El aıbynyn asyrǵan kórme

Keshe Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev IV halyqaralyq «KADEX-2016» qarý-jaraq jáne áskerı-tehnıkalyq múlikter kórmesiniń ashylý rásimine qatysty Memleket basshysy is-shara bas­talar aldynda qarý-jaraq, otan­dyq jáne sheteldik óndirýshi­lerdiń áskerı tehnıkalary nazarǵa usynylǵan birqatar pavılondardy kórip shyqty. Qazaqstan Prezıdenti ashylýy­na qatysqan kórme barysynda TMD-daǵy birden-bir taýly-eger polkiniń, Qarýly Kúshterdiń 36-shy desanttyq-shabýyl brıgadasynyń áskerı qyzmetshileri, kaskaderler toby men urys kórinisterin qoıa­tyn mektep oqýshylary óz sheber­likterin kórsetti. Nursultan Nazarbaev buqa­ra­lyq aqparat quraldaryna ar­nalǵan brıfıng barysynda táýel­­sizdik jyldary Qazaqstan óz Qa­rýly Kúshterin damytý baǵy­tynda aýqymdy jumys atqar­ǵanyn, qazaqstandyq áskerı qyz­metshilerdi Qorǵanys mınıstr­liginiń oqý oryndarynda oqytýǵa zor kóńil bólinip otyrǵanyn atap ótti. Sonymen qatar, Memleket basshysy Qazaqstan armııasyn mate­rıaldyq turǵydan jabdyqtaý júıesin budan ári damyta túsýdiń mańyzdylyǵyna toqtaldy. – Negizinen, biz ózimizde bar jáne keńestik áskerı-ónerkásiptik keshenmen baılanysty áskerı tehnıkany qoldanamyz. Sonymen birge, ózge eldermen yqpaldastyqtyń, atap aıtqanda, UQShU aıasyndaǵy tehnıkalyq yntymaqtastyqtyń keshendi sharalary júzege asyrylyp jatyr. Reseı Federasııasymen qarý-jaraq shyǵarý jáne keıbir kásiporyndardy Qazaqstanǵa kóshirý úshin birlesip jumys júrgizý jóninde kelisim bar. Eýropanyń kóptegen elderimen de ýaǵdalastyqqa qol jetkizilgen. Biz Qazaqstanda eń táýir qural-jabdyqtardy qoldana otyryp, ózimizdiń qorǵanys-ónerkásiptik keshenimizdi damytýdamyz. Bir jaǵynan, bul aıtarlyqtaı shy­ǵyn ákeledi. Ekinshi jaǵynan, áskerı ónerkásip eldi ındýstrııa­lan­dyrýdyń ishki jalpy ónim ósimine úles qosatyn bir salasy bolyp sanalady. Jalpy, bul kór­me bizge álemniń eń zamanaýı qarý-jaraqtaryn kórýge múmkindik týdyrady. Bizdiń áskerılerimiz úshin, jalpy Qazaqstan úshin bul is-sha­ranyń mańyzy zor dep oılaımyn, – dedi Qazaqstan Prezıdenti. Endi «KADEX-2016» kórmesi jóninde keńirek aıtyp óteıik. Bul kúni tańsáriden bastap Qarýly Kúshterdiń avıasııalyq baza­synyń 8 pavılonynda otan­dyq jáne sheteldik óndirý­shilerdiń qarý-jaraǵyn, áskerı jáne avıasııalyq tehnıkasyn kór­setý bastaldy. Bıylǵy kórme sek­sııalarynyń sany 7-ge deıin keńeıtilgen eken. Bul seksııa­lar avıasııalyq tehnıkalar, ushqysh­syz ushý apparattary jáne ǵa­ryshtyq tehnologııalar, Qurlyq áskerleri men Áskerı-teńiz kúsh­teriniń qarý-jaraǵy men áskerı tehnıkasy, ÁShQQ júıeleri men quraldary, áskerlerdi tyldyq jáne tehnıkalyq qamtamasyz etý múlki, IT-tehnologııalar, baılanys júıeleri men quraldary, áskerı saladaǵy robotty tehnıka, áskerı salada qoldanylýy yqtımal balamaly qýat kózderi baǵytyndaǵy sony jańalyqtarǵa arnalǵan. Kórmeniń jalpy aýdany 90 myń sharshy metrden astam aý­maqty alyp jatyr. Oǵan 350-deı qazaqstandyq jáne sheteldik kompanııa, 40-tan astam el, 3,5 myń adam qatysyp, 50 myń adam kelip kóretin bolady. Naqtylaı aıtqanda, KA­DEX-2016 kórmesiniń máni men maz­muny jyl saıyn joǵarylap keledi. Máselen, 2010 jyly kórmege Qazaqstan men shetelderden 156 kásiporyn, 2012 jyly 253, 2014 jyly 300 áskerı ónim shyǵa­ratyn kásiporyn qatysqan. Osy arada erekshe toqtala keter jaıt, kórmede alǵash ret Qazaq­standa qurastyrylǵan «Ar­lan» atty brondy mashına men «Barys» brondy transporteri kórsetildi. Bul urys mashınalary Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń qajettiligin óteý úshin otandyq kásiporynda shyǵarylǵan bolatyn. Búginde respýblıkamyzdyń Qarýly Kúshterinde mundaı tehnı­ka­lardyń balamalary joqtyń qasy. Bul urys mashınalary Qa­rýly Kúshterdiń muqtajdyǵy úshin otandyq kásiporynda shyǵa­rylady. Kórmeniń ashylýy barysynda óz ekspozısııalaryn usynatyn pavılondarmen tanystyrý ótti. Buǵan qosa, iskerlik baǵdarlama, ıaǵnı halyqaralyq áskerı ǵylymı-tehnıkalyq konferensııa, tusaý­keser, dóńgelek ústelder boldy. Demonstrasııalyq jáne iskerlik baǵdarlamalar negizgi mindetke qol jetkizýge, ıaǵnı qorǵanys-ónerkásibi kesheniniń údemeli, qarqyndy damýyna, ınvestısııany tartýǵa, jetekshi halyqaralyq óndirýshilermen áskerı-tehnı­kalyq yntymaqtastyqty nyǵaı­týǵa baǵyttalǵan. Máselen, Ita­lııanyń «Beretta» kompanııasy óz ónimin – ARX160A3, ARX300 sha­býyldaý vıntovkalaryn, APX tapan­shasy men ózge de atys qarý-jaraǵy jáne jeke qorǵanys qu­ral­daryn kórsetti. Sondaı-aq, Sako (Tikka TRG 22/42 TRG -M10) mergen vıntovkalary men oǵan qosa beriletin ózge de kerek-jaraqtar usynyldy. Ashyq alańdarda áskerı tehnıkanyń eń sońǵy úlgileri nazarǵa usynyldy. Meımandar men qatysýshylar dúrkin-dúrkin atatyn zymyran júıeleriniń eń sońǵy úlgilerin, zamanaýı radıoelektrondyq kúres jáne avıasııalyq tehnıkanyń ártúrli tıpterin tamashalady. «Búgin biz «Grad» UM-21 DAZJ jańǵyrtylǵan urys mashına­syn usyndyq. Ol barlyq zama­naýı standarttarǵa saı keledi. Jańǵyrtý barysynda qa­zirgi zamanǵy tehnologııa qol­danylǵan. Tolyqqandy avtomattan­dyrylǵan, oq atýdyń dáldigi joǵar­latylǵan, spýtnıktik jáne avto­mattandyrylǵan júıesi de bar. Urys alańyndaǵy tózimdiligi al­dyńǵy markaǵa qaraǵanda áldeqaıda joǵary. Synamadan ótkizgen soń biz ony elimizdiń Qarýly Kúshteri urys mashınalarynyń serııasyna kiredi dep kútýdemiz. Kórme óńirlerge jáne ózge de elderge shyǵý múmkindigin beredi. Mundaı is-sharalar óte paıdaly. Bul jerde ózge elderdiń áskerı óniminiń jańa úlgilerimen tanysyp, olardan tájirıbe jınaqtap, nátıjesinde óz múmkindikterimizdi arttyrýǵa ábden bolady», – dedi bizben áńgimesinde «Qaztehnologııalar» kom­panııasynyń bas mamany Andreı Karypov. Kórmege, sondaı-aq, sheteldik seriktester men enshiles uıym­dardyń shyǵarǵan áskerı ónimderi, atap aıtsaq, ártúrli mo­dıfıkasııadaǵy MI-17 tik­ushaǵy, T-72A, T-72B tankteri qoıylypty. Kórmeniń baǵdarlamasy boıynsha Qazaqstan Qarýly Kúshteriniń arnaıy bólimsheleri jáne áskerı bólimderdiń jaraqtandyrýynda turǵan jaýyngerlik teh­nı­ka­lar- dyń qatysýymen kórse­tilimder boldy. Al KADEX-2016 kór­mesiniń mańyzyn arttyra tús­ken kórsetilimder kópshiliktiń kóńi­linen shyqqany sózsiz. О́ıtkeni, bul kúni kóptegen áskerı shoýlar usynyldy. Osy jyly osynaý ǵalamat qor­ǵanys-ónerkásibi kesheniniń múm­kindikterin tamashalaýdyń erek­sheligi usynylyp otyrǵan teh­nıkanyń alýan túrliligi ǵana emes, sonymen birge, kórmege oraılastyrylǵan qyzyqty bire­geı aksııalar bolyp tabylady. Qazaqstan armııasynyń áske­rı qyzmetshileri áskerı avtomobıl­derde ózderiniń kásibı sheberlik­terin kórsetti. «Hammer» atty 30 avtokólikti tizgindegen áskerı qyz­metshi­ler alańda «KADEX» jazýyn «jazdy». Osylaısha, qazaqstan­dyqtardy KADEX-2016 kórme­siniń bastalýymen quttyqtap, ja­raqtandyrýymyzda turǵan teh­nıkanyń qýattylyǵyn pash etti. Sondaı-aq, dástúrli «KADEX» qarý-jaraq pen áskerı-tehnıkalyq múlik kórmesi qo­naqtar men qatysýshylardy avıa­shoýmen de tańǵaldyra bildi. Dáliregi, álemdegi eń salmaqty eki qozǵaltqyshy bar tikushaq bo­lyp tabylatyn, sondaı-aq, avıa­sııa tarıhyndaǵy salmaqty tik­ushaqtardyń tizimine kiretin Mı-8 áskerı jańǵyrtylǵan tikushaǵy óziniń jaýyngerlik qasıetterin pash etti. Sonymen qatar, kók as­panda tarıhı boıaýy bar Iаk-130 oqý-jaýyngerlik ushaǵyn baı­qamaý múmkin emes edi. Bul mashı­na kóp fýnksııaly, onda Qazaq­stan Qarýly Kúshteri áýe avıa­sııa­synyń ushqyshtaryn daıyndaıdy. KADEX-2016 kórmesindegi avıashoýǵa qatysyp jatqan tehnıka qazaqstandyq óndiristiń avıa­sııalyq kerosıninde aspanǵa kóteriletinin aıta keteıik. Pılo­taj toptarynyń qatysýymen avıashoýdy qamtamasyz etý úshin Qazaqstannyń munaı óndirý zaýytymen barlyǵy 405 tonna avıa­otyn jáne 670 kılogramm arnaıy suıyqtyq jetkiziledi. KADEX-2016 kórmesine mundaı demeýshilik qoldaýdy al­ǵash ret avıaotynmen qamta­masyz etý salasyndaǵy maman­dan­dy­ryl­ǵan otandyq kompanııa «Qaz­munaı­Gaz-Aero» JShS kór­setip otyr. Barlyq ónim kórmege qatysý­shy­larǵa aqysyz negizde usynylady. «KADEX-2016» kórmesi aıasynda avıashoýdyń ótkizilýine baıla­nysty halyqaralyq áýejaıda ushý­­lardyń ýaqyttyq rejimi engi­zildi. Ushýlar kelisilip, úıles­tiri­lýde, al áýejaı ádettegi kún tár­tibi boıynsha jumys jasap tur. Kórmeniń alǵashqy kúni iskerlik baǵdarlama boıynsha shetelderdiń qorǵanys vedomstvolarymen birqatar mańyzdy sharttarǵa qol qoıyldy. Tarata aıtar bolsaq, bıylǵy jyly «Qazaqstan ınjınırıng» UK» AQ Ýkraına jáne Belarýs elderimen 3 mańyzdy kelisimshart jasasty. Sonymen, qazaqstandyq jy­l­ý vızııalyq kameralardy Bela­rýske eksporttaý josparlanýda. «KAE» qazaqstandyq kompanııa­sy belorýssııalyq «Pelengke» olardy ári qaraı kózdeýish keshenderine ornatý úshin jylý vızııalyq kameralaryn jetkizýge nıet bildirip otyr. «KAE» JShS bas dırektorynyń orynbasary Á.Alshymbaev pen «Peleng» AAQ bas dırektorynyń orynbasary S.Lıtvıakov «KADEX-2016» halyq­aralyq qarý-jaraq pen áskerı-tehnıkalyq múlik kórmesiniń alańynda ózara túsinistik týraly tıisti memorandýmǵa qol qoıdy. Ýkraınalyq «Motor Sıch» AQ «Qazaqstan avıasııalyq ındýstrııa­sy» (QAI) JShS-ine Mı-20 jáne Mı-8 tikushaqtaryn jańǵyrtý jáne Mı-8 tikushaqtaryna arnalǵan qozǵaltqyshtardy kúrdeli jóndeý boıynsha tehnologııalardy beredi. Tıisti lısenzııalyq kelisimge «Motor Sıch» AQ prezıdenti V.Bogýslaev pen «QAI» JShS bas dırektory Q.Jaýhanov qol qoıdy. Budan basqa, beısenbi kúni «QAI» JShS keleshekte mun­daı jumystardy ATO-da uıym­das­­tyrýmen belorýssııalyq «558-avıa­­jóndeý zaýyty» AQ-ta Sý-25 úl­gi­­sindegi ushaqty kúrdeli jón­deý já­ne jańǵyrtý úshin keli­sim­ge keldi. Qazaqstannyń «Qazteh­no­lo­gııalar» kompanııasy patron zaýy­tynyń bolashaq ónimin jetkizý jóninde Birikken Arab Ámir­lik­teri, Ulybrıtanııa jáne Bolga­rııamen 3 memorandýmǵa qol qoıdy. Sonymen qatar, artıllerııalyq oq-dárilerdi – D-30 gaýbısasyna jaryqshaqty-fýgasty snarıady bar 122 mm oq atý jóninde «Qalqan 7» JShS-men birlesken kásiporyn qurý týraly quryltaı shartyna, Reseı Federasııasymen «Grad» UM-21 AZJ qurylǵysyn jańǵyrtý máseleleri boıynsha shart túzildi. Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń Áskerı-teńiz kúshterine arnalǵan zymyran-artıllerııalyq korabldi satyp alý jóninde «Dıarsan» túrik kompanııasymen memorandým bekitildi. Budan bólek, «Qazaqstan ASELSAN ınjınırıng» JShS-pen L.N.Gýmılev atyndaǵy Eý­ra­zııa ulttyq ýnıversıteti ózara yq­paldastyq jónindegi memo­ran­dýmǵa qol qoıdy. Aıta keteıik, Qorǵanys mı­nıstrligi uıymdastyryp jat­qan tórtinshi halyqaralyq KADEX-2016 kórmesi aǵymdaǵy jyl­dyń 5 maýsymyna deıin jal­ǵasady. Sońǵy eki kúnde, ıaǵnı 4 jáne 5 maýsymda kórme barlyq ke­lýshiler úshin esigin aıqara ashady. Elorda turǵyndary men qonaqtary kórme pavılondarynda bolyp, aqysyz negizde avıasııalyq jáne ózge de áskerı tehnıkanyń jaýyn­gerlik múmkindikteriniń kórse­tilimderin tamashalaı alady. Joldybaı BAZAR, «Egemen Qazaqstan» Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV, Á.Deńgelbaeva