymyna aınaldy. Tól tarıhymyz ben ult mádenıetiniń tereń tamyrynan syr sherte bilgen barlyq áýen men yrǵaq, kórinis pen qoıylym aıyzymyzdy qandyrǵandaı boldy. Ási­re­se, qanatty pyraq attardyń sım­volıkalyq máni aıryqsha áser qal­dyr­ǵany sózsiz. О́ıtkeni, ol jaı ǵana qa­nat­ty at emes, ol álem órkenıetine kósile shabatyn naǵyz pyraq bolatyn.  Tulparlarmen birge darhan danalyqty darytatyn aspan, jer, sý, aýanyń qadir-qasıetin bildiretin beınesıýjetter ekrannan kórsetilip otyrdy. Ult­tyq atrıbýttardyń úılesim tapqan tusy kók aspanǵa samǵap ushqan qyran­men sáıkes astasyp jatty. Bolashaqqa kóz júgirte biletin, eldiń erteńin elden buryn oılaı alatyn kók bóriniń urpaqtary ózderiniń eshkimnen de kem emestigin taǵy da bir dáleldegendeı. Árbir teatrlandyrylǵan mýzyka­lyq qoıylymnyń ózindik mán-maǵy­nasy da boldy. Nurjamal Úsenbaeva­nyń oryndaýyndaǵy án aıasynda kúnniń ystyq shýaǵy men nurynyń astynan dúnıege sábı keldi. Ananyń jyly ári pák júregi men ystyq yqylasyna bólenip ósip, júregine uıalaǵan mahabbat Jer-Ana tósi – jazıraǵa jeteleı berdi, jeteleı berdi... Sodan baryp sahnalas kók aıdyn­nyń ortasynda qazaq jerinde dúnıege kelgen ǵulamalar men kósemderdiń esimderi, týǵan jerleri jazylǵan úlken kitap paraqtala bastady. Jer-Ananyń qadir-qasıetinen osyndaı álemge áıgili bolǵan ult perzentteriniń halyqqa maqtanysh bolatynyn álemge jar salǵandaı áser qaldyrdy. Shynymen de bul aıtylǵandardyń bári maqtanýǵa turarlyq qudiretti qundylyqtar ǵoı! Sahna tórine jaıǵasqan orkestrler nazdy áýendermen, kúmbirlegen kúı áýezimen qoıylymdarǵa jarasymdy ór­mek toqydy. Stadıonǵa jınalǵan otan­das­tarmen birge sheteldik meıman­dardyń da kóńil aspandary kúlimsiregenderi júz­derindegi jymıǵan kelbetterinen-aq bilýge ábden bolady. Sodan baryp Abaıdyń «Jelsiz tún­de jaryq aı» áýeniniń súıeme­ldeýimen aıdyn ortasyna shańyraq beıneles kórinis keshtiń sán-saltanatyn eseleı tústi. Álemdegi beıbitshilik pen elimizdegi ult birliginiń tereń maǵynalyq sıpatyn dáriptegen shańyraq óz beınesimen úlken maǵynany meńzegenin otyrǵan árbir kórermenniń sanasyna saıalaǵandaı boldy. Ulttyq saz-áýeni­miz jaıly    kompozıtor Rınat Gaısın: «Bizdiń ulttyq áýenderimiz eshqandaı memleketke, eshbir ultqa uqsamaıdy. Ár memlekettiń dástúri bar. Ár mem­lekettiń áýenderi bar. Men oılaımyn, jalpy qazaqtyń mýzykasy, mádenıeti erekshe. Osynyń bári ashylý salta­natynda kórinis tapqanyna qatty qýa­nyshtymyn», – dep aǵynan jaryldy. Úsh saǵatqa sozylǵan ashylý jasampaz sharanyń uıymdastyrylý jumy­sy­na reseılik rejısserlik toptyń belsene qatysqandaryn arnaıy atap ótkimiz keledi. Adam janyn jadyratatyn tal­ǵamy joǵary keshtiń óz deńgeıinde ót­kizilýi úshin bul shyǵarmashylyq top­tyń da tereń ári baısaldy izdengenderi kórinip-aq tur. Halyqaralyq talapqa saı, 30 myń adamǵa arnalǵan stadıon qonaqtary sahnada berilip jatqan qandaı qo­ıylym bolmasyn, erekshe yqylaspen qoshemetterin bildirip jatsa, ásirese qazaqstandyqtar jaǵynan naǵyz pat­rıot­tyq sezimdi ańǵardyq. Kórinis ek­randaǵy naızaǵaıǵa kezek berdi. Osy kezde, tasqa qashalyp salynǵan kisi beı­­nesi men buǵylar kórsetildi. Jaýyn­­gerlerdiń bı kompozısııasy ba­ry­synda bıikten tús­ken altyn adam­nyń músini men kóp­tegen ult ókilderin óziniń beıbit aspany­nyń astyna sho­ǵyr­landyrǵan qazaqtyń shańyraǵyn kó­rermender erekshe yqy­las­pen tama­sha­lady. Orkestrdiń súıe­mel­deýimen ótip jatqan tunyp turǵan ónerdi shetel qonaqtary qyzýqandy tamashalasa, jer-jerden jınalǵan óz otandas­tary­myzdyń qoıylymdy kórý kezindegi belsendilikteri úzdiksiz soǵyl­ǵan qo­she­metterden-aq sezilip turdy. Alań tórine jeztańdaı ánshiler de kelip jetti. Dál osy mezette sahnaǵa Batyrhan Shúkenov pen Roza Rymbaeva ulttyq rýhymyzdy odan ári jigerlendiretin, Otan-Anaǵa degen súıispen­shiligimizdi arttyratyn tamasha ánderin tartý etti. Bul kezde ulttyq naqyshta, oıý-órnektermen kómkerilgen, shańy­ra­ǵy barynsha keń, bosaǵasy berik kıiz úı stadıon alańynyń qaq ortasynan jar­qyraı túsip, bosaǵanyń róli men mańy­zyn adam balasy úshin ıgiligi mol ekendigin ańǵartty. Jalpy, Jer-Ananyń sánin keltirip, ajaryn ashatyn tabıǵı zańdylyqtyń biri – jańbyr ekendigi daýsyz. Ony musylman elderi Alla taǵalanyń bizge jibergen nury dep jatady. Sóıtip, ekranda «shelektep» jaýyp jatqan nóser kórinisi men kadrdan tys Ja­ra­týshynyń shapaǵaty men nury jaıly keń maǵlumat berilip jatty. Kóz aldy­myzǵa jańbyr elestep, tabıǵat bitken­niń bári tazaryp jatqandaı áser qal­dyrdy. Sóıtsek, ekrandaǵy jańbyr degenimiz sol-aq eken, stadıon ishinde shyn mánindegi jańbyr jaýyp ketti. Biraq, árıne jasandy jańbyr. Tunyp turǵan logıka, tereń maǵynaly ssenarıı... Alań ishin kók pen jasyl tús aralas teńizdi sýretteıtin beınekórinis jaýlap alǵandaı. Bir kezde, teńizdiń betinde bir qozǵalys baıqalady. О́zi úlkendeý kelgen. Anyqtap qarasaq keme. Teńiz tolqynynan ári-beri shaıqa­lyp keledi. Jańbyr bolsa áli jaýyp tur. Stadıon ishi 30 myńdyq adamnan aýasy tarylyp jatqanda jańbyrdyń jaýǵany búkil Azıada qonaqtaryna jańasha serpin bergendigin aıtpaı ketýge bolmas. Jalpylama túrde aıtqanda, bul kompozısııalar men qysqasha epızodtar maǵy­nasy túrki tildes elderge tańsyq negizde uıymdastyrylǵan bolsa, ult­tyq naqysh­qa barynsha kóńil bólingen­digin kóki­rek kerip maqtanyshpen aıta ala­myz. Azıada­nyń ashylý saltanaty­na kelgen qonaq­tardyń basym kópshi­ligi de osy pikirde. San túrli otshashýlarmen qatar ar­naıy ekrannan kórsetilgen beıne- kórinisten jiti qaraǵan janǵa ulttyq qundylyq­tary­myz ben salt-dástúr­leri­mizden edáýir maǵ­lumattar beredi. Mun­daǵy qyran búrkit bapta­ǵan saıatshy men kúmbirlegen dom­byra úni de qaı qazaqtyń da qanyn qyz­dyr­­maı qoımaı­tyny anyq. Myń buralǵan arýlar bıleri men zergerlik áshekeıler jasap jatqan barmaǵynan bal tamǵan sheberler áreketi de ony qaraǵan ózge jurt­tyń da tań­daıyn eriksiz qaq­tyrary sózsiz. Qyzyldy-jasyldy kómkerilgen kó­ri­nister ásem bılermen jalǵasyn taýyp, el namysyn tý etip jınalǵan jurt­tyń kóńilin kótere berdi. Syrǵa toly qobyz úni men shańqobyzdyń sa­zyn da ony saǵynǵan jurt yntyǵa tyńdady. Shańqobyzben sazdy áýendi Edil Qu­saıynov naqyshyna keltire oryndap, kórermenniń ystyq yqylasy­na bólendi. Endi bir sát Samuryq qus ushty sahnada. Halyq áni «Aqbaqaı» áýenimen qalyqtaǵan qyran kórinisi de erekshe sezim uıalatty. Belgııadan arnaıy kelgen ánshi Lara Fabıannyń shyr­qaǵan ánin stadıondaǵy halyq erek­she iltıpatpen tyńdady. Ásirese, jastar jaǵy­nyń oǵan degen qurmetiniń sheksiz bol­ǵanyn aıryqsha ataǵan jón. Osydan soń jasandy qar túsirý men kórermen­der jaǵynan saltanatty sharanyń kórkin qyz­dyra túsý maqsatynda ar­naıy uıym­­dastyrylǵan qar laqtyrý sharasymen shoý óz jalǵasyn taýyp jatty. Qorytyndy sát basy. Sahna tórine Azııa Olımpıadalyq keńesiniń týyn Serik Qonaqbaev, Vladımır Smırnov, Lıýdmıla Prokasheva, Álııa Júsipova, Kenje Sár­sekenova, Maı Hvan  syndy elimizge belgili sport qaıratkerleri kóterip shyq­ty. Osy­dan keıin AOK-tiń resmı ánurany oryn­dalyp, onyń ja­laýy bıikte jelbiregen Qazaqstan týy­nyń janynan boı túzedi. Dúbirli dodanyń mańyzy sanalatyn ashylý saltanaty merekesi Astanada ótip otyrǵanyn eskersek, qala ákimi Iman­ǵalı Tasmaǵambetov Aq Azıadaǵa qatysý­shy sportshylar men sharany ar­naıy tama­shalaýǵa kelgen qala qonaq­taryna, sondaı-aq barsha qazaqstan­dyq­tarǵa jú­rek­jardy tilekterin jetkizýdi de nazardan tys qaldyr­mady. Jarysqa qatysý­shylar men qonaqtar aldynda sóz sóıle­gen Azııa Olım­pıadalyq keńesiniń prezıdenti Ahmad ál- Fahad ál- Sabah Qysqy Azııa oıyn­daryn joǵary deń­geıde uıym­dastyr­ǵan Qazaq­stan Prezıdenti men Úki­meti­ne, uıymdas­tyrý komıtetine, so­ny­­men qatar Astana men Almaty qala­lary­nyń turǵyndaryna alǵys sezimin bildirdi. Sondaı-aq, ol Azıada ótip jat­qan qos qala­daǵy eriktilerge, baspasóz ókilderi men demeýshilerge de óz rıza­shy­lyǵyn jetkize kele, qysqy sport qýany­shyn bólisýge sha­qyra­tynyn da aıtyp ótti. Osydan keıin minbege Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursul­tan Nazarbaev kóterilip, sóz sóıledi de Qysqy Azııa oıyndaryn saltanatty túrde ashyq dep jarııalady. Azıada alaýy saltanatty rásim bary­synda bas qazandyqta tutanyp, jan­kúıer jurtty jelpindirip jiberdi. Ábil­seıit Aıhanov, Jaq­sylyq Úsh­kempirov, Dáýlet Tur­ly­hanov, Ermahan Ybyraıy­mov, Baq­tııar Artaev, Jánibek Qandybaev, Tımýr Tur­syn­baev syndy sańlaqtar kúm­bir­legen tók­pe kúı súıe­meldeýimen alaýdy salta­natty túrde jaqty. Osy tus shara­ny tamasha­laýshy halyq rýhty únmen «Qazaq­stan!, Qazaq­stan!» dep urandap, otandas­tary­myz­dyń tek jeńis bıiginen kóriný­lerine degen tilekterin osylaı jetkizip jatty. Bul olardyń elimizge já­ne otandas sportshy­larǵa degen rı­ıasyz aq peıilden týǵan júrekjardy yqy­lastary edi. Iá, elimizdiń abyroıyn asqaqtatar osynaý baıraqty synda jerlesterimizge sát­ti­likter serik bolǵaı. Artynda ar­qala­nyp dúıim jurty turǵanda otan­dastary­myz oljany kóptep salady degen úmit­temiz. Atalǵan sharadaǵy jan­kúıerler belsendiligi bizdi osyndaı úlken úmitti oıǵa jeteleıdi. «Egemen Qazaqstannyń» tilshiler toby. ----------------------------------------- Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV, B.SÁRSENOV.