Jańa múmkindikterge jol ashatyn yqpaldastyq

Keshe Aqordada Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńestiń otyrysy ótti. Oǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev, Reseı Federasııasynyń Prezıdenti Vladımır Pýtın, Belarýs Respýblıkasynyń Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko, Armenııa Respýblıkasynyń Prezıdenti Serj Sargsıan jáne Qyrǵyz Respýblıkasynyń Prezıdenti Almazbek Atambaev qatysty Qazaqstan basshysy Nursultan Nazarbaevtyń tóraǵa­ly­ǵymen ótken bul alqaly jıynda áriptes memleketter arasyndaǵy yqpaldastyq úderisterin damytýǵa basa nazar aýdaryldy. Birinshi kezekte Joǵary Eý­ra­zııalyq ekonomıkalyq keńestiń shaǵyn quramdaǵy basqosýy boldy. Odan keıin otyrys keńeı­tilgen quramda jalǵasty. Al jıyn barysynda Eýrazııalyq eko­nomıkalyq odaqty damytýdyń ózekti máseleleri men perspektıvalary keńinen talqylandy. Otyrysty ashqan Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev birinshi kezekte qatysýshylardy EAEO týraly kelisimge qol qoıyl­ǵanyna eki jyl tolýymen qut­tyqtady. – Bul qujatqa 2014 jylǵy 29 mamyrda Qazaqstan, Reseı já­ne Belarýs elderi osynda, As­tanada qol qoıdy. Qysqa ýaqyt ishinde bizdiń qatarymyz Armenııa jáne Qyrǵyzstanmen tolyqty. Qurylǵanyna az ǵana merzim ót­kenimen jáne bastapqydaǵy eko­­nomıkalyq qıyndyqtarǵa qaramas­tan, búginde EAEO to­lyq­qan­dy ıntegrasııalyq birlestik retinde qalyptasty dep senim­men aıtýǵa bolady. Ekonomı­ka­lary­myzdy jaqyndastyrý isi endi EAEO týraly kelisim­de belgilegen jos­parlar men merzimderge sáıkes júzege asyrylýda. Úkimet­ter jáne bıznes qaýymy bir-biri­men yn­tymaqtasýdyń qajetti tájirıbesin jınaqtap jatyr. О́zara is-qımyldyń ishki má­se­leleri negizinen reglamentteldi. Qoıylǵan mindetter men odaq qyzmeti qaǵıdattarynyń júzege asyrylýy memleketterimizdiń eko­nomıkasyna qýatty serpin bere­tinine senimdimin, – dedi Qazaq­stan basshysy. Osy arada sál sheginis jasar bol­saq, atalǵan kelisimge alǵash qol qoıylǵan sátte arnaıy málimdeme jasaǵan El­basy Nursultan Nazarbaev: «Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaq – bul eń aldymen bizdiń elderi­mizdiń mıllıondaǵan azamattary úshin jańa múmkindikter kózi. Qatysýshy elderde shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytýǵa qolaıly sharttar jasalýda. Eńbek resýrstary naryǵy birigýde, bul kásibı deńgeıdi kóterý men eńbek ónimdiligin arttyrýdyń mańyzdy faktory sanalady. Azamattar úshin Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń árbir memleketinde bilim berý qyzmeti men áleýmettik ın­fraqurylymdaryna teń qolje­tim­dilik jaǵdaılary jasalýda. Ishki kedergilerdi joıý qazirdiń ózinde mádenı-gýmanıtarlyq baılanystarymyzdy kúsheıtýge, týrızmniń ósýine jaqsy yqpal etti. Osy paıdanyń barlyǵyn azamattarymyz aıqyn uǵynyp otyr. Bul eýrazııalyq yqpaldastyq úderisine keń aýqymdy halyqtyq qoldaý bolýda», – dep atap ótken bolatyn. Mine, sodan beri 2 jyl ýaqyt óte shyǵypty. Bul aralyqta EAEO sheńberinde kóptegen mańyz­dy máseleler talqylanyp, júıeli jumystar qolǵa alyndy. Ásire­se, EAEO-nyń quramyna ótýge tal­pynys bildirgender jáne birles­tikpen tyǵyz baılanysta jumys isteýge múddelilik tanytqandar qatary óse tústi. Buǵan dálel retinde EAEO-ǵa tolyqqandy múshe retinde Armenııa men Qyr­ǵyzstannyń qabyldanýyn, sondaı-aq, birqatar memlekettermen jaqsy qarym-qatynas ornatylǵanyn aıtýǵa bolady. Búgingi otyrysta Nursultan Nazarbaev búkil álem boıynsha ekonomıkalyq birlestikke múddelilik artyp, EAEO-nyń halyqaralyq baılanystary barǵan saıyn qarqyndy damyp kele jatqanyn atap ótti. – Osy oraıda, uıymnyń tór­aǵasy retindegi meniń usyny­sym­­men, 2016 jyl «Úshin­shi el­der­men jáne negizgi ınte­gra­sııa­lyq birlestiktermen EAEO-nyń ekonomıkalyq qarym-qaty­nas­taryn tereńdetý jyly» bolyp ja­rııalandy. О́z úndeýimde EAEO-ny biz álemdik ekonomıkalyq júıege úılesimdi túrde kirikken, Eýropa men Azııa arasyndaǵy dáneker qyzmetin atqaratyn ashyq qoǵamdastyq retinde kóre­tini­mizdi atap ótken edim. Byltyr Vet­nammen arada erkin saýda aı­maǵyn qurý týraly EAEO-nyń al­ǵashqy kelisimine qol qoıyldy. Búginde QHR, Úndistan, Izraıl, Mysyr, Iran, Kambodja jáne ózge de kóptegen eldermen yn­ty­maq­tasý máseleleri jóninde ju­mys júrgizilýde. EAEO-nyń EO, ShYU, ASEAN jáne ózge ınte­gra­sııa­lyq birlestiktermen de saýda-eko­nomıkalyq baılanystaryn jolǵa qoıý múmkindikteri jeke qaras­tyrylýda, – dedi Qazaqstan Pre­zıdenti. Memleket basshysy EAEO-nyń birlesken naryǵy Shyǵys pen Ba­tystyń, Soltústik pen Oń­tús­tik­tiń arasyndaǵy baılanystyrýshy býyn bolýǵa tıis ekendigin aıtty. – Odaq aıasynda taýarlar men qyzmetterdiń erkin qozǵalysy Qytaı basshylyǵy usynǵan «Jibek jolynyń ekonomıkalyq beldeýi» bastamasyna sáıkes keledi. Bul joba yntymaqtastyqtyń bizdiń elderimiz úshin ekonomıkalyq paıda jáne ózara múddelilik týdyratyn salalaryn qamtıdy dep jos­parlanyp otyr, – dedi Nursultan Nazarbaev. Sondaı-aq, Qazaqstan Pre­zı­denti bizdiń elde júzege asyrylyp jatqan jobalarǵa toqtaldy. – «Nurly Jol» memlekettik baǵ­darlamasy aıasynda ınfra­qury­lymdyq nysandardyń qury­lysy men olardy jańǵyrtý ju­mysy júrip jatyr. Olar – trans­qurlyqtyq «Batys Eýropa – Batys Qytaı» avtomobıl dálizi­niń qazaqstandyq bóligi, «Qazaq­stan – Túrikmenstan – Iran» te­mir­­joly, Lıanıýngan qytaı por­tyndaǵy logıstıkalyq termınal sııaqty jobalar. Kaspıı jaǵa­laýynda «Quryq» parom keshe­niniń qurylysy júrýde. Osy­laısha, Qazaqstan aýqymdy ınfra­qurylymdyq jobalardy iske asyra otyryp, osy kólik joldary arqyly óńiraralyq ózara is-qı­myl úshin senimdi platforma qa­lyp­tastyrýda, – dedi Memleket bas­shysy. Nursultan Nazarbaev álemdik ekonomıkada bolyp jatqan unam­syz jaıttardyń barlyǵy synaq ekenine, onyń EAEO aıasynda meılinshe júıeli ári tyń­ǵylyqty jumys júrgizýdi talap etetinine nazar aýdardy. – О́zara saýdanyń kúrt tó­men­deýin sezinip otyrǵan qazir­gi kezde bizge osy qıyn jaǵ­daıda ózara is-qımyldyń ózge jol­daryn tabý múmkindigin izdes­tir­gen jón. Birlestik aıasynda ynty­­maq­tasý bizge resýrstardy shoǵyr­­landyryp, ekonomıkalyq turǵy­dan birlese damý úshin qolaı­ly jaǵ­daılar jasaýǵa múmk­in­dik be­redi, – dedi Qazaqstan Pre­zıdenti. Memleket basshysy búgingi jıynnyń kún tártibindegi másele­lerdiń kóptigin aıtty. – Onda EAEO-nyń ishki ózara is-qımylynyń da, halyqaralyq yn­tymaqtastyǵynyń da aspek­ti­leri de qamtylǵan. Osy rette biz shaǵyn quramda ótken kezdesý ba­rysynda talqylaǵan myna máse­lelerdiń mańyzdylyǵyn atap óteıin: EAEO men Eýropalyq odaq arasyndaǵy ózara is-qımyldy jolǵa qoıý, Qytaımen kelissóz úderisin bastaý. Jalpy, búgin qabyldanǵan sheshimder EAEO jumysyna jáne oǵan múshe memleketter arasyndaǵy ekonomıkalyq baılanystarǵa qosymsha qarqyn ústeýge tıis, – dedi Nursultan Nazarbaev. Qazaqstan Prezıdenti bıyl EAEO-ǵa bizdiń eldiń tóraǵa­lyq etetinin eskere kelip, ınte­gra­sııalyq birlestiktiń odan ári tabysty ári qarqyndy damýy úshin barlyq kúsh-jigerdiń jumsa­la­tynyna sendirdi. Armenııa Prezıdenti S.Sarg­sıan ekonomıkalyq ıntegrasııa makro­ekonomıkalyq deńgeıdegi qadam­dardy úılestirýdiń deńgeıin arttyrýdy talap etetinin atap ótti. – Osy rette, EAEO-ǵa múshe mem­leketterdiń 2016-2017 jyldarǵa arnalǵan makroekonomıkalyq saıasatynyń negizgi baǵdarlaryn júıeli iske asyrýǵa jáne ekono­mıkalyq áleýetimizdi arttyrý jó­nindegi budan arǵy pármendi te­tikterdi ázirleýge zor mán bere­miz. Bul bizdiń elderimizdiń eko­­no­mıkasynyń ornyqtylyǵyn art­tyrýǵa jáne qalyptasyp otyr­ǵan jaǵymsyz ekonomıkalyq ahýal saldarlaryn eńserýge septigin tıgizedi. Biz jalpy álem­dik saıasat pen ekonomıkadaǵy óńir­lik qurylymdardyń úlesin art­tyrý úderisi jaǵdaıynda ınte­gra­sııamyzdyń ekonomıkalyq serik­testiktiń barlyq múddeli tarap­­tarmen keń aýqymdaǵy ynty­maq­tastyqtyń ashyq, tartymdy úl­gisine aınalýy jolynda barly­ǵyn jasaýǵa tıispiz, – dedi S.Sargsıan. Belarýs Prezıdenti A.Lýka­shenko EAEO-ny damytý maqsa­tymen alǵa qoıylǵan mindetterdi júzege asyrý barysyndaǵy qıyn­dyqtarǵa toqtaldy. Atap aıtqanda, ózara saýdadaǵy ishki alymdar men shekteýlerden qutylý, múshe eldiń biriniń úshinshi elderden naryqty qorǵaýda birjaqty sharalar qoldanýy jaǵdaıynda EAEO-nyń jumys júrgizý tetigin ázirleý jónindegi bastamanyń oryndalýy qajettigi týraly aıtyldy. Budan bólek, ónerkásiptik yntymaqtastyq, energetıka salasyndaǵy, dári-dármek jáne medısınalyq buıymdardyń ortaq naryǵyn qalyptastyrý isindegi mindetterdi júzege asyrýdyń mańyzdylyǵy atap ótildi. Qyrǵyzstan Prezıdenti A.Atambaev EAEO-ǵa múshe mem­leketter basshylaryn ıntegra­sııalyq úderistiń negizgi maqsat­tary men mindetteriniń oryndalýyna qol jetkizý jolyndaǵy kedergilerdi joıýǵa barlyq kúsh-jigerdi jumsaýǵa shaqyrdy. – EAEO-ny qurý týraly kelisimge 2014 jylǵy 29 mamyrda qol qoıyldy. Shyndyǵynda, odaq odan da az merzimde jumys istep keledi. Soǵan qaramastan, onyń áleýeti orasan ekeni kórinip tur. Árıne, qazirdiń ózinde bel­gili bir nátıjeler men tabys­tar bar. Qatelikter men qoldan jasal­ǵan problemalar da joq emes. Bizdiń halyqtarymyz úshin budan basqa balamanyń joq ekenin de ózimiz aıqyn seziný­ge tıispiz. Biz Eýrazııalyq ekono­mıkalyq odaqtyń bolashaǵy úshin, elderimizdiń bolashaǵy úshin jaýaptymyz. Eńbek pen tózim, halyqtarymyz ben memle­ket­ter­diń, sondaı-aq, barlyq mınıstr­likter men vedomstvolar basshy­larynyń parasattylyǵy men yn­ty­maqtastyǵy kerek. Men EAEO-nyń bolashaǵyna senemin, – dedi A.Atambaev. Reseı Prezıdenti V.Pýtın ın­tegrasııalyq birlestiktiń tıim­di jumys isteýi úshin syrtqy serik­testermen júıeli qarym-qatynas qalyptastyrý qajettigin aıtty. – Biz odaqtyń ózge elder­men jáne ıntegrasııalyq birles­tiktermen ekonomıkalyq baı­lanystaryn odan ári tereńdetýge kúsh-jiger jumyldyrý jóninde Qazaqstannyń tóraǵalyq etý barysynda aıtqan usynysyn qoldaımyz. Eń aldymen, bul – Shanhaı yntymaqtastyq uıymy jáne ASEAN memleketterimen baılanysqa qatysty másele. Bul baǵytta qazirdiń ózinde jasalǵan jumys az emes. Vetnammen arada erkin saýda aımaǵy quryldy, EAEO-ny Qytaıdyń «Jibek joly» bastamasymen ushtastyrý ıdeıasyn damytý úshin naqty jobalar tizbesi ázirlenýde. Sondaı-aq, qazaqstandyq seriktesterdiń Eýrazııalyq odaq pen Eýropalyq odaq arasyndaǵy ózara is-qımyldy jolǵa qoıý máselelerine arnalǵan halyqaralyq konferensııa ótkizý jónindegi bastamasyn da maquldaımyz, – dedi V.Pýtın. Sonymen, Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńes otyrysynda tómendegideı sheshimder men ókimder qabyldandy:

1. Eýrazııalyq ekono­mı­ka­lyq odaq sotynyń sýdıalaryn laýazymǵa Qyrǵyz Respýb­lıka­synan taǵaıyndaý týraly;
2. Joǵary Eýrazııalyq ekono­mıkalyq keńestiń 2014 jylǵy 10 qazandaǵy №79 sheshimine ózgeris­ter engizý týraly;
3. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq pen oǵan múshe memleketter arasynda bir taraptan, Vetnam Sosıalıstik Respýblıkasymen arada ekinshi taraptan 2015 jylǵy 29 mamyrda qol qoıylǵan Erkin saýda kelisiminiń kúshine enýi týraly;
4. Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııanyń jumys reglamentine ózgerister engizý týraly;
5. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq pen oǵan múshe memleketter arasynda bir taraptan, Vetnam Sosıalıstik Respýblıkasymen arada ekinshi taraptan 2015 jylǵy 29 mamyrda qol qoıylǵan Erkin saýda kelisiminiń kúshine enýimen baılanysty máseleler týraly;
6. EAEO-ǵa múshe memle­ket­­terdiń 2016-2017 jyldarǵa arnal­ǵan makroekonomıkalyq saıa­sa­tynyń negizgi baǵdarlary týraly;
7. Serbııa Respýblıkasymen saý­da rejimin ýnıfıkasııalaý týraly Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq pen oǵan múshe memleketterdiń Ser­bııa Respýblıkasymen kelis­sózderin bastaý týraly;
8. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń ortaq gaz naryǵyn qalyp­tastyrý tujyrymdamasy týraly;
9. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń ortaq munaı jáne munaı ónimderi naryǵyn qalyptastyrý tujyrymdamasy týraly;
10. Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketter hal­qynyń sanıtarlyq-epıdemıo­logııalyq saýlyǵy salasyndaǵy ókiletti organdar basshylarynyń keńesi týraly.
11. Tabıǵı monopolııa sýbek­tileriniń qyzmetin retteýdiń biryń­ǵaı erejeleri men qaǵıdattary týraly 20-hattamanyń 5-tarmaǵynyń tarmaqshasyna sáıkes aqparat berý týraly (Eýrazııalyq eko­no­mıkalyq odaq týraly 2014 jylǵy 29 mamyrdaǵy kelisimge №20 qosymsha);
12. Joǵary Eýrazııalyq ekono­mıkalyq keńestiń kezekti otyry­synyń ótetin ýaqyty men orny týraly.

Keńes otyrysy aıaqtalǵan soń Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa alqasynyń tóraǵasy Tıgran Sargsıan arnaıy málim­deme jasady. Ol óz sózinde bas­qosýda memleketter basshylary Vetnam jáne Serbııamen saýda qarym-qatynasyn damytý jaıyn talqylaǵanyn jetkizdi. – Memleketter basshylary EAEO men Vetnam Sosıalıstik Respýblıkasy arasyndaǵy erkin saýda aınalymy týraly kelisimniń kúshine enýine qajetti sheshim qabyldady. Erkin saýda týraly kelisimge qol qoıǵanymyzdy óz­derińiz bilesizder. Kelisim kúshine ený úshin barlyq qajetti talaptar oryndaldy, – dedi ol. Sondaı-aq, spıker odaqqa múshe-memleketter Serbııamen kelissóz júrgizýdi bas­taıtynyn da málim etti. Buǵan qosa, T.Sargsıan al­qaly jıynda Eýropalyq odaq jáne Qytaımen ekonomıkalyq yntymaqtastyqqa basa nazar aýdarylǵanyn jetkizdi. – Prezıdentter Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń ózge eldermen ekonomıkalyq ynty­maq­tastyǵyn damytýdy talqylady. Eń aldymen Eýropalyq odaqpen yntymaqtastyq máselesi qaral­dy. Ekinshi baǵyt – Qytaı Ha­lyq Respýblıkasymen saýda-eko­nomıkalyq yntymaqtastyq barysy týraly. Bul másele el­derimiz úshin mańyzdy. Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa kelis­sózder úderisin bastaıdy, sodan keıin elderdiń múddesi turǵy­synan qarym-qatynastardy orna­tatyn bolamyz, – dedi T.Sargsıan. Sondaı-aq, ol EAEO-nyń Kambodja Koroldigimen ynty­maqtastyq máselesi sóz bolǵanyn da aıtty. Sonymen qatar, Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa alqa­synyń tóraǵasy otyrysta memleketter basshylary munaı, mu­naı ónimderiniń ortaq naryǵyn qalyptastyrý tujyrymdamasyn bekitkenin málimdedi. – Búgin biz qaraǵan máse­lelerdiń ekinshi toptamasy energetıka salasyna qatysty boldy. Mem­leket basshylary munaı, munaı ónimderiniń ortaq naryǵyn qalyp­tastyrý tujyrymdamasyn bekitti. Tujyrymdamaǵa sáıkes, odaqtas elderdiń energetıkalyq kompanııalary seriktesteriniń munaı ınfraqurylymyna teń jaǵdaıda qol jetkizedi. Munaı jáne munaı ónimderin eksport salyǵynsyz, naryqtyq baǵamen shekteýsiz kólemde satyp ala alady, – dedi ol. Onyń aıtýynsha, atalǵan tujy­rymdamany júzege asyrý úsh kezeńge josparlanǵan. Bul rette komıssııa kelesi jyldyń ishinde tujyrymdamany júzege asyrýdyń baǵdarlamasyn ázirlep, ony prezıdentterdiń bekitýine usynýy qajet. Odan keıin sáıkesinshe kelisimshart ázirlenedi. – Kelisimshartqa qol qoıyl­ǵannan keıin, 2025 jyly bizde biryńǵaı energetıkalyq naryq bolady. Dál osy baǵytpen EAEO-da gazdyń ortaq naryǵyn qa­lyptastyrý tujyrymdamasy da­ıyndalady, – dedi T.Sargsıan. Odan ári spıker EAEO-ǵa múshe memleketter 2016-2017 jyldarǵa arnalǵan daǵdarysqa qarsy qujatty bekitkenin atap ótti. – Otyrys barysynda Odaq elderiniń Prezıdentteri EAEO-ǵa múshe memleketterdiń 2016-2017 jyldarǵa arnalǵan makro­ekonomıkalyq saıasatynyń negizgi baǵdarlaryn bekitti. Qujat daǵ­darysqa qarsy ázirlengen. Ol elderi­mizdiń ekonomıkasy aldynda turǵan qysqa jáne orta mer­zim­degi barynsha mańyzdy mindet­terdi aıqyndaıdy, – dedi T.Sargsıan. Budan bólek, Joǵary Eýra­zııalyq ekonomıkalyq komıssııa alqasynyń tóraǵasy EAEO-nyń jańa kómekshi organyn qurý týraly sheshim qabyldanǵanyn da jarııa etti. – EAEO-nyń jańa kómekshi organyn, naqtylaı aıtqanda, odaqqa múshe memleketter halqynyń sanıtarlyq-epıdemıologııalyq ál-aýqaty baǵytynda ókiletti organdar basshylarynyń keńesin qurý týraly sheshim qabyldandy. Bul keńes odaq memleketterine kelisilgen saıasat sharalaryn júzege asyrýǵa jan-jaqty kómektesýge, ókiletti organdardyń is-qımylyn úılestirýge baǵyttalǵan, – dedi. Sondaı-aq, ol keńestiń kelesi otyrysy bıylǵy jeltoqsanda Máskeýde ótetinin habarlady. Joldybaı BAZAR, «Egemen Qazaqstan» Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV