«Qyzdardan» nege qashamyz?

Qazirgi qazaq qoǵamy qyz ataýlyǵa qyryn qaraıtyndaı ma, qalaı? Babalardan jetken qurmet-syıdyń kókesi qyzdarǵa arnalmaýshy ma edi! «Qyz – jat jurttyq» dep tórge ozdyratyn qashanda. Aqyn bitkenniń ádebıet álemine basqan qadamy da, tyrnaqaldy týyndysy da boıjetkender aýylynan bastaý alatyn. Osy tusta oıyma aqyn Toqash Berdııarovtyń qanatqaqty óleńi túsip otyrǵany. Aqynnan jýrnalısterdiń biri  «Tuńǵysh jazǵan óleńińiz esińizde me? degen suraıdy. «Esimde, tórtinshi synypta oqyp júrgende joǵary synyptyń bozbalalarynyń ótinishi boıynsha jazǵanmyn». Qyz dese, qyzamyz, Qalamdy syzamyz. Siz – bolsań Qyz Jibek, Tólegen – biz naǵyz. Toqash aqyndy poezııa álemine bastaǵan  alǵashqy týyndysy. Kirshiksiz taza sezim. Qyz Jibektiń sińlilerine arnalǵan. Qyz Jibek demekshi, qazirgi sport jýrnalısteri Qyz Jibek qandaıda bir saıystyń túrinen qurama sapynda óner kórsetetin bolsa, áldeqashan «Áıel» Jibekke» aınaldyryp jiberýi múmkin-aý búgingi sóz saptasymen... Olaı deıtinimizdiń ózindik jóni bar. Kúni keshe ǵana Astana tórinde bokstan qyzdar arasynda ótken álem chempıonatynda tórt qyzymyz altyn medalǵa, eki qyzymyz qola medalǵa qol jetkizip, Aıdy aspanǵa bir-aq shyǵardy. Buryn-sońdy bolmaǵan jetistik qoı, biraz áńgimege tuzdyq boldy.  Maqtanýǵa kelgende aldyna jan salmaıtyn qazekeń úshin mundaı múmkindikti qalt jiberýge bola ma? Álem chempıonatynda aldyna el salmaǵan Qazaqstan quramasy týraly teńeýdiń neshe atasy aıtyldy. Jeńisti de, jetistikti de  qazaq jýrnalısteri japa-tarmaǵaı jerine jetkize jazdy, elden súıinshi surady. Qazaqstannyń áıelder quramasy álem chempıonatynda tolǵaı tabysqa jetti dep. Súıinshi suraǵany, maqtanǵany durys-aq, al «áıelderi» nesi?! Barlyǵy biriniń aýzyna biri túkirip qoıǵandaı, «Qazaqstannyń áıelder quramasy» dep tórtkil dúnıege jar salǵanyn qaıtersiń. О́zge jurt oılamaı ma osydan keıin qazaqtyń áıeli de «áıel», qyzy da «áıel» eken dep... Eki dúrkin álem chempıony atanǵan Nazym Qyzaıbaı, Dına Jolaman, Valentına Halzova, Lázzat Kúngeıbaeva syndy naǵyz altyn qyzdarymyzǵa sport jýrnalısteri tikeleı baryp, «áıel» dep aıtyp kórsinshi,  birden nokaýt alary sózsiz. Esin jıǵannan keıin  álgi jýrnalısterdiń áıelderdi de «qyzdar» dep ataıtynyna kepildik beremiz. Endeshe, soqqy almaı turǵanda «áıel» degen tańqy túsinikti toqtatqan durys sııaqty. Orystardyń ıdeologııasynan ońbaı taıaq jep júrsek te,  solarǵa qarap ylǵı emeshegimiz úzilip turǵany. «Jenshınany» jetektep ákelip,  tikeleı tárjimalap altyn asyqtaı qyzdarymyzdy «áıelderge» telip júrgenimiz sol. Áıtpese, «Qazaqstannyń qyzdar quramasy» degen ataý ádemi estiledi emes pe! Qazaqtyń qyzdaryn «áıelder» qataryna qosý kindigimiz qosa baılanǵan keńestik kezeńnen bastaý alǵany málim. Tipti qulaǵymyzǵa sińisti bolyp,  sport áleminde «áıeldersiz» attap baspaıtyn jaǵdaıǵa da jettik. «Qazaqstannyń fýtboldan áıelder quramasy», «Hokkeıden Qazaqstannyń áıelder quramasy» ... dep jalǵasyp kete beredi. Basqasyn aıtpaǵanda, gımnastıkadan qurama sapynda mektep jasyndaǵylar óner kórsetedi emes pe!? Oǵan da «áıelder quramasy» dep aıdar taǵamyz. Qysqasy,   qazaq jýrnalısteriniń arqasynda «áıelderdiń» dáýreni júrip tur?!. «Qyzdardan» nege qashamyz? О́z basym osyny túsinbeımin.

Ǵabıt Músirep

«Egemen Qazaqstan»