Maratty alǵash ret Qazaq Ulttyq ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetinde oqyp júrgen kezimde, ıaǵnı 80-jyldary kórdim. Ol kezde ýnıversıtet qabyrǵasynda, kún demeı-aq qoıaıyn, apta saıyn derlik aqyn-jazýshylarmen, ánshi-kúıshilermen kezdesýler ótip jatady. О́z aramyzda da talantty jigitter men qyzdar jeterlik. Osyndaı túrli basqosýlardyń arasynan oqýdy bitirip jatqan besinshi kýrs pen alǵashqy kýrs stýdentteriniń dástúrli kezdesýi esimde jaqsy saqtalyp qalypty.
...Sóz alyp jatqandar negizinen joǵary kýrstyń stýdentteri. Ýnıversıtet tabaldyryǵyn jańa attaǵan jastarǵa aq jol tilep, «jaqsy oqyp, tártipti bolyńdar» degen sııaqty aqyl birinen keıin biri qaıtalanyp, taptaýryn bola bastaǵan kezde sóz kezegi bet álpeti sopaqtaý kelgen som deneli jigitke tıgen. «Birinshi kýrstaǵy ini-qaryndastaryma aıtarym – ózderińe kúndelikti dáris berip júrgen ustazdaryńdy baǵalaı bilińder. Olardyń arasynda shyn mánindegi bilimdi de bilikti, zııaly adamdar bar. Qojakeevten de qoryqpańdar, qanshama qatal bolyp kóringenimen aǵaılaryń ádildikti, azamattyq pen shynaıylyqty jaqsy kóredi», degen sózder aıtyla bastaǵanda eleń ete qaldyq. «Dekannyń kózin baqyraıtyp qoıyp «Qojakeevten de qoryqpańdar...» dep turǵan bul qandaı myqty? Osy sózinen keıin oqýdan shyǵyp ketpese ıgi edi...» degen qaýippen Temirbek aǵaıymyz jaqqa qarap qoıamyz. Qaharlanǵan kezinde kináli bolyp qalǵan stýdenttiń eki aıaǵyn bir etikke tyǵyp, qazyq qyp qaǵyp jibere jazdaıtyn dekanymyzdyń bul sózderdi jaıbaraqat qalyppen jymııa tyńdap otyrǵanyn kórgendegi tańdanysymyzdy kórseńiz. Dál sol sátte ózindik pikiri barlyǵy da, ótkirligi de tanylyp turǵan osy bir jigittiń fakýltettegi bedeldi azamattardyń biri ekendigin aıqyn ańǵarǵan edik.
Arada biraz ýaqyt óte kele sol jigitpen, óz pikirin qaı kezde de batyl aıta alatyn prınsıpshil azamat Marat Qashqynbaevpen aýdandyq gazettiń redaksııasynda birge qyzmet isteımiz, bir kabınette otyryp, dos-joldas bolyp aralasyp ketemiz-aý, ómirdiń san taram joldary basymyzdy Baqanas aýylynda taǵy bir qosady-aý degen oı ol kezde túsime de kirip shyqqan joq.
Sol kezde Almaty oblysyndaǵy eń jas aýdan sanalǵan Kúrti jeri týraly erekshe aıtyp ótýge bolady. Oǵan elimizdiń túkpir-túkpirinen kelgen bilikti kadrlar toptasty. Jaqyn mańdaǵy aýdandardan ǵana emes, Qazaqstannyń batys óńirinen kelgen, odan basqa Túrikmenstan men Qaraqalpaqstannan qonys aýdarǵan azamattar osy óńirde bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵaryp degendeı, uıymshyldyqpen eńbek etti. Jambyl oblysyndaǵy Shý aýdany, Kırov aýylynyń týmasy Marat Qashqynbaev ta ýnıversıtetti bitirgennen keıin osy aýdandyq gazetke ornalasqan.
Ol kezde О́tesin Qubıev aǵamyz basqarǵan aýdandyq «Shuǵyla» gazetinde de marǵasqa jigitter jumys istedi. Talantty jýrnalıst, tálimger aǵamyz marqum Sádýaqas Bıgeldıevten bastap keıin «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Almaty oblysyndaǵy menshikti tilshisi bolǵan Kúmisjan Baıjan, Qajymuqan Myrzabekov pen Marat Qashqynbaev, Jolboldy Ysqaq pen Isataı Qambarov, belgili aıtys aqyny Aıtýǵan Sháıimov pen Bolat Eleýsin, fototilshi Baqtyǵalı Sadyqtyń qaı-qaısysy bolsa da óz mamandyǵyn jete meńgergen naǵyz maıtalmandar bolatyn. Solardyń arasynan Marat áriptesimiz óziniń ózgeshe eńbekqorlyǵymen, ádiletsizdikke tózbeıtin minezimen erekshelenip turatyn edi. Aptasyna úsh ret shyǵatyn aýdandyq gazettiń ár nómirinde derlik Marattyń kólemdi ocherkteri men sýrettemeleri, reportajdary men syn maqala, feletondary jaryq kórip jatatyn.
Qolymyz jumystan qalt ete qalǵan kezde ala taqtanyń aınalasyna toptasyp, doıbyny ermek qylamyz. Bizdiń osy oıynǵa degen qumarlyǵymyzdy oıatqan da osy Mákeń bolatyn. Qanshama utylyp jatsaq ta qoımaı oınap, doıbydaǵy ustazymyzdyń sheberligin de jaılap meńgere bastadyq. Soǵan oraı Maratpen keıde teń oınap, keıde tipti ony jeńetin de dárejege jettik. Kún saıynǵy osyndaı jattyǵýlardyń nátıjesinde doıbyǵa jattyqqanymyz sondaı, bir joly aýdandyq deńgeıdegi jarysqa qatysqan sport sheberleriniń ózin tas-talqan etip utqanymyz bar. Aqshımen japsarlas jatqan geologtar partııasynan kelgen maman oıynshylar bizdi alǵashynda mensinbeı oınaǵandarymen jarys nátıjesinde kúıreı jeńilgenderin moıyndaýǵa májbúr boldy. Sóz oraıy kelgende Marat ekeýmizdiń 2011 jyly Shymkent qalasynda jýrnalıster arasynda ótken respýblıkalyq jarysta Almaty oblysynyń namysyn qorǵap birinshi orynǵa ıe bolǵanymyzdy aıta ketkenniń de artyqtyǵy joq shyǵar.
Birge qyzmet istegen jyldary Marattyń adamgershilik asyl qasıetteriniń de moldyǵyna kózimizdi jetkizdik. Aramyzdaǵy bir áriptesimizdiń áldebir jaǵdaımen qınalyp júrgendigin bile qalsa, qolynan kelgeninshe sol máseleni sheship berýge janyn salatyn. Kópshilik hattarymen jumys isteıtin bólimdi basqarǵandyqtan redaksııaǵa kelip túsken aryz-shaǵymdardyń aıaqsyz qalmaýyna da jete kóńil aýdaratyn. Sondaı qasıetteriniń eskerilgendigi shyǵar, ol kóp uzamaı aýdandyq keńes atqarý komıtetine nusqaýshy bolyp ornalasty. Joǵarydan kommýnıstik partııaǵa múshe emes azamattardan da basshy saılaý jónindegi nusqaý kelgen kezde alǵashqy tańdaý Marat baýyrymyzǵa túsip, Kúrti aýdandyq mádenıet bólimine meńgerýshi bolyp taǵaıyndaldy.
Nebári shırek ǵasyr tirshilik etse de oblys tarıhynda ózindik izin qaldyrǵan Kúrti aýdany taraǵannan keıin mamandyǵy boıynsha jumysyn jalǵastyrǵysy kelgender tirshilik qamymen ár óńirge qonys aýdardy. Olardyń bir bóligi Balqash aýdanynyń ortalyǵy Baqanas aýylyna kóship barǵan. Buryndary Kúrti aýdanyna qosylǵan áldeneshe aýyldyq okrýg eldi mekenderiniń Balqashqa qaıtarylǵandyǵyn eskersek, olardyń jańa qonysta ózderin burynnan tanys-bilis, tilektes azamattardyń ortasyna barǵandaı sezingendikterin shamalaýǵa bolady. Solardyń arasynda Balqash aýdandyq mádenıet bóliminiń meńgerýshisi bolyp taǵaıyndalǵan Marat Qashqynbaev ta bar edi.
Birden aıtyp ótý kerek, osy jyldary aýdanda osy Balqash óńiriniń týmasy Ámir Qulmahanovtyń basshylyǵymen úlken jumystar atqaryldy. Nátıjesinde sharýashylyqtyń qaı salasynda bolsyn jumys jandana tústi. Bul jumystardyń ortasynda júrgen Marattyń eńbegin de atap ótpeı bolmaıdy. Sol eńbeginiń, qandaı iske kirisse de jan-tánin salyp atqaratyn izdenimpazdyǵynyń, joǵaryda aıtyp ótken prınsıpshildiginiń nátıjesi bolar, 2005 jyly Marat Qashqynbaev Balqash aýdandyq máslıhaty apparatynyń basshysy bolyp taǵaıyndaldy. «Azamatty atqaryp otyrǵan qyzmeti kórkeıtpeıdi, sol oryndy azamattyń ózi kórkeıtedi» degen sózdiń jany bar. Sol aıtqandaı, Marat ta otyrǵan ornyn kórkeıtip, aýdandyq máslıhat qyzmetkerleriniń bedeldi, jumysynyń yqpaldy bolýyna úlken úlesin qosyp otyr desek, eshbir asyryp aıtqandyq bola qoımaıdy. О́z quzyreti aıasynda Marat jergilikti bıýdjettiń maqsatty jumsalyp, óndirilgen ónimniń ıgiligin eń aldymen aýdan halqynyń kórýine, joǵary oqý ornyn bitirip kelgen jas mamandarǵa tıisti jaǵdaıdyń jasalyp, Baqanas aýylynyń abattanýyna múmkindiginshe yqpal etýge kúsh salyp keledi. Onyń bastamasymen jurtshylyqty tolǵandyryp júrgen ózekti máseleler de aýdandyq máslıhatta, onyń turaqty komıssııalarynda jıi qaralyp otyrady.
Burynǵy jýrnalıst degen túsiniktiń bolmaıtyny dáleldengen aqıqat. Olaı deıtinimiz, el qamyn oılaıtyn belsendi tilshi ýaqyt óte kele mamandyǵyn aýystyrǵan kúnniń ózinde qalamyn qarý etken jýrnalıst kúıinde qala beredi. Sol aıtqandaı, Marat ta áli kúnge deıin qalamyn qolynan túsirgen emes. Ol jaıynda aıtqanda, eń aldymen oıymyzǵa qystyń qaqaǵan shaǵynda 12 baldyrǵandy muzdy sýdan qutqaryp qalǵan batyr aǵamyz Beısetaı Dáýrenbekovtiń erliginiń elenbeı kele jatqandyǵy jaıynda jazǵan maqalalary oralady. Sanap otyrsa «Egemen Qazaqstan» sııaqty respýblıkalyq basylymdarǵa osy másele jónindegi alty birdeı maqalasy shyǵypty. «Altyn qandaýyrdyń» ıegeri belgili neırohırýrg Meımantaı Kójekov jaıynda jazǵan kólemdi maqalasy men memlekettik qyzmet pen onyń problemalary, basqa da ózekti máseleler jónindegi oı-tolǵamdary da osy qatarda.
Núsipbaı ÁBDIRAHYM
Almaty oblysy,
Baqanas aýyly
Maratty alǵash ret Qazaq Ulttyq ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetinde oqyp júrgen kezimde, ıaǵnı 80-jyldary kórdim. Ol kezde ýnıversıtet qabyrǵasynda, kún demeı-aq qoıaıyn, apta saıyn derlik aqyn-jazýshylarmen, ánshi-kúıshilermen kezdesýler ótip jatady. О́z aramyzda da talantty jigitter men qyzdar jeterlik. Osyndaı túrli basqosýlardyń arasynan oqýdy bitirip jatqan besinshi kýrs pen alǵashqy kýrs stýdentteriniń dástúrli kezdesýi esimde jaqsy saqtalyp qalypty.
...Sóz alyp jatqandar negizinen joǵary kýrstyń stýdentteri. Ýnıversıtet tabaldyryǵyn jańa attaǵan jastarǵa aq jol tilep, «jaqsy oqyp, tártipti bolyńdar» degen sııaqty aqyl birinen keıin biri qaıtalanyp, taptaýryn bola bastaǵan kezde sóz kezegi bet álpeti sopaqtaý kelgen som deneli jigitke tıgen. «Birinshi kýrstaǵy ini-qaryndastaryma aıtarym – ózderińe kúndelikti dáris berip júrgen ustazdaryńdy baǵalaı bilińder. Olardyń arasynda shyn mánindegi bilimdi de bilikti, zııaly adamdar bar. Qojakeevten de qoryqpańdar, qanshama qatal bolyp kóringenimen aǵaılaryń ádildikti, azamattyq pen shynaıylyqty jaqsy kóredi», degen sózder aıtyla bastaǵanda eleń ete qaldyq. «Dekannyń kózin baqyraıtyp qoıyp «Qojakeevten de qoryqpańdar...» dep turǵan bul qandaı myqty? Osy sózinen keıin oqýdan shyǵyp ketpese ıgi edi...» degen qaýippen Temirbek aǵaıymyz jaqqa qarap qoıamyz. Qaharlanǵan kezinde kináli bolyp qalǵan stýdenttiń eki aıaǵyn bir etikke tyǵyp, qazyq qyp qaǵyp jibere jazdaıtyn dekanymyzdyń bul sózderdi jaıbaraqat qalyppen jymııa tyńdap otyrǵanyn kórgendegi tańdanysymyzdy kórseńiz. Dál sol sátte ózindik pikiri barlyǵy da, ótkirligi de tanylyp turǵan osy bir jigittiń fakýltettegi bedeldi azamattardyń biri ekendigin aıqyn ańǵarǵan edik.
Arada biraz ýaqyt óte kele sol jigitpen, óz pikirin qaı kezde de batyl aıta alatyn prınsıpshil azamat Marat Qashqynbaevpen aýdandyq gazettiń redaksııasynda birge qyzmet isteımiz, bir kabınette otyryp, dos-joldas bolyp aralasyp ketemiz-aý, ómirdiń san taram joldary basymyzdy Baqanas aýylynda taǵy bir qosady-aý degen oı ol kezde túsime de kirip shyqqan joq.
Sol kezde Almaty oblysyndaǵy eń jas aýdan sanalǵan Kúrti jeri týraly erekshe aıtyp ótýge bolady. Oǵan elimizdiń túkpir-túkpirinen kelgen bilikti kadrlar toptasty. Jaqyn mańdaǵy aýdandardan ǵana emes, Qazaqstannyń batys óńirinen kelgen, odan basqa Túrikmenstan men Qaraqalpaqstannan qonys aýdarǵan azamattar osy óńirde bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵaryp degendeı, uıymshyldyqpen eńbek etti. Jambyl oblysyndaǵy Shý aýdany, Kırov aýylynyń týmasy Marat Qashqynbaev ta ýnıversıtetti bitirgennen keıin osy aýdandyq gazetke ornalasqan.
Ol kezde О́tesin Qubıev aǵamyz basqarǵan aýdandyq «Shuǵyla» gazetinde de marǵasqa jigitter jumys istedi. Talantty jýrnalıst, tálimger aǵamyz marqum Sádýaqas Bıgeldıevten bastap keıin «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Almaty oblysyndaǵy menshikti tilshisi bolǵan Kúmisjan Baıjan, Qajymuqan Myrzabekov pen Marat Qashqynbaev, Jolboldy Ysqaq pen Isataı Qambarov, belgili aıtys aqyny Aıtýǵan Sháıimov pen Bolat Eleýsin, fototilshi Baqtyǵalı Sadyqtyń qaı-qaısysy bolsa da óz mamandyǵyn jete meńgergen naǵyz maıtalmandar bolatyn. Solardyń arasynan Marat áriptesimiz óziniń ózgeshe eńbekqorlyǵymen, ádiletsizdikke tózbeıtin minezimen erekshelenip turatyn edi. Aptasyna úsh ret shyǵatyn aýdandyq gazettiń ár nómirinde derlik Marattyń kólemdi ocherkteri men sýrettemeleri, reportajdary men syn maqala, feletondary jaryq kórip jatatyn.
Qolymyz jumystan qalt ete qalǵan kezde ala taqtanyń aınalasyna toptasyp, doıbyny ermek qylamyz. Bizdiń osy oıynǵa degen qumarlyǵymyzdy oıatqan da osy Mákeń bolatyn. Qanshama utylyp jatsaq ta qoımaı oınap, doıbydaǵy ustazymyzdyń sheberligin de jaılap meńgere bastadyq. Soǵan oraı Maratpen keıde teń oınap, keıde tipti ony jeńetin de dárejege jettik. Kún saıynǵy osyndaı jattyǵýlardyń nátıjesinde doıbyǵa jattyqqanymyz sondaı, bir joly aýdandyq deńgeıdegi jarysqa qatysqan sport sheberleriniń ózin tas-talqan etip utqanymyz bar. Aqshımen japsarlas jatqan geologtar partııasynan kelgen maman oıynshylar bizdi alǵashynda mensinbeı oınaǵandarymen jarys nátıjesinde kúıreı jeńilgenderin moıyndaýǵa májbúr boldy. Sóz oraıy kelgende Marat ekeýmizdiń 2011 jyly Shymkent qalasynda jýrnalıster arasynda ótken respýblıkalyq jarysta Almaty oblysynyń namysyn qorǵap birinshi orynǵa ıe bolǵanymyzdy aıta ketkenniń de artyqtyǵy joq shyǵar.
Birge qyzmet istegen jyldary Marattyń adamgershilik asyl qasıetteriniń de moldyǵyna kózimizdi jetkizdik. Aramyzdaǵy bir áriptesimizdiń áldebir jaǵdaımen qınalyp júrgendigin bile qalsa, qolynan kelgeninshe sol máseleni sheship berýge janyn salatyn. Kópshilik hattarymen jumys isteıtin bólimdi basqarǵandyqtan redaksııaǵa kelip túsken aryz-shaǵymdardyń aıaqsyz qalmaýyna da jete kóńil aýdaratyn. Sondaı qasıetteriniń eskerilgendigi shyǵar, ol kóp uzamaı aýdandyq keńes atqarý komıtetine nusqaýshy bolyp ornalasty. Joǵarydan kommýnıstik partııaǵa múshe emes azamattardan da basshy saılaý jónindegi nusqaý kelgen kezde alǵashqy tańdaý Marat baýyrymyzǵa túsip, Kúrti aýdandyq mádenıet bólimine meńgerýshi bolyp taǵaıyndaldy.
Nebári shırek ǵasyr tirshilik etse de oblys tarıhynda ózindik izin qaldyrǵan Kúrti aýdany taraǵannan keıin mamandyǵy boıynsha jumysyn jalǵastyrǵysy kelgender tirshilik qamymen ár óńirge qonys aýdardy. Olardyń bir bóligi Balqash aýdanynyń ortalyǵy Baqanas aýylyna kóship barǵan. Buryndary Kúrti aýdanyna qosylǵan áldeneshe aýyldyq okrýg eldi mekenderiniń Balqashqa qaıtarylǵandyǵyn eskersek, olardyń jańa qonysta ózderin burynnan tanys-bilis, tilektes azamattardyń ortasyna barǵandaı sezingendikterin shamalaýǵa bolady. Solardyń arasynda Balqash aýdandyq mádenıet bóliminiń meńgerýshisi bolyp taǵaıyndalǵan Marat Qashqynbaev ta bar edi.
Birden aıtyp ótý kerek, osy jyldary aýdanda osy Balqash óńiriniń týmasy Ámir Qulmahanovtyń basshylyǵymen úlken jumystar atqaryldy. Nátıjesinde sharýashylyqtyń qaı salasynda bolsyn jumys jandana tústi. Bul jumystardyń ortasynda júrgen Marattyń eńbegin de atap ótpeı bolmaıdy. Sol eńbeginiń, qandaı iske kirisse de jan-tánin salyp atqaratyn izdenimpazdyǵynyń, joǵaryda aıtyp ótken prınsıpshildiginiń nátıjesi bolar, 2005 jyly Marat Qashqynbaev Balqash aýdandyq máslıhaty apparatynyń basshysy bolyp taǵaıyndaldy. «Azamatty atqaryp otyrǵan qyzmeti kórkeıtpeıdi, sol oryndy azamattyń ózi kórkeıtedi» degen sózdiń jany bar. Sol aıtqandaı, Marat ta otyrǵan ornyn kórkeıtip, aýdandyq máslıhat qyzmetkerleriniń bedeldi, jumysynyń yqpaldy bolýyna úlken úlesin qosyp otyr desek, eshbir asyryp aıtqandyq bola qoımaıdy. О́z quzyreti aıasynda Marat jergilikti bıýdjettiń maqsatty jumsalyp, óndirilgen ónimniń ıgiligin eń aldymen aýdan halqynyń kórýine, joǵary oqý ornyn bitirip kelgen jas mamandarǵa tıisti jaǵdaıdyń jasalyp, Baqanas aýylynyń abattanýyna múmkindiginshe yqpal etýge kúsh salyp keledi. Onyń bastamasymen jurtshylyqty tolǵandyryp júrgen ózekti máseleler de aýdandyq máslıhatta, onyń turaqty komıssııalarynda jıi qaralyp otyrady.
Burynǵy jýrnalıst degen túsiniktiń bolmaıtyny dáleldengen aqıqat. Olaı deıtinimiz, el qamyn oılaıtyn belsendi tilshi ýaqyt óte kele mamandyǵyn aýystyrǵan kúnniń ózinde qalamyn qarý etken jýrnalıst kúıinde qala beredi. Sol aıtqandaı, Marat ta áli kúnge deıin qalamyn qolynan túsirgen emes. Ol jaıynda aıtqanda, eń aldymen oıymyzǵa qystyń qaqaǵan shaǵynda 12 baldyrǵandy muzdy sýdan qutqaryp qalǵan batyr aǵamyz Beısetaı Dáýrenbekovtiń erliginiń elenbeı kele jatqandyǵy jaıynda jazǵan maqalalary oralady. Sanap otyrsa «Egemen Qazaqstan» sııaqty respýblıkalyq basylymdarǵa osy másele jónindegi alty birdeı maqalasy shyǵypty. «Altyn qandaýyrdyń» ıegeri belgili neırohırýrg Meımantaı Kójekov jaıynda jazǵan kólemdi maqalasy men memlekettik qyzmet pen onyń problemalary, basqa da ózekti máseleler jónindegi oı-tolǵamdary da osy qatarda.
Núsipbaı ÁBDIRAHYM
Almaty oblysy,
Baqanas aýyly
Sońǵy jańalyqtar
Kóktemgi egiske daıyndyq pysyqtaldy
Qoǵam • Búgin, 00:07
Indonezııa elshisi oraldyq ǵalymdarmen kezdesti
Ǵylym • Keshe
Balabaqshalarda sıfrlyq baqylaý tájirıbesi júrgizilip jatyr
Aımaqtar • Keshe
Jelidegi jelpiný: Jazbany óshirý úshin aqsha suraǵandar isti boldy
Aımaqtar • Keshe
Elimizdiń bes óńirinde sý tasqyny qaýpi joǵary
Qazaqstan • Keshe
40 gradýsqa deıin aıaz: Elimizge arktıkalyq sýyq keledi
Aýa raıy • Keshe
Astana áýejaıynyń ushý-qoný jolaǵy ýaqytsha jabylady
Elorda • Keshe
Álemdik ekonomıkanyń jańa kartasy: Qazaqstan qaı orynda?
Ekonomıka • Keshe
