Keshe Astanadaǵy Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda «Dinder terrorızmge qarsy» degen taqyrypta halyqaralyq konferensııa ótti. Onyń jumysyna halyqaralyq uıymdardyń basshylary, shetel Parlamentteriniń depýtattary, Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezi Hatshylyǵynyń músheleri, elimizde tirkelgen dıplomatııalyq korpýstyń jetekshileri men sarapshylary, elimizdiń Parlamentiniń depýtattary jáne birqatar mınıstrliktiń ókilderi qatysty.
Konferensııany Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy, Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezi Hatshylyǵynyń basshysy Qasym-Jomart Toqaev ashty jáne júrgizip otyrdy. Jıynǵa Prezıdent Ákimshiligi Basshysynyń orynbasary Baǵlan Maılybaev qatysty.
Túsinikti túbegeıli ózgertken terrorızm
Jıynǵa tóraǵalyq etýshi
Qasym-Jomart Toqaev terrorızm qazirgi zamanǵy órkenıetke asa úlken qaýip tóndirip otyrǵan qater ekenine qysqasha toqtalyp ótti. «Osyǵan oraı, terrorızmge qarsy kúrestegi kúsh-jigerimizdi talqylaý maqsatynda tuńǵysh ret osyndaı biregeı quramda jınalǵan mańyzdy forýmǵa qatysyp otyrǵandaryńyz úshin biz sizderge shynaıy alǵysymyzdy bildiremiz, – dedi Senat spıkeri konferensııany ashardaǵy sóılegen sózinde. – Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev búgingi jıynǵa aıryqsha mańyz bere otyryp, forýmǵa qatysýshylarǵa óziniń Úndeýin joldady».
Osydan keıin Qasym-Jomart Toqaev Elbasynyń «Dinder terrorızmge qarsy» halyqaralyq konferensııasyna qatysýshylarǵa joldaǵan Úndeýin oqyp berdi. «Búginde terrorızm qateri halyqaralyq qaýipsizdik týraly túsinigimizdi túbegeıli ózgertti. Terrorızm shekara talǵamaıdy, baı jáne kedeı el dep bólmeıdi. Osynaý qaýipke toıtarys beretin biregeı ári jalpyǵa ortaq sheshim ázirge joq. Sondyqtan bul jahandyq indetke laıyqty qarsy turý jolynda birlesken kúsh-jigerimizdi eseleı túsýimiz qajet, – delingen Memleket basshysynyń Úndeýinde. – Terrorızm ıdeıalaryn joıý úshin bir kisideı jumylý, saıası qaıratkerlerdiń, dinı jetekshilerdiń, qoǵamdyq pikir kóshbasshylary men buqaralyq aqparat quraldarynyń aǵartýshylyq baǵyttaǵy keń aýqymdy jumysyn júrgizý asa mańyzdy».
Budan soń Prezıdent óziniń «Álem. HHI ǵasyr» manıfesine toqtaldy. «Men Birikken Ulttar Uıymy Bas Assambleıasynyń otyrysynda terrorızm men ekstremızmge qarsy tura alatyn biryńǵaı álemdik jeli qurýdy, sondaı-aq, osy saladaǵy halyqaralyq quqyqtyq bazany jetildirýdi usyndym. «Álem. HHI ǵasyr» atty manıfesimde barsha adamzatty jahandyq qaýipsizdik pen turaqtylyqtỳ saqtaýǵa shaqyrdym. Bul rette túrli konfessııalar, dinder, mádenıetter men órkenıetter ókilderi arasyndaǵy ózara túsinistiktiń mańyzy aıryqsha».
Elbasymyz óz Úndeýinde qatysýshylar nazaryn osy jıynnyń mańyzdylyǵyna aýdarady. «Dinder terrorızmge qarsy» atty halyqaralyq konferensııa Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezi aıasynda sátti ótip júrgen saıası jáne dinı qaıratkerler únqatysýynyń biregeı formatyn damytýǵa aıryqsha serpin beredi, – dep atap ótedi Prezıdent. – Osy forýmnyń Astanada ótýiniń ózindik máni bar. Júzden astam etnos ókilderi turatyn Qazaqstan halqy
«áralýandyq arqyly birlik
» qaǵıdatyn ustanady. Bul bizdiń halqymyzǵa san túrli qıyndyqtardy eńserý, áleýmettik-ekonomıkalyq damý jolynda zor jetistikterge jetý úshin kúsh-qýat berdi».
Memleket basshysy konferensııaǵa nátıjeli jumys tileı kelip, jıynda tyń ıdeıalar usynylatynyna senim bildiredi. «Búgingi basqosý mádenıetter men dinder únqatysýy tájirıbesin baıyta túsetinine jáne sizderdiń taraptaryńyzdan terrorızmge qarsy is-qımyl barysyndaǵy dinniń rólin arttyrýǵa baǵyttalǵan tyń ıdeıalar usynylatynyna senimdimin».
Elbasynyń Úndeýi yqylaspen tyńdalǵan soń, Q.Toqaev sóz sóıledi. Qazaqstan Prezıdentiniń Úndeýi búgingi is-sharanyń asa joǵary mán-mańyzyn kórsetip otyr, dep bastady ol sózin. Osydan on úsh jyl buryn N.Nazarbaev Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezin ótkizý týraly bastama kóterdi, sodan beri bul biregeı forým Astanada turaqty túrde ótkizilip keledi. Osyǵan deıin ótkizilgen bes sezd osy únqatysý alańynyń XXI ǵasyrda aıryqsha qajet ekenin kórsetip otyr. Osy jyldar ishinde sezdiń aýqymdy qujattamalyq negizi qalyptasty, onda álemdegi dinı qaıratkerlerdiń qazirgi zamannyń barlyq ózekti máseleleri boıynsha ortaq ustanymdary men kózqarastary kórsetilgen. Olardyń qatarynda dinaralyq únqatysý qaǵıdattary, jahandaný jaǵdaıyndaǵy mádenıetterdiń yqpaldastyǵy, jalpy adamı qundylyqtardy saqtaý, óskeleń urpaqty tárbıeleý, terrorızmge qarsy is-qımyl jáne basqa da máseleler bar. Astana sezderiniń qujattary konsensýs boıynsha qabyldanǵan, birlesken is-áreketterdiń nátıjesi bolyp tabylady.
Budan keıin jıynǵa tóraǵalyq etýshi ótken jyly Astanada ótken sezge toqtaldy. Onyń toqtalyp ótkenindeı, 2015 jyly maýsymda ótken forým sezdi jetekshi dinı jáne saıası lıderler únqatysýynyń deńgeıine kóterdi. Sezd jumysyna alǵash ret BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn, Iordanııa Koroli Abdalla II, Fınlıandııa Prezıdenti Saýlı Nıınıstıo jáne barsha dinı kóshbasshylar qatysty. Al búgingi forým osy únqatysýǵa jańa serpin beretin bolady. Osy jyldyń basynda álemniń ár túkpirinde terrorıstik aktilerdiń kezekti tolqyny oryn aldy. Biz terrorısterdiń is-qımyldarynyń ádisteri men túrleri keńeıe túskendigin kórip otyrmyz. Radıkaldy toptar turaqty qarjylandyrýǵa ıe bolyp, qazirgi zamanǵy tehnologııalardy tıimdi paıdalanýda ári olar «kvazımemlekettik qurylym» mártebesine ashyq túrde talaptanyp otyr, dep jalǵastyrdy sózin spıker. Mundaı jahandyq qaýip-qaterge kúsh-jigerimizdi biriktirý arqyly ǵana qarsy turýǵa bolady. Qazaqstan Prezıdenti konferensııa qatysýshylaryna joldaǵan Úndeýinde terrorızmdi oqshaýlaý tájirıbesinen ony joıýdyń jalpyǵa birdeı strategııasyna kóshýge tabandy túrde shaqyryp otyr. Memleket basshysynyń usynystary forýmnyń qorytyndy qujatynda kórinis tabady dep senemin.
Sóziniń sońynda Q.Toqaev dinge senetin adamdardyń senimin qorlaıtyn jaılarǵa da toqtaldy. Biz dinge senetin adamdardyń sezimin qorlaıtyn ekstremısterdiń dinge qarsy áreketin aıyptaıtyn ortaq pozısııany ustanǵanymyz jón, dedi ol osy jóninde. Bul oraıda, taǵy bir mindet alǵa shyǵady: halyqaralyq-quqyqtyq deńgeıde sóz bostandyǵy men Qudaıǵa til tıgizýdiń arajigin ajyratyp alǵan oryndy. Bul turaqty túrde nazar aýdarýdy, únqatysýdy jáne ózara is-qımyldy talap etetin kúrdeli de jaýapty jumys. Sondyqtan bizdiń konferensııamyz osy jumysqa oń yqpal etýi qajet. Búgingi jıynda terrorızmge qarsy is-qımylǵa laıyqty úles qosatyn syndarly da jemisti talqylaý bolady dep senemiz.
Dinder ártúrli, Qudaı bir, adamdar teń
Aldymen sóz kezegin Birikken Arab Ámirlikteri Federaldyq Ulttyq Keńesiniń tóraıymy doktor
Ámál Abdalla Ál-Kýbeısı aldy. Sózin osyndaı tamasha sharany uıymdastyrǵany úshin Qazaqstan basshylyǵyna alǵys aıtýdan bastaǵan ol odan ári oıyn terrorızm máselesine aýdarýmen sabaqtady. Terrorızm kedeıshilik pen bilimsizdikten, basqa dindegilerdiń kózqarasyn bilmeýden jáne olarǵa toleranttylyq jasaı almaýdan bastalady, dedi sheshen. Sondyqtan bul kúreste zulmattyń aldyn alý úlken ról atqarady. Terrorıstik uıymdar beleń alǵan kedeıshilik shegi sharyqtaǵan óńirlerde dinı tózimdilikke úndeıtin sharalar jıi ótkizilýi kerek. Olar mektepte ǵana emes, úıde de, túzde de, telearnalarda da, ınternette de qatar berilip jatqany jón. Qaı kúnde barlyq halyqtar aýyryp em izdegenshe, aýyrmaıtyn jol izde deıdi ǵoı. Bul kúreste de osyndaı ádisterdi qoldaný kerek. Dinı aǵartýshylyq fanatızmge berilip ketken óńirlerde halyqtyń kózin ashyp, sanalarǵa bilim nuryn quıady. Sondyqtan biz dindi aǵartýshylyq arqyly túsindiretin keń aýqymdy bilim keshenine kirisýge tıispiz, dedi Á.Ál-Kýbeısı.
Ekinshi sóz EQYU PA Bas hatshysy
Roberto Montellaǵa berildi. Sózin búkilálemdik tynyshtyq pen tatýlyqqa qyzmet etetin osyndaı sharany uıymdastyryp otyrǵan Qazaqstan basshylyǵyna alǵys aıtýdan bastaǵan ol kóterilip otyrǵan taqyryp tóńiregindegi birshama oılaryn ózi qyzmet etetin uıymnyń sheńberindegi sharalar negizinde áńgimelep berdi. Biz úshin osy aımaq elderimen parlamenttik únqatysýlar ornatýdyń mańyzy zor. Bizdiń uıymǵa Vankýverden Vladıvostokqa deıingi 57 memleket múshe ekenin bilesizder. Olardyń ekonomıkalyq damýy, saıası ustanymdary ártúrli bolǵanymen, álemdegi beıbitshilikti saqtaýǵa olar kedergi bola almaıdy. Kerisinshe, ekonomıkalyq jaǵdaıdyń ártúrli deńgeıde bolýy bir-biriniń ustanymdaryn syılap, ózara tózimdilik tanytqanda damýdyń dańǵyl jolyna birlesip túsirip, joǵary nátıjelerge qol jetkizip jatqan elderdi de kórip júrmiz. Bizdiń uıym da osyny qalap, barlyq memleketke jaqsy ekonomıkalyq jaǵdaı týǵyzýdy kózdeıdi. Toleranttylyq, tózimdilik jáne ózara syılastyq, mine, osy qasıetter EQYU-nyń óz múshelerine taratyp otyrǵan dánderi. Barlyq kıkiljińderdiń tek qana kelissózder arqyly sheshilýi qajettigin de biz únemi nasıhattap otyramyz. Sonyń ishinde dinaralyq kelissózder de bizdiń uıymnyń basty ustanymdarynyń júzege asýyna óziniń ıgilikti yqpalyn tıgize alady. Sondyqtan biz dinı tózimdilik máselesine qatty kóńil bólip, arnaýly mamandar ustap otyrmyz. Uıymnyń Parlamenttik Assambleıasy da tamyryn tereńge jibergen kóptegen dinı kıkiljińder boıynsha únqatysýlardy alǵa jyljytýda ózindik alańǵa aınalyp keledi, dedi ol.
Odan keıin sóz Saýd Arabııasy Koroldigi Konsýltatıvtik keńesiniń múshesi
Ahmad ben Muhammad ál-Gamdıge berildi. Ol óziniń sózinde Saýdııa Koroldiginiń terrorızmniń kez kelgen túrin qoldamaıtyn beıbit, tolerantty el ekenin atap ótti. Bizdiń memleketimiz terrorızmniń aldyn alatyn sharalardy tııanaqtylyqpen júrgizip otyrady. Biz lańkestiktiń dini de, azamattyǵy da joq dep sanaımyz. Sondyqtan, ony qaı dinniń atynan jasalsa da qurtyp otyramyz. Saýdııa Koroldigi 2005 jyly terrorızmge qarsy ótkizilgen konferensııanyń bastamashysy boldy. Onyń qorytyndysy boıynsha BUU sheńberindegi terrorızmge qarsy ortalyq quryldy. Koroldik sol ortalyqtyń 10 mln. dollar bolatyn bıýdjetin qalyptastyrýdy óz moınyna aldy. Sóıtip, terrorızmge qarsy kúres ortalyǵynyń kúsheıýi men is-áreketiniń tıimdi bolýyna bizdiń elimiz óziniń qomaqty úlesin qosty, dedi sheshen.
Odan ári ortalyqtyń jumysyna tereńirek toqtalyp ótti. Onyń halyqaralyq deńgeıde jumys isteıtindigi de ataldy. Odan ári sheshen Koroldikte terrorızmge qarsy áreket etetin qarýly toptyń qurylyp, qazir tıimdi áreket etip júrgenin tilge tıek etti. Sóziniń sońynda ol Saýd Arabııasy Koroldigi Islam dininiń atynan jasalatyn terrorıstik áreketterdi qatty aıyptaıtynyn jetkizdi.
Kelesi sóz EQYU PA vıse-prezıdenti, Grýzııa Parlamentiniń depýtaty
Georgı Seretelıge berildi. О́ziniń sózin sheshen dinniń adamzat qoǵamyndaǵy orny men paıdasyn kórsetýden bastady. Al dinı terrorızm halyqaralyq turaqsyzdyqtyń kórinisi, ol saıası teketirestiń túlegi, dedi ol. Terrorızmdi quryqtaý úshin onyń alǵyshartyn anyqtaý kerek. Sonymen qatar, ony quryqtaýdy áskerı qımyldarmen ǵana emes, kerisinshe, únqatysýlar arqyly adam qyrǵynyna jol bermeı jasaǵan durys. Sondaı-aq, ekonomıkalyq, ıdeologııalyq, tipti, mádenı sharalardy da qoldanýǵa bolady. Adamdy syılaý, onyń quqy men bostandyǵyn aıaqqa baspaý – terrorızmniń aldyn alýdyń eń basty alǵysharty. Tek osylardyń biriniń buzylýy ǵana terrorıstik áreketterdiń óristeýine jol ashady. Odan ári sheshen ózi qyzmet etetin EQYU PA osy baǵyttarda úlken jumystar isteıtinin tilge tıek etti. Sóziniń sońynda sheshen óziniń otany Grýzııada dinı tózimdiliktiń berik qalyptasqandyǵy maqtan etýge turarlyq ekenin atap ótti.
Osydan ári sóılegenderdiń arasynda Latvııa Respýblıkasy Seıminiń depýtaty
Ingýnda Sýdrabanyń sózderi de áserli shyqty. Onyń aıtýyna qaraǵanda, Latvııa konfessııaaralyq jáne etnosaralyq únqatysýdyń úlgisi bolýǵa laıyqty elderdiń biri eken. Bizde túrli konfessııalar kıkiljińnen qashyp, bir-birimen dostyq qatynas ornatýǵa asyǵady. Bizde adamgershilikti qorǵaıtyn arnaıy qoǵam bar. Ol basqa qyzmetterimen qatar, dinı birlestikterdiń de múddelerin qorǵap, olarǵa zańgerlik turǵyda qyzmetter de kórsetedi. Osynyń ózi dinder arasynda ózara senim týdyryp, olardy din atyn jamylatyn terrorızmge qarsy kúreste biriktiredi. Sonymen qatar, áleýmettik saýaldamalarǵa qaraǵanda, Latvııa turǵyndarynyń 40 paıyzy ózderiniń eshqandaı dinge kirmeıtindigin aıtqan.
Odan ári sheshen álemdik qaıshylyqtar týraly aıtyp, ǵalymdardyń zertteýlerinshe, 2016 jyly Jer turǵyndarynyń 1 paıyzyna barlyq álemdik baılyqtyń jartysy tıesili bolatynyn jetkizdi. Osydan keıin qandaı teńdik týraly aıtýǵa bolady? Biz kún saıyn ózin ǵana oılap, barlyq yryzdyqty jeke-dara qaltasyna basqysy keletin adamdar týraly estip, bilip otyramyz. Olar úshin eń úlken qazyna tek aqsha, paıda, áleýmettik mártebe. Adamgershilik jáne rýhanı qundylyqtardy olar bilmegenimen qoımaı, qoldarynan kelgen jerde aıaqqa basýǵa tyrysady. Ekinshi jaqtan ashtyq, jetispeýshilik ulǵaıyp barady. Osynyń bári adamzattyń azýyna soqtyrary sózsiz. Bilim berý júıesi de adamgershilik qundylyqtardy taratýǵa emes, aqparat alý baǵytynda ǵana jumys istep ketti. Osynyń bári adamdardy terrorıstik aktiler jasaýǵa ıtermeleıdi. Olar terrorızm arqyly armandaǵan dúnıelerine qol jetkizetindeı kóredi, dep sheshen lańkestiktiń tórkini kedeıshilikte, sonyń ishinde rýhanı jáne adamgershilik qasıetterdiń joǵalǵandyǵynda ekendigin aıtty.
Din – bitimgershilik quraly
Ázerbaıjan Mıllı Medjlısi tóraǵasynyń orynbasary
Bahar Muradova óz sózinde kún tártibindegi máseleniń ózektiligine keńinen toqtaldy. Terrorızm naqty bir óńirmen shektelmeıtindigin, ekstremısterdiń dinı urandy óz maqsattaryna, qylmys jolyna paıdalanýy qazirgi zamandaǵy ózekti másele bolyp otyrǵandyǵyn tilge tıek etti. Sol sebepti oǵan qarsy kúreste búkil tetikterdi paıdalanýymyz qajet, dep bir qaıyrdy sóziniń oraıyn. Ázerbaıjan da kóp konfessııaly el. Soǵan qaramastan, túrli din ókilderiniń yntymaǵy jarasym taýyp otyr. Elde jylyna bir márte mádenıetaralyq dıalog ótkizilip turady. Onyń negizgi maqsaty túrli din ókilderiniń basyn biriktirý jáne ózara túsinistiktiń mańyzyn arttyrý bolyp tabylady, dedi Qazaqstannyń terrorızmge qatysty uıymdastyrǵan jıynyn tilge tıek ete otyryp.
Ázerbaıjan Mıllı Medjlısi tóraǵasy orynbasarynyń pikirinshe, ekstremıstik ıdeologııaǵa qarsy pármendi jumys júrgizý, sonymen qatar, ǵalymdar saıasatkerlermen birlese otyryp, terrorısterdiń tuǵyrnamasyna qarsy kúresti jandandyrýy qajet. Zorlyqshyl ıdeıany ozyq ıdeıa ǵana jeńiliske ushyratady. Sol sebepti dinı qundylyqtardyń mańyzdylyǵyn kúsheıte otyryp, dinı aǵartýshylyqqa basymdyq bergende ǵana jumys nátıjeli bolady.
Máskeý Patrıarhatynyń dinaralyq qatynastar boıynsha syrtqy shirkeýlik baılanystar bóliminiń hatshysy, Reseı Dinaralyq keńesiniń atqarýshy hatshysy
Dmıtrıı Safonov óz sózinde ekstremıster dinniń atyn jamylyp, ózderiniń aram pıǵyldaryn júzege asyryp jatqandyǵyn jetkizdi. Ekstremısterdiń Taıaý Shyǵys pen Soltústik Afrıkadaǵy jaýyzdyqpen júrgizgen qandy oqıǵalaryn synǵa alamyz. Qasıetti dinniń atyn jamylyp, olar ózderiniń áreketterin iske asyrýda. Genosıdtiń kesirinen jergilikti turǵyndar elin tastaýǵa májbúr bolyp, bosqynǵa aınaldy, dedi reseılik meıman.
Dmıtrıı Safonov ekstremısterden zardap shekken hrıstıandar máselesine keńinen toqtaldy. Taıaý Shyǵystaǵy jaǵdaıdyń shıelenisýi, sońǵy jyldar ishinde Mysyrdan júz myńdaǵan hrıstıannyń bosqynǵa aınalǵany áńgime arqaýyna aınaldy. Alaıda, álemdik qoǵamdastyqtyń bul máselege jetkilikti kóńil bólmeı otyrǵanyn, sol sebepti halyqaralyq ekstremızmge qarsy belsendi kúres júrgizý kerektigin qaperge saldy. Bul ózekti máselede saıasatkerler men dinbasylar birlesip áreket jasaǵanda ǵana tıimdi nátıjege qol jetkizýge bolatynyn, olardyń beıbitshilikti ornyqtyrýda úlken ról atqaratynyn jetkizdi.
Iran Islam Respýblıkasy Islam Konsýltatıvtik Keńesi tóraǵasynyń burynǵy birinshi orynbasary
Saıd Muhammad Hassan Abýtorabı-Fard óz sózinde osyndaı alqaly jıynnyń beıbit ómir súrýge uıytqy bolatyndyǵyn jetkizdi. Irannyń tájirıbesinde din jaqsy úrdisterge, izgilikterge jol saldy, halyqtardyń birigýine jol ashty. Iran qazir Taıaý Shyǵystaǵy qaýipsiz eldiń biri bolyp tabylady, dedi Saıd Muhammad. Ol terrorısterdiń túpki maqsaty tereńde jatqandyǵyn aıtty. «Ekstremızge qarsy kúreste jeńiske jetý shekteýli ýaqytta múmkin emes. Ekstremıster álemniń barlyq bóliginde bir tilde sóıleıdi – qoǵamdaǵy yntymaqty buzǵysy keledi. Eýropadaǵy meshitterdi jarý, Irak pen Sırııadaǵydaı shirkeýlerdi buzý sondaı nıetten týyndaǵan. Olar ózderin durys joldamyz dep esepteıdi, basqa dindermen dıalogqa kele almaıdy. Eń bastysy, terrorıster qaýip-qaterlerdi paıdalana otyryp, bılikke jetkisi keledi», – dedi ol.
Búkilálemdik býddıster qaýymdastyǵynyń bas hatshysy
Fallop Taııarı bolsa, terrorıstik áreketterdiń búgingi tańda búkil álemge úreı týǵyzyp otyrǵanyn aıta kelip, birde-bir din terrorızmdi qoldamaıdy degen pikirin shegeleı jetkizdi. Sondaı-aq, ol zorlyq-zombylyqqa qarsy áreketterdi eńserý úshin dinder durys bilim taratýy qajettigin, tereń bilim almaǵan adam lańkesterdiń qarmaǵyna ońaı túsetindigi týraly usynysy jıynǵa qatysýshylardyń oıynan shyqqandaı boldy. Otbasynda, elde ǵana emes, jahandyq deńgeıde beıbitshilik ornyǵýy kerek. Shyn máninde árbir din beıbitshilikti qoldaıdy jáne adamzat úshin eń mańyzdy másele – beıbitshilikti qamtamasyz etý. Árbir dinniń qaǵıdattary aqyldy bolýǵa, sonymen qatar, beıbit qatar ómir súrýge shaqyrady. Din zorlyq-zombylyqtyń emes, bitimgershiliktiń úlken quraly bolyp tabylady, dedi sheshen.
Sóziniń sońynda Fallop Taııarı: «Úılesimdilikpen beıbit qatar ómir súrý úshin óziń de úılesimdilikti nasıhattaýyń kerek», degen Býddanyń qanatty sózi bar ekendigin aıta kelip, jıynǵa qatysýshylardy terrorızmge qarsy kúresti úılesimdilikpen júrgizýge shaqyrdy.
GFR Býndestagynyń depýtaty
Aksel Fısher: «Osy lańkestik áreketterge jaýapkershilikti ózderin «ıslamdyq» dep ataıtyn toptar alyp otyr. Alaıda, biz osy lańkestik toptardy ıslamdyq uıymdar dep sıpattaýdan bas tartýymyz qajet. Atap aıtqanda, bul uıymdarda ıslam atyn jamylyp, ózderiniń talaptaryn qoıýǵa quqy joq», – dedi. Osy oraıda A.Fısher barsha álemdi dinı qaýymdastyqtardy qorǵaý kerektigin, qundylyqtardy lańkesterge qarsy qoldaný qajettigin atap ótti. Ulttyq bılikter dinı qoǵamdastyqtardyń áleýetin kóbirek nazarǵa alýy tıis, dıalog qurý baǵytynda belsendi jumys atqarýy tıis. О́z kezeginde bul qoǵamdastyqtar beıbitshilikte ómir súrýdiń ortaq qundylyqtaryn nasıhattaýǵa erekshe mán berýi kerek. Biz bilim berý men áleýmettik saıasat arqyly lańkestik ortanyń qurylýyna tosqaýyl qoıa alamyz, dedi Býndestag depýtaty.
Korol Abdalla atyndaǵy Halyqaralyq dinaralyq jáne mádenıetaralyq ortalyqtyń bas dırektory
Fahad Abýlnasr ózi basqaratyn uıymnyń maqsaty konferensııanyń maqsatymen astasatyndyǵyn jetkizdi. Ártúrli dinder arasynda kópir ornatýǵa umtylys. Túpki maqsaty áleýmettik teńdikke qol jetkizý. Birde-bir din onyń atymen zorlyq-zombylyq jasaýǵa jol bermeıdi. Kerisinshe, din terrorızm men ekstremızmge qatysty máseleni sheshýdiń joly bolyp tabylady, dedi Fahad Abýlnasr.
Halyqaralyq konferensııadaǵy sheshenderdiń sóziniń «bismillási» Qazaqstan Prezıdentine alǵys aıtýdan, rızashylyǵyn bildirýden bastaldy. Álemdik deńgeıdegi ózekti másele tóńiregindegi jıynǵa bastamashylyq tanytqany úshin. Ne deımiz, elordada ótken konferensııanyń saýaby mol bolsyn deımiz-daǵy.
Saýaby mol bolsyn demekshi, konferensııanyń sońynda «Dinder terrorızmge qarsy» konferensııasyna qatysýshylar málimdeme qabyldady. Izgiliktiń, beıbitshiliktiń belgisindeı bolǵan sol málimdeme dúnıeniń túkpir-túkpirine taralatyn bolady. Al onyń qysqasha mazmuny tómendegideı.
Málimdeme – mán-jaıdy naqtylaıtyn qujat
Iаǵnı, onda qatysýshylar biryńǵaı dinı rýhanııatqa, halyqaralyq qaýipsizdikke jáne adamzattyń órkendeýine tóngen asa qaýipti jáne kúrdeli qaterlerdiń biri retinde barlyq túrdegi jáne kórinistegi terrorızm men zorlyqshyl ekstremızmdi úzildi-kesildi aıyptaıtyndyqtaryn aıtady. Sandaǵan jazyqsyz adamdardyń ómirin qıyp, adam quqyqtary men erkindikterin buzyp, tutas ulttar men memleketterdiń qasiretine aınalǵan, álemniń túrli aımaqtarynda oryn alyp jatqan qatygez terrorıstik aktiler bizdiń janymyzdy túrshiktirdi. Álemniń keıbir aımaqtaryndaǵy dinı qaýymdardyń qasiretterin qaıǵyra qabyl alamyz. Júz myńdaǵan beıbit turǵyn óz úılerin tastap, terrorıster ǵızzatty dinı kóshbasshylarǵa shabýyl jasaýǵa umtylýda. Ejelgi dinı eskertkishter men qasıetti oryndarǵa úlken zııan keltirildi, deıdi konferensııaǵa qatysýshylar.
Sondaı-aq, olar ózderiniń toleranttylyq, beıbit qatar ómir súrý jáne dinaralyq dıalog qaǵıdattaryna qaıta nazar aýdara otyryp, dinder men olardyń sımvoldaryn qaralaýǵa (dıffamasııa) tyıym salý týraly BUU Bas Assambleıasynyń qararyn qabyldaýdyń mańyzdylyǵyna erekshe nazar aýdarady. Halyqaralyq terrorızm dinı urandardy jamylý arqyly adamnyń quqyqtary men erkindikterin taptap, adamzat órkenıetiniń mádenı jáne rýhanı murasyna eleýli zalal keltirip, konfessııaaralyq úılesimdiliktiń bedelin túsirip, oǵan qaýip tóndirip otyrǵanyna zor alańdaýshylyqpen qaraımyz. Ekstremızm men terrorızm ıdeologııasy dinderdiń gýmanıstik tabıǵatyna qaıshy keledi dep sanaımyz jáne dinge senýshilerdiń konfessııalyq-doktrınalyq kózqarastaryn radıkaldandyrýǵa baǵyttalǵan terrorısterdiń umtylystaryn úzildi-kesildi aıyptaımyz, óıtkeni bul halyqtardyń rýhanı biryńǵaılanýyna jáne olardyń ózara kemeldenýine, turaqtylyqty qamtamasyz etýge jáne halyqaralyq qaýipsizdikke orny tolmas zııan keltiredi, deıdi ózderiniń málimdemelerinde qatysýshylar.
Osy oraıda olar memleketter óz ıýrısdıksııasyndaǵy barlyq azamattardy terrorıstik aktilerden qorǵaý úshin sharalar qabyldaýy tıis ekendigin moıyndaı otyryp, terrorızmge jáne zorlyqshyl ekstremızmge qarsy kúres turǵysynan adamdardyń quqyqtary men negizgi erkindikterin kótermeleý jáne qorǵaýdyń asa mańyzdy ekenine aıryqsha nazar aýdarady, sonymen birge, ekstremıstik ıdeologııa aldynda jastardyń meılinshe álsiz bolyp bara jatqanyna qatysty erekshe alańdaýshylyq bildire otyryp, barlyq elderdi radıkalızasııanyń, terrorızmniń jáne zorlyqshyl ekstremızmniń aldyn alý úshin jastardy tartyp, olardyń quqyqtary men múmkindikterin keńeıtýge baǵyttalǵan kúsh-jigerdi eseleı túsýge shaqyrady. Ekstremıstik ıdeologııamen kúres turǵysynan jastardy tárbıeleýdegi áıelder men otbasynyń rólin erekshe atap kórsetip, ekstremıstik jáne terrorıstik ıdeologııaǵa utymdy túrde qarsy turý úshin halyqty sáıkes dinı bilimmen jáne dinı kóshbasshylardy arnaıy daıyndyqpen qamtamasyz etýdiń mańyzdylyǵyna nazar aýdarady.
Túrli saıası deńgeılerde sheshimder qabyldaýǵa áıelder men jastardy qatystyrýdyń mán-mańyzyn basa kórsetetin Birikken Ulttar Uıymy Qaýipsizdik Keńesiniń 2250 jáne 1325 qararlaryn qoldaıtyndaryn aıta kele, qatysýshylar terrorızm men zorlyqshyl ekstremızmdi birde-bir násilge, etnostyq tekke, ultqa nemese dinge balaýǵa bolmaıtyny men balanýǵa tıis emes dep senetindikterin bildiredi.
Sonymen qatar, sharaǵa qatysýshylar BUU-nyń Jahandyq kontrterrorıstik strategııasyn odan ári ilgeriletýdi qoldaıtyndyqtaryn aıta kelip, memleketterdi osy strategııany is júzinde iske asyrýǵa kúsh salýǵa jáne terrorızmniń halyqaralyq anyqtamasyn ázirleý boıynsha mámilege kelýge shaqyrady. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Jahandyq kontrterrorıstik strategııa erejeleri men BUU Qaýipsizdik Keńesiniń qararyna sáıkes, BUU-nyń aıasynda jahandyq antıterrorıstik koalısııa qurý jáne BUU-nyń terrorızmmen kúres jónindegi máseleniń bárin qamtıtyn qujatyn qabyldaý týraly bastamasyna qoldaý bildiredi. Álem qaýymdastyǵyn Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń soǵystar men janjaldar vırýsyn joıý boıynsha úılesimdi jáne jaýapty is-qımyldar usynatyn «Álem. HHI ǵasyr» atty Manıfesin qoldaýǵa shaqyramyz. Iаdrolyq terrorızm qaýpine baılanysty erekshe alańdaýshylyq bildiremiz. Álem qaýymdastyǵyn aýqymy boıynsha jahandaǵy tórtinshi ıadrolyq arsenaldan bas tartqan, osydan 25 jyl buryn Semeı ıadrolyq synaq polıgonyn jaýyp, barsha planetanyń qaýipsiz bolashaǵyna teńdessiz úles qosqan Qazaqstannyń jolyn úlgi tutýǵa shaqyramyz, deıdi halyqaralyq konferensııaǵa qatysýshylar ózderiniń málimdemelerinde.
Álısultan QULANBAI,
Jaqsybaı SAMRAT,
Ǵabıt ISKENDERULY,
«Egemen Qazaqstan»
