2015 JYLǴY RESPÝBLIKALYQ BIýDJETTIŃ NEGIZGI TUJYRYMDARY

2015 JYLǴY RESPÝBLIKALYQ BIýDJETTIŃ ATQARYLÝY TÝRALY RESPÝBLIKALYQ BIýDJETTIŃ ATQARYLÝYN BAQYLAÝ JО́NINDEGI ESEP KOMITETI ESEBINIŃ (qAZAQSTAN RESPÝBLIKASY ÚKIMETINIŃ ESEBINE QORYTYNDY) NEGIZGI TUJYRYMDARY

2015 JYLY RESPÝBLIKALYQ BIýDJETTIŃ ATQARYLÝYNYŃ MAKROEKONOMIKALYQ JAǴDAILARY 2015 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń (budan ári – Úkimet) 2014 jylǵy 27 tamyzdaǵy otyrysynda maquldanǵan (№37 hattama) Qazaqstan Respýblıkasynyń 2015-2019 jyldarǵa arnalǵan áleýmettik-ekonomıkalyq damý boljamyna negizdelgen. Makroekonomıkalyq kórsetkishter 2014 jylǵy qarashada, sondaı-aq 2015 jylǵy aqpanda jáne qarashada naqtylandy (2014 jylǵy 4 qarashadaǵy №48 jáne 14 qarashadaǵy №50, 2015 jylǵy 17 aqpandaǵy №9 jáne 17 qarashadaǵy №47 hattamalar). Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy ekonomıkalyq damýdyń ósý qarqyny baıaýlaǵan jaǵdaıda, munaıǵa álemdik baǵa tómendegen, ınflıasııa deńgeıi ósken, ulttyq valıýtanyń AQSh dollaryna baǵamy edáýir álsiregen tusta júrgizildi. Ulttyq ekonomıka mınıstrligi Statıstıka komıtetiniń (budan ári – Statıstıka komıteti) aldyn ala derekteri bo­ıynsha 2015 jylǵy jalpy ishki ónimniń (budan ári – JIО́) ósý qarqyny naqty mánde 1,2%-dy qurady, bul boljamdy kórsetkishke sáıkes keledi. Sonymen birge, boljamdy kórsetkishterge tórt márte naqtylaý júrgizilgenine qaramastan, nomınaldy túrdegi JIО́ is júzinde josparly máninen 823,2 mlrd. teńgege (2015 jylǵy qarasha) tómen qalyptasyp, 40 878,0 mlrd. teńgeni qurady. Syrtqy konıýnktýra nasharlaǵandyqtan, sońǵy ret naqtylanǵan kezde boljam 98,2%-ǵa maquldanǵanymen, ónerkásip óndirisi kóleminiń ósý qarqyny tómendeý baǵytyna 101,9%-ǵa túzetildi. 2015 jylǵy is júzindegi kórsetkish 98,6%-dy (boljamnan 0,4 paıyzdyq tarmaqqa joǵary) nemese 14,6 trln. teńgeni qurady. Taý-ken óndirý salasyndaǵy jalpy qosylǵan qun (budan ári – JQQ) JIО́-de 2010 jylǵy 18,5%-dan 2015 jyly 12,9%-ǵa tómendedi. Sondaı-aq JIО́ qurylymynda qaıta óńdeý salalary úlesiniń tómendeý úrdisi baıqalady. 2015 jyly ol 9,9%-ǵa deıin qysqardy (2010-2013 jyldary ol JIО́-de 10,4-10,8%-dy qurady). Energııa jetkizgishterge baǵalar tómen bolǵan tusta, 2015 jyly taýar eksporty quldyraýynyń jalǵasýy, sonyń saldarynan tikeleı sheteldik ınvestorlar kiristeriniń kúrt qysqarýy tólem balansynyń aǵymdaǵy operasııa­lary shotynyń teris saldosyna ákep soqty, ol 2014 jylǵy 6,4 mlrd. AQSh dollary mólsherindegi profısıtpen salystyrǵanda, 2015 jyly (-) 5,8 mlrd. AQSh dollary deńgeıinde qalyptasty. Qazaqstan Respýblıkasynyń jalpy syrtqy boryshy (budan ári – JSB) 2014 jyldyń deńgeıimen salystyrǵanda 2,5%-ǵa tómendep, 2016 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha 153,5 mlrd. AQSh dollaryn qurady. Sonymen birge, memlekettik jáne memleket kepildik bergen borysh 2015 jyly 47,7%-ǵa ósti jáne 12,9 mlrd. AQSh dollaryn nemese JSB qurylymynda 7,4%-dy qurady. 2015 jyly negizgi kapıtalǵa ınvestısııalar kólemi 7 024,7 mlrd. teńgeni qurap, 2014 jylǵy deńgeıge shaqqanda 3,7%-ǵa ulǵaıdy. 2015 jyly ınflıasııa josparlanǵan dálizdiń joǵary shegin 3,6 paıyzdyq tarmaqqa (budan ári – p.t.) asyp ketip, 13,6%-dy (2014 jyly – 7,4%) qurady. Bul rette azyq-túlik taýarlaryna arnalǵan baǵalar 10,9%-ǵa (8,0%-ǵa), azyq-túlik emes taýarlarǵa – 22,6%-ǵa (7,8%-ǵa) ósti. Jyl ishindegi aqyly qyzmetter 8,1%-ǵa (6,4%-ǵa) qymbattady. Syrtqy soqqylarǵa qaramastan, áleýmettik saladaǵy jaǵdaı turaqtylyǵyn saqtaýda, nomınaldy aqsha kiristeri 7,3%-ǵa, naqty kirister – 0,7%-ǵa ósti. 2015 jylǵy 4-toqsanda ortasha aılyq nomınaldy jalaqy 4,1%-ǵa ósti. Jumyssyzdyq deńgeıi 5,0%-dy qurady, bul boljamdy kórsetkishke sáıkes keledi. Júrgizilgen naqtylaýlar men túzetýlerge qaramastan, 7 755 mln. teńge ıgerilmegen, sonyń ishinde ortalyq memlekettik organdar 7 265,3 mln. teńgeni ıgermegen, 2014 jyly bólinip, Úkimettiń sheshimimen tolyq paıdalanýǵa ruqsat etilgen, paıdalanylmaǵan (tolyq paıdalanylmaǵan) nysanaly damý transfertteriniń qaıtarylǵan somasy 489,7 mln. teńgeni qurady. Úkimettiń paıdalanylmaǵan rezervi 7 015 mln. teńgeni (43,8%), únemdelgen bıýdjet qarajaty  – 1 694,6 mln. teńgeni qurady. Paıdalanylmaǵan jáne nysanaly maqsaty boıynsha paıdalanylmaǵan 4 157,3 mln. teńge somasyndaǵy nysanaly transfertter bıýdjetke qaıtaryldy. Paıdalanylmaı jáne nysanaly maqsaty boıynsha paıdalanylmaı qaıtarylǵan bıýdjettik kredıtter somasy 175 mln. teńgeni qurady. Kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń jarǵylyq kapıtalyn qalyptastyrýǵa jáne ulǵaıtýǵa bólinip, qazynashylyqtyń qolma-qol aqshany baqylaý shottarynda jatqan qarajat qaldyqtary 132 209,5 mln. teńgeni, sonyń ishinde 2015 jylǵy respýblıkalyq bıýdjet qarajaty – 76 462,7 mln. teńgeni qurady. Budan basqa, memlekettik tapsyrysty oryndaýǵa bólingen 5,1 mlrd. teńge paıdalanylmaı qalǵan. Esep komıtetiniń 2015 jyly júrgizgen baqylaý-tal­da­malyq jáne aýdıtorlyq is-sharalarynyń nátıjeleri boıynsha anyqtalǵan buzýshylyqtar somasy 1 648,0 mlrd. teńgeni, sonyń ishinde 2015 jyly bólingen respýblıkalyq bıýdjet qarajatyn paıdalaný kezinde 316,2 mlrd. teńgeni qurady, onyń ishinde qarjylyq buzýshylyqtar – 174,4 mlrd. teńge. Esep komıtetiniń baǵalaýynsha, Úkimet, jalpy alǵanda, 2015 jylǵy respýblıkalyq bıýdjet túsimderiniń josparly parametrleri jáne shyǵystarynyń atqarylýy boıynsha qabyldaǵan mindetterin oryndap shyqty. 2015 JYLǴY RESPÝBLIKALYQ BIýDJETTIŃ ATQARYLÝYN BAǴALAÝ Respýblıkalyq bıýdjet túsimderiniń  atqarylýyn baǵalaý

2015 jyly respýblıkalyq bıýdjet túsimderi 2014 jylmen salystyrǵanda 375,8 mlrd. teńgege ulǵaıyp, 7 730,6 mlrd. teńgeni qurady. Respýblıkalyq bıýdjetke túsken túsimderdiń jalpy kóleminde kiristerdiń úlesi – 79,4%-dy, ótelgen bıýdjettik kredıtterdiń úlesi – 1,5%-dy, qaryz túsimderiniń úlesi – 19,1%-dy qurady. Respýblıkalyq bıýdjet kiristeriniń atqarylýyn baǵalaý 2015 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet kiristeri boıynsha  naqtylanǵan jáne túzetilgen jospar 5 806,8 mlrd. teńge somasynda belgilengen. Kiristerdiń is júzindegi túsimderi josparly kóleminen 330,2 mlrd. teńgege asyp ketip, 6 137,0 mlrd. teńgeni qurady. Kiristerdiń jalpy somasynda salyqtyq túsimder – 3 332,9 mlrd. teńgeni nemese 54,3%-dy, transfertter túsimderi – 2 632,5 mlrd. teńgeni nemese 42,9%-dy, salyqtyq emes túsimder – 162,8 mlrd. teńgeni nemese 2,7%-dy, negizgi kapıtaldy satýdan túsken túsimder – 8,8 mlrd. teńgeni nemese 0,1%-dy qurady. 2014 jylmen salystyrǵanda, kirister qurylymyndaǵy salyqtyq túsimderdiń úlesi 7,7 p.t.-ǵa azaıdy (2014 jyly – 62%, 2015 jyly – 54,3%), transfertter men salyqtyq emes tú­simder tıisinshe 7,3 p.t.-ǵa (2014 jyly – 35,6%, 2015 jyly – 42,9%) jáne 0,4 p.t.-ǵa (2014 jyly – 2,3%, 2015 jyly – 2,7%) ulǵaıdy. Respýblıkalyq bıýdjet kiristeri 2014 jylmen salys­tyrǵanda 228,2 mlrd. teńgege nemese 3,9%-ǵa ósti. Sonyń ishinde transfertter  túsimderiniń somasy 529,2 mlrd. teńgege nemese 25,2%-ǵa, salyqtyq emes túsimder – 31,1 mlrd. teńgege nemese 23,6%-ǵa, negizgi kapıtaldy satýdan túsken túsimder 1,1 mlrd. teńgege nemese 14,3%-ǵa ulǵaıdy. Sonymen qatar, salyq­tyq túsimderdiń kólemi 333,2 mlrd. teńgege nemese 9,1%-ǵa qysqardy. Sońǵy bes jylda respýblıkalyq bıýdjet kiristeriniń qurylymynda salyqtyq túsimderdi Ulttyq qordan jáne tómengi bıýdjetterden  transferttermen almastyrý úrdisi baıqalady. Máselen, eger 2011 jyly transfertter kiristerdiń 29,8%-yn qurasa, 2015 jyly olardyń úles salmaǵy 13,1 p.t.-ǵa ósip, 42,9%-dy qurady. Qarjy mınıstrligi Memlekettik kirister komıtetiniń (budan ári – Memlekettik kirister komıteti) derekteri boıynsha teńgeniń erkin  qubylmaly aıyrbastaý baǵamyna ótýine baılanysty, respýblıkalyq bıýdjetke túsken qosymsha salyqtyq túsimder jalpy 300 mlrd.-tan astam teńgeni qurady. Salyqtardyń jekelegen túrleri boıynsha josparly kórsetkishter oryndalmady. Bıýdjettik synyptaýyshtyń 10 kody (budan ári – BSK) boıynsha túsimder jospary oryndalmaǵan, atqarylmaǵan jalpy soma 23,6 mlrd. teńgeni qurady. Máselen, Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda óndiriletin taýarlarǵa, oryndalǵan jumystarǵa jáne kórsetilgen qyzmetterge salynatyn qosylǵan qun salyǵy (budan ári – QQS) (90,5%), Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵyna Keden Odaǵyna múshe memleketterdiń aýmaǵynan ákelinetin temeki ónimderine aksız  (94,6%), áketiletin taýarlarǵa salynatyn kedendik bajdar (91,2%) boıynsha jospardan eleýli aýytqýshylyqtarǵa jol berilgen. Respýblıkalyq bıýdjetke túsken salyqtyq túsimderdiń (ımportqa salynatyn kedendik bajdar men salyqtardy qospaǵanda) 40%-dan astamy monıtorıngke jatatyn 300 iri salyq tóleýshiniń 737,8 mlrd. teńge nemese túsken salyq­tardyń jalpy somasynyń 42,8%-y mólsherinde salyqtar tóleýiniń esebinen qamtamasyz etildi. Sonymen qatar 2014 jylmen salystyrǵanda, olar boıynsha respýblıkalyq bıýdjetke túsken tólemder 155,3 mlrd. teńgege azaıǵan. 2015 jyly munaı sektory uıymdarynan túsetin túsimderdi qospaǵanda, zańdy tulǵalardan alynatyn korporatıvtik tabys salyǵy (budan ári – KTS)   1 224,6 mlrd. teńgeni qurady, onyń anaǵurlym kóp úlesi – salyqtyq túsimderde (36,7%), shıki munaıǵa salynatyn jáne munaıdan óndirilgen taýarlarǵa salynatyn kedendik áketý bajdarynda – 690,5 mlrd. teńge (20,7%). Reseı Federasııasy jáne Belarýs Respýblıkasynyń aýmaǵynan ımporttalatyn taýarlarǵa salynatyn QQS-dan basqa, Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵyna ımporttalatyn taýarlarǵa salynatyn QQS 362,7 mlrd. teńgeni (10,9%) qurady. KTS boıynsha jospardy asyra oryndaýǵa valıýtanyń erkin qubylmaly aıyrbas baǵamyna ótýi (KTS boıynsha qosymsha túsimder somasy tek 2015 jylǵy jeltoqsanda 100 mlrd.-tan astam teńgeni qurady), josparly kórsetkishterdiń tómendeý jaǵyna túzetilýi, sondaı-aq bolashaq kezeńdegi tólemderdiń esebinen avans berý áser etti. Máselen, 2016 jylǵy 1 qańtarǵa KTS boıynsha artyq tólem 200,5 mlrd. teńgeni qurady, bul 2015  jylǵy uqsas kezeńmen salystyrǵanda, 54,0 mlrd. teńgege nemese 36,9%-ǵa kóp. 2015 jyly túsken KTS-nyń jalpy somasyndaǵy artyq tólemniń úlesi 16,4%-dy  qurady. 2015 jyldyń qorytyndylary boıynsha Qazaqstan Res­pýblıkasynyń aýmaǵyndaǵy óndirilgen taýarlarǵa, oryndalǵan jumystarǵa jáne kórsetilgen qyzmetterge QQS (BSK 105101) 224,5 mlrd. teńgege josparlanyp, is júzinde 203,2 mlrd. teńge somasynda tústi, 21,3 mlrd. teńge nemese 9,5%-y oryndalmaǵan. 2014 jylmen salystyrǵanda, «nóldik» mólsherleme salynǵan aınalymdar boıynsha QQS-nyń asyp ketken somasyn qaıtarýdyń ósýine baılanysty, QQS túsimderi 130,7 mlrd. teńgege nemese 39,1%-ǵa azaıǵan. Máselen, 759 salyq tóleýshiden asyp ketken QQS-ny qaıtarý týraly memlekettik kirister organdary qarastyrǵan talaptardyń jalpy somasy 1 250,6 mlrd. teńgeni qurady. Bul rette 2015 jyly 432 salyq tóleýshi boıynsha asyp ketken QQS-ny bıýdjetten óteý somasy 620,4 mlrd. teńgeni qurady nemese 2014 jylǵa qaraǵanda, 203,5 mlrd. teńgege joǵary. QQS-nyń asyp ketken somasyn qaıtarýdyń 441,3 mlrd. teń­ge nemese 71,1% mólsherindegi negizgi somasy 19 salyq tóleýshige tıesili (jalpy sanynyń 4,4%-y). 2016 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha QQS-nyń asyp ketken (debettik saldo) jalpy somasy 1 329,6 mlrd. teńgeni qurady, sonyń ishinde nóldik mólsherleme boıynsha aınalymdar esebinen eksporttaýshylarǵa – 733,9 mlrd. teńge nemese jalpy somasynyń 55,2%-y, ózge de aınalymdar boıynsha asyp ketken soma – 595,7 mlrd. teńge nemese 44,8%. 2015 jyly kedendik tólemder jáne salyqtar (budan ári – KTjS)  1 521,9 mlrd. teńgege josparlanyp, 1 608,3 mlrd. teńge nemese 105,6% mólsherinde tústi. 2014 jylmen salystyrǵanda KTjS túsimderi 280,7 mlrd. teńgege nemese 12,8%-ǵa azaıdy. Munaıǵa salynatyn eksport bajdarynan túsken túsimder kólemi 2015 jyly 585,2 mlrd. teńgege josparlanyp, 647,7 mlrd. teńgeni nemese 110,7%-qurady. 2015 jyly EAEO-ǵa qatysýshy memleketterdiń bıýdjetine Qazaqstan Respýblıkasy (budan ári – QR) aýdarǵan kedendik ákelý jáne qorǵaý bajdarynyń somasy – 174,9 mlrd. teńgeni, sonyń ishinde Reseı Federasııasyna – 163,2 mlrd. teńgeni, Belarýs Respýblıkasyna – 8,7 mlrd. teńgeni, Armenııa Respýblıkasyna – 2,0 mlrd. teńgeni, Qyrǵyz Respýblıkasyna – 1,0 mlrd. teńgeni qurady. EAEO-ǵa múshe memleketterden alynǵan ústeme aýdarym­dardyń somasy 156,5 mlrd. teńgeni qurady. 2010-2012 jyldar aralyǵynda kedendik ákelý bajdaryn bólý QR-nyń paıdasyna oń saldomen qalyptasty, al 2013-2015 jyldar arasynda 98,2 mlrd. teńge somasyndaǵy teris saldo oryn aldy. 2010 jylǵy 1 qyrkúıek – 2015 jyl aralyǵynda QR bıýdjetine 1 276,2 mlrd. teńge tústi, QR-dan ústeme aýdarymdar 1 237,6 mlrd. teńgeni qurady, 39,9 mlrd. teńge somasyndaǵy oń saldo oryn aldy. 2015 jyly respýblıkalyq bıýdjetke túsken salyqtyq emes tólemderdiń kólemi 162,8 mlrd. teńge nemese josparǵa shaq­qanda 107,5% boldy. Salyqtyq emes túsimderdiń negizgi úlesin memlekettik menshiktegi múlikti jalǵa berýden túsken ki­rister (32,8 mlrd. teńge nemese 20,2%), onyń ishinde 24,5 mlrd. teń­gesin «Baıqońyr» keshenin paıdalanǵany úshin jalgerlik tólemnen túsken túsimder quraıdy. Salyqtyq jáne kedendik ákimshilendirýdiń tıimdiligin baǵalaý 2015 jyly Memlekettik kirister komıteti salyqtyq jáne kedendik ákimshilendirýdi 2014 jyly salyq jáne  keden qyzmetterin biriktirý, sondaı-aq ekonomıkalyq, qarjylyq qylmystar jáne quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý jáne anyqtaý jónindegi fýnksııalardy oryndaý jaǵdaıynda júzege asyrdy. 2016  jylǵy 1 qańtarǵa salyqtyq túsimder boıynsha beresi 85,3 mlrd. teńgeni qurady, bul ótken jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda 32,2 mlrd. teńgege nemese 27,4%-ǵa az. Onyń ishinde respýblıkalyq bıýdjettiń esebine jatqyzylatyn salyqtar men tólemder boıynsha beresiniń jalpy somasy 57,1 mlrd. teńgeni qurady, bul 20,9 mlrd. teńgege nemese 26,8%-ǵa tómen. Salyq tekserýlerin júrgizý tıimdiliginiń tómendigi baıqalady. Máselen, nátıjesiz salyq tekserýleriniń úlesi jo­ǵary bolyp qalýda, ol júrgizilgen tekserýlerdiń jalpy sanynyń 2014 jyly – 35,9%-yn, 2015 jyly – 27,8%-yn qurady. Salyq tekserýleriniń nátıjeleri boıynsha 598,6 mlrd. teń­­­ge somasynda salyqtar jáne tólemder qo­sym­­­sha eseptelgen, onyń ishinde 2016 jylǵy 1 qańtarǵa nebári 34,4 mlrd. teńgesi nemese 5,8%-y óndirip alyndy, 62,8 mlrd. teńgesi (10,5%) – bankrot bolyp jarııalanǵan boryshkerler boıynsha esepten shyǵarylǵan, 63,3 mlrd. teńgesi (10,6%) – shaǵymdaný prosesinde, 1,6 mlrd. teńgesi (0,3%) – shaǵymdanýdy qaraý nátıjeleri boıynsha azaıdy. 2012 jyly «Aqsha tólemi men aýdarymy týraly» Zańǵa kásipkerlik  qyzmetinde qolma qol aqsha aınalymynyń shekti mánderin 4000-nan 1000-ǵa deıingi aılyq eseptik kórsetkishterge qataıtý bóliginde ózgerister engizilgenine qaramastan, qolma qol aqsha aınalymy kóleminiń edáýir tómendegeni baıqalmaıdy. Jalǵan kásipkerlikke qarsy is-qımyl salasynda aıaq­tal­maǵan qylmystyq  ister boıynsha 92,2 mlrd. teńge soma­syndaǵy zalaldan is júzinde 2,0 mlrd. teńgesi ótelgen, bul  nebári 2,2%-dy quraıdy. Bıýdjettiń aıtarlyqtaı shyǵyndary salyq tóleýden jaltarý shemalaryn paıdalaný kezinde, sonyń ishinde jalǵan kásipkerlik fırmalarmen ózara esep aıyrysýlar arqyly qalyptasýda. 2015 jyly sot jalǵan kásiporyn dep tanyǵan 100 zańdy tulǵa boıynsha olarmen ózara esep aıyrysýlary esebinen óz salyqtyq mindettemelerin  33,7 mlrd. teńgege, sonyń ishinde KTS-ny – 21,1 mlrd. teńgege, QQS-ny – 12,6 mlrd. teńgege azaıtqan 2 951 kontragent anyqtaldy. Onyń ishinde salyqtyq baqylaý sharalarymen 2038 kontragent boıynsha bıýdjetke 6,6 mlrd. teńge nemese 19,5% somasyndaǵy salyq esepteldi. Esep komıtetiniń aýdıti kameraldyq baqylaýdyń nátı­jeleri boıynsha anyqtalǵan buzýshylyqtardy joıý týraly memlekettik kirister organdarynyń habarlamalaryn oryndamaǵan salyq tóleýshilerge tekserýler júrgizilmeý faktilerin anyqtady. 2016 jylǵy 1 qańtarǵa salyq tóleýshilerdiń talaptar bo­ıynsha qujattardy (kúmándi kontragenttermen anyqtalǵan ózara esep aıyrysýlar, qozǵalǵan qylmystyq ister) usynbaýy sebepti, memlekettik kirister organdary 795 salyq tekserýin toqtatqan. Alaıda, qujattardy bermegeni úshin salyq tóleýshilerge «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» Kodekstiń 219 jáne 288-baptarynda kózdelgen ákimshilik yqpal etý sharalary qoldanylmaǵan. Salyq tekserýleriniń júrgizilýi jáne aıaqtalýy boıynsha jumystardy tıisinshe uıymdastyrmaý, sondaı-aq ózara esep aıyrysýlardyń durystyǵyn anyqtaý, jalǵan kásipkerlik belgileri bar salyq tóleýshilerdiń tirkelýin kúshin joıdy dep taný jónindegi is-sharalardy júrgizbeý qosymsha eseptelgen salyqtar boıynsha talap qoıý merzimderiniń ótýine baılanys­ty, bıýdjet shyǵyndaryna ákep soǵady. Memlekettik kirister komıteti ýaqytsha saqtaý qoıma­larynda uzaq ýaqyt saqtaýda jatqan, qajet etilmegen múlikti túgendeý boıynsha jumystar júrgizbegen jáne olardy memlekettiń kirisine aınaldyrý jóninde sharalar qabyldamaǵan. Kedendik ákimshilendirý kezinde qoldanylatyn táýekel­derdi basqarý júıesi tıimdiliginiń jetkilikti dárejede emestigi atap ótiledi. «Táýekelderdi selektıvti baqylaý jáne basqarý» quram­daýyshynyń «Táýekelderdi jedel basqarý» jáne «Derekterdi taldaý júıesi» modýlderiniń fýnksıonaldyq jáne tehnı­kalyq múmkindikteri baqylaý-taldamalyq mindetterdi sheshý úshin táýekelderdi barynsha azaıtý sharalaryn qabyldaýdyń nátı­jeleri týraly egjeı-tegjeıli aqparat alýǵa múmkindik bermeıdi. «Kedendik tekserý» táýekelin barynsha azaıtý sharalaryn qoldaný tıimdiliginiń tómendigine jol berilgen. Memlekettik kirister komıteti 2015 jyly ekonomıkanyń ósý qarqyny baıaýlaǵan tusta, memlekettiń barlyq áleýmettik jáne ınvestısııalyq baǵdarlamalaryn oryndaý úshin jalpy bıýdjettiń kiris bóligin qamtamasyz etken. Respýblıkalyq bıýdjet shyǵystarynyń atqarylýyn baǵalaý 2015 jyly bekitilgen kólemdermen (8 149,7 mlrd. teńge) salystyrǵanda 664,5 mlrd. teńgege nemese 8,2 %-ǵa azaıý jaǵyna túzetilgen respýblıkalyq bıýdjet shyǵystary 7 485,2 mlrd. teńgeni qurady. Naqty shyǵystar 7 469,2 mlrd. teńgeni nemese 2014 jylmen salystyrǵanda 38 mlrd. teńgege nemese 0,5%-ǵa ulǵaıa otyryp, túzetilgen josparǵa shaqqanda 99,8%-dy qurady. Shyǵystardyń qurylymynda aıtarlyqtaı úles salmaǵy shyǵyndarǵa tıesili (90,9%), olar 2014 jylmen salystyrǵanda 318,6 mlrd. teńgege (4,9%-ǵa) ulǵaıyp, 6 789,8 mlrd. teńgeni qurady. Qarjy aktıvterin satyp alýǵa arnalǵan 182,7 mlrd. teńge mólsherindegi shyǵystar jáne 190,8 mlrd. teńge mólsherinde usynylǵan bıýdjettik kredıtter tolyq kólemde atqaryldy. 2015 jyly bıýdjettik kredıtterdiń úlesi 1,6%-dan 2,6%-ǵa deıin ulǵaıyp, qaryzdardy óteý úlesi 5,2%-dan 4,1%-ǵa deıin qysqardy. 2015 jyly JIО́-degi shyǵystardyń úlesi 2014 jylǵa shaqqanda 0,1%-ǵa jáne 2013 jylǵa shaqqanda 1,3%-ǵa ulǵaıa otyryp, 18,3%-dy qurady. Bıýdjettiń birneshe márte naqtylanǵanyna jáne túzetilgenine qaramastan, ortalyq memlekettik organdar respýblıkalyq bıýdjetten bólingen 7,3 mlrd. teńge qarajatty ıgermegen. 2016 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha respýblıkalyq bıýdjettiń qolma-qol aqshany baqylaý shottaryndaǵy qarajat qaldyǵy  264,4 mlrd. teńgeni qurady. Debıtorlyq bereshek 2014 jylmen salystyrǵanda 36,6 mlrd. teńgege nemese 21,5%-ǵa, 2013 jylmen salys­tyrǵanda 84,6 mlrd. teńgege nemese 69,3%-ǵa ulǵaıyp, 2015 jyly  206,6 mlrd. teńgeni qurady. Debıtorlyq bereshektiń ósýiniń negizgi sebepteri qarjy tártibiniń saqtalmaýy, alynatyn taýarlarǵa jáne kórsetiletin qyzmetterge aldyn ala tólem jasaý, narazylyq-talap qoıý jumystarynyń nashar júrgizilýi jáne sot sheshimderin oryndaýdyń sozylýy bolyp tabylady. 2015 jyldyń qorytyndylary boıynsha kredıtorlyq bereshek 2014 jyldyń deńgeıine qaraǵanda 24,3 mlrd. teńgege (34,8%-ǵa) tómendep, jyl sońynda 45,4 mlrd. teńgeni qurady. 2013 jylmen salystyrǵanda kredıtorlyq bereshek somasy 25,4%-ǵa nemese 9,1 mlrd. teńgege ulǵaıǵan. Kredıtorlyq bereshektiń qalyptasýynyń negizgi sebep­terine sot aktileriniń bolýy, aktıvterdiń, zapastardyń jetispeýshiliginiń anyqtalǵan jáne belgilengen somalary, aqsha qarajatyn urlaý, sondaı-aq tóleýge beriletin shot-faktýralardyń ýaqtyly usynylmaýy jatady. Respýblıkalyq bıýdjet shyǵyndary Shyǵyndar 6 789,8 mlrd. teńgeni qurap, 99,8%-ǵa oryndalǵan. Olar 2014 jylmen salystyrǵanda 5%-ǵa, 2013 jylmen salystyrǵanda – 18%-ǵa ósken. 2015 jyly respýblıkalyq bıýdjet shyǵyndarynyń atqarylýy 26 memlekettik organ ákimshilik etetin 625 bıýdjettik baǵdarlama boıynsha 15 fýnksıonaldyq top bólinisinde júzege asyryldy. Túzetilgen bıýdjette josparly shyǵyndar bekitilgennen 404,1 mlrd. teńgege azaıa otyryp, 6 805,8 mlrd. teńgeni qurady (2014 jylǵy jeltoqsanda 7 209,9 mlrd. teńge somasynda). 2015 jyldyń sońynda shyǵyndar boıynsha 16,0 mlrd. teńge oryndalmaǵan, sonyń ishinde ortalyq memlekettik organdar 7,3 mlrd. teńgeni ıgermegen, Úkimettiń paıdalanylmaǵan rezervi 7 mlrd. teńgeni (43,8%), únemdelgen bıýdjet qarajaty –  1,7 mlrd. teńgeni qurady. Bul rette shyǵyndardyń jyldyq mánderi 14 fýnksıonaldyq top boıynsha oryndalmaǵan. Eń kóp atqarylmaýǵa mynadaı toptarda jol berilgen: «О́zgeler» – 7,6 mlrd. teńge (47,8%), «Qoǵamdyq tártip, qaýip­sizdik, quqyqtyq, sot, qylmystyq-atqarý qyzmeti» – 3,2 mlrd. teńge (20,2%) «Jalpy sıpattaǵy memlekettik qyzmetter» – 1,3 mlrd. teńge (8,0%), «Aýyl, sý, orman, balyq sharýashylyǵy, erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtar, qorshaǵan ortany jáne janýarlar dúnıesin qorǵaý, jer qatynastary» – 915,3 mln. teńge (5,7%), «Mádenıet, sport, týrızm jáne aqparattyq keńistik» – 869,1 mln. teńge (5,4%), «Densaýlyq saqtaý» – 763,3 mln. teńge (4,8%), «Bilim berý» – 446,6 mln. teńge (2,8%), «Qorǵanys» – 326,7 mln. teńge (2,0%), «Kólik jáne kommýnıkasııa» – 291,3 mln. teńge (1,8%). Bıýdjettik kredıtterdiń paıdalanylýy 2015 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjetti naqty­laý jáne túzetý kezindegi bıýdjettik kredıt berýdiń kó­lemi bekitilgennen 6,4 mlrd. teńgege qysqara otyryp, 190,8 mlrd. teńgeni qurady. Is júzinde 190,8 mlrd. teńge (100%) mólsherinde bıýdjettik kredıtter bólingen. Bıýdjettik kredıt berýdiń kólemi 2014 jylmen salystyrǵanda 2015 jyly 72,3 mlrd. teńgege (61%) ulǵaıǵanyn atap ótý qajet. 2015 jyly bıýdjettik kredıtterdi óteý boıynsha túsimder naqtylanǵan jáne túzetilgen josparda 113,4 mlrd. teńgege kózdelgenimen, 112,8 mlrd. teńgeni nemese 99,5%-dy qurady. Jospar, negizinen, tólengen memlekettik kepildikter boıynsha talaptardy zańdy tulǵalardyń qaıtarýy boıynsha somasy 434,3 mln. teńge (28,8%) bereshektiń merziminen keshiktirilýine baılanysty oryndalmaǵan. Atalǵan kórsetkish boıynsha jospardyń oryndalmaýy júıeli sıpatqa ıe ekendigin atap ótken jón. 2015 jyly bıýdjettik kredıt berýdi 8 bıýdjettik baǵdarlama arqyly tórt respýblıkalyq bıýdjettik baǵdarlamalar ákimshisi júzege asyrǵan. Bul rette ákimshiler bólinisinde bıýdjettik kredıt berýdiń eń kóp úlesi: jalpy somanyń 62,9%-y – Ulttyq ekonomıka mınıstrligine jáne 31,5%-y – Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine tıesili. Bıýdjettik kredıt berýdiń negizgi baǵyttary – jylýmen-, sýmen jabdyqtaý jáne sý burý júıelerin rekonstrýksııalaý jáne salý; agroónerkásiptik keshen sýbektilerin qoldaý bo­ıynsha is-sharalar júrgizý (31,5%); turǵyn úıdi jobalaý jáne (nemese) salý (21,4%) bolyp tabylady. Respýblıkalyq bıýdjet qarajatynan bıýdjettik kredıt berý baǵdarlamalary boıynsha 2015 jyldyń qorytyndylarymen jergilikti bıýdjet deńgeıinde 1 364,4 mln. teńge atqarylmaǵan, onyń 1 222,2 mln. teńgesi ıgerilmegen, únemdeý men qarajat qaldyǵy 142,2 mln. teńgeni qurady. Taldaý kórsetkendeı, ıgerilmegenge jatqyzylǵan bıýd­jettik kredıtterdi ıgerý kredıttik sharttardyń talaptaryna sáıkes, 2015 jylǵa emes, odan keıingi qarjylyq kezeńderge kózdelgen. Osyǵan baılanysty, Esep komıtetiniń pikirinshe, keıingi qarjy jyldary ishinde ıgerilýi kózdelgen somalardy qospaǵanda, esepti kezeńdegi bıýdjettik kredıtterdiń ıgerilýin jáne paıdalanylýyn esepke alý tetigin zańnamamen retteý talap etiledi. Ortalyq deńgeıdegi bıýdjettik baǵdarlamalar ákimshileriniń esepterinde nátıjelerge qol jetkizilýi 2015 jylǵa kózdelgen bıýdjettik kredıtter tikeleı jáne túpkilikti nátıjelerge qol jetkizile otyryp ıgerilgen dep kórsetilgeni anyqtaldy. Sonymen birge olar óńirlerde ıgerilmegen, josparlanǵan kórsetkishterge qol jetkizilmegen. AО́K sýbektilerin qoldaý jónindegi is-sharalardy júrgizý úshin 2015 jyly  60 mlrd. teńge (2014 jyly – 40 mlrd. teńge) bólingen. Bul rette tikeleı jáne túpkilikti nátıjelerdiń sandyq kórsetkishterin tómendete otyryp, olardy josparlaýǵa formaldy tásil belgilengen. Máselen, 2015 jyly josparly kórsetkish 2,5 esege asyp ketip, 2 249 aýyl sharýashylyq taýaryn óndirýshige kredıt berilgen, egistik alańdaryn qamtý josparly deńgeıden 4,3 esege (1,2 mln. ga) asyp ketip, 5,2 mln. ga-ny qurady. Osyǵan uqsas jaıt, 2014 jyly olar boıynsha asyp ketý tıisinshe 3,6 jáne 5,7 eseni quraǵan. 2014-2015 jyldary bıýdjettik kredıt esebinen (0,01%-ben) ekinshi deńgeıdegi bankterdi jyldyq 6,53%-ben jáne 3,41%-ben 54,5 mlrd. teńge somasyna qorlandyrý júzege asyrylǵan. Ekinshi deńgeıdegi bankter 2014 jyly alǵan qaryz qarajatyn túpkilikti alýshylarǵa jyldyq 8,41% jáne 11,53%-ben,  2015 jyly – jyldyq 7,41%-ben bergen. Esepti kezeńde kredıt berý baǵdarlamalary boıynsha baqylaýmen qamtylǵan soma 38,5 mlrd. teńgeni qurady, 18,1 mlrd. teńgege – qarjylyq buzýshylyqtar, 20 mlrd. teńgege tıimsiz paıdalanylǵany anyqtaldy. Memlekettiń qarjy aktıvterin satyp alý Sońǵy úsh jylda qarjy aktıvterin satyp alýǵa res­pýblıkalyq bıýdjetten 830,1 mlrd. teńge baǵyttaldy. Sonymen qatar, shyǵystar serpini olardyń kólemderiniń 2015 jyly edáýir qysqarǵanyn kórsetip otyr. Eger, aktıvterdi satyp alýǵa 2013 jyly 167,5 mlrd. teńge jumsalsa, 2014 jyly – 480 mlrd. teńge, 2015 jyly – 182,6 mlrd. teńge1 jumsalǵan. 2015 jylǵa bekitilgen respýblıkalyq bıýdjette jalpy somasy 448,0 mlrd. teńgege qarjy aktıvterin satyp alý kózdelgen. Shyǵystar somasy túzetilgennen keıin 182,6 mlrd. teńgege deıin nemese bekitilgen bıýdjetten 2,5 esege azaıǵan. 2014 jylmen salystyrǵanda, ol 310,9 mlrd. teńgege nemese 2,7 esege qysqarǵan. Halyqaralyq qarjy uıymdarynyń aksııalaryn satyp alýǵa 1,0 mlrd. teńge, aksıonerlik qoǵamdardyń jarǵylyq kapıtalyn tolyqtyrýǵa – 181,6 mlrd. teńge bólingen. Bıýdjettik baǵdarlamalar ákimshileri qarjy aktıvterin satyp alýǵa kózdelgen qarajatty tolyǵymen ıgergen. Sonymen qatar, 2016 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha 26 kvazımemlekettik sektor sýbektisiniń qolma-qol aqshany baqylaý shottarynda (budan ári – QBSh) jarǵylyq kapıtaldy qalyptastyrýǵa jáne ulǵaıtýǵa bólingen jalpy somasy 132,3 mlrd. teńge qaldyq qalyptasqan. Kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń QBSh-synda paıdalanylmaǵan qaldyqtardyń qalýyna bólingen qarajattyń keıingi kezeńderge qaıta bólinýi, ótkizilgen memlekettik satyp alý qorytyndylary boıynsha qarajattyń únemdelýi de sebep bolǵan. Buǵan qosa, valıýtanyń qalyptasqan baǵamynyń aıyrmasyna jáne teńge baǵamynyń túzetilýine baılanysty, quny birneshe esege ulǵaıǵan jabdyqtardy satyp alý júzege asyrylmaǵan. Sondaı-aq esepti kezeńde kvazımemlekettik sektor sýbek­tileriniń QBSh-synda memlekettik tapsyrmany oryndaýǵa bólingen 5,1 mlrd. teńge paıdalanylmaı qalǵan. Aýdıt barysynda anyqtalǵandaı, kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń jarǵylyq kapıtalyn tolyqtyrýǵa Úkimettiń shuǵyl shyǵyndarǵa arnalǵan rezervinen qosymsha 117,6 mlrd. teńge bólingen. Bıýdjet tapshylyǵyn jáne ony qarjylandyrý kózderin baǵalaý 2015 jylǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet tapshylyǵy  997,1 mlrd. teńge mólsherinde bekitilip, naýryz aıynda 1 256,5 mlrd. teńgege deıin, qarasha aıynda 1 257,7 mlrd. teńgege deıin ulǵaıý jaǵyna qaraı naqtylandy. 2015 jyly bıýdjet tapshylyǵy is júzinde 912,1 mlrd. teńge mólsherinde qalyptasty, bul túzetilgen bıýdjetten 345,6 mlrd. teńgege tómen. 2015 jyly tapshylyq mólsheri 2014 jylmen salystyrǵanda 169,1 mlrd. teńgege tómendep, 2013 jylmen salystyrǵanda 194,1 mlrd. teńgege ulǵaıdy. Respýblıkalyq bıýdjet tapshylyǵyn qarjylandyrýǵa baǵyttalǵan qarajat kólemi 1 173,5 mlrd. teńgeni qura­dy (tartylǵan qaryzdar somasy arasyndaǵy aıyrma – 1 479,4 mlrd. teńge jáne olardy óteý somasy arasyndaǵy aıyrma – 305,9 mlrd. teńge). Bıýdjet tapshylyǵynyń is júzinde qalyptasqan barynsha tómen kóleminiń nátıjesinde bıýdjet qarajatynyń qaldyqtary   261,4 mlrd. teńgeni qurady. RESPÝBLIKALYQ BIýDJET QARAJATYNYŃ JEKELEGEN BAǴYTTAR BOIYNShA PAIDALANYLÝ TIIMDILIGIN BAǴALAÝ Memlekettik baǵdarlamalardyń iske asyrylýy tıimdiligin baǵalaý

2015 jyly memlekettik jáne salalyq baǵdarlamalardy iske asyrý kezinde 2 816,8 mlrd. teńgege josparlanyp, 2 571,2  mlrd. teńgesi nemese 91,3%-y, sonyń ishinde 2 109,4  mlrd. teńge – respýblıkalyq bıýdjet qarajaty, 289,5 mlrd. teńge – jergilikti bıýdjet qarajaty, 172,4 mlrd. teńge – bıýdjetten tys qarajat  ıgerilgen. 2015 jyly Esep komıteti 2 memlekettik baǵdarlamanyń tıimdiligin baqylaýdy jáne iske asyrylýyn baǵalaýdy júzege asyrdy. Josparlanǵan 525,0 mlrd. teńgeniń tekserilgen memlekettik baǵdarlamalardy iske asyrýǵa bólingen 502,1 mlrd. teńgesi, sonyń ishinde 499,9 mlrd. teńge – respýblıkalyq bıýdjet qara­jaty, 2,2 mlrd. teńge – jergilikti bıýdjet qarajaty ıgerilgen. Bıýdjet jáne ózge de zańnamanyń anyqtalǵan buzýshylyq­tarynyń jalpy somasy 72,5 mlrd. teńgeni qurady, 49,2 mlrd. teńge tıimsiz paıdalanylǵan. Qazaqstan Respýblıkasynyń densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń 2011-2015 jyldarǵa arnalǵan «Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasynyń (budan ári – «Salamatty Qazaqstan» membaǵdarlamasy) iske asyrylý tıimdiligine júrgizilgen aýdıt. «Salamatty Qazaqstan» membaǵdarlamasy Qazaqstan Respýblıkasynyń 2020 jylǵa deıingi Strategııalyq damý josparynyń densaýlyq saqtaý salasyndaǵy negizgi baǵyttaryn iske asyrý úshin ázirlengen. Baǵdarlamanyń maqsaty elimizdiń ornyqty áleýmettik-demografııalyq damýyn qamtamasyz etý úshin azamattardyń densaýlyǵyn jaqsartý bolyp tabylady. «Salamatty Qazaqstan» membaǵdarlamasynyń Is-sharalar josparyn (budan ári – Is-sharalar jospary) iske asyrýǵa 2011-2015 jyldar aralyǵynda 429,3 mlrd. teńge baǵyttalǵan, onyń ishinde 424,5 mlrd. teńgesin – respýblıkalyq bıýdjet qarajaty, 4,8 mlrd. teńgesin – jergilikti bıýdjet qarajaty quraıdy. «Salamatty Qazaqstan» membaǵdarlamasynyń iske asyrylý tıimdiligine júrgizilgen aýdıttiń qorytyndylary boıynsha anyqtalǵan buzýshylyqtardyń jalpy somasy 65,8 mlrd. teńgeni qurady, sonyń ishinde 12,8 mlrd. teńgesi –qarjylyq buzýshylyqtar, 34,6 mlrd. teńgesi – tıimsiz paıdalanylǵan, jalpy somasy 18,4 mlrd. teńgesi – 138 birlik rásimdik buzý­shylyqtar. Mektep medısınasy qyzmetin, densaýlyq saqtaýdyń memlekettik kásiporyndaryn korporatıvtik basqarý júıesin jetildirý, medısınalyq kómek sapasy standarttaryn jáne pasıentterdiń, medısına qyzmetkerleriniń quqyqtaryn saqtaý boıynsha normatıvtik quqyqtyq aktilerdi ázirleý qamtamasyz etilmegen. Qorshaǵan ortanyń halyqtyń densaýlyǵyna áseriniń táýekelin baǵalaý jáne salanyń adamı áleýetin jetildirý úshin kadr resýrstaryn damytý tujyrymdamalaryn ázirleý júzege asyrylmaǵan. «Salamatty Qazaqstan» membaǵdarlamasyn iske asyrý kezinde densaýlyq saqtaý salasyndaǵy memlekettik-jeke-men­shik áriptestiktiń múmkindikteri men tetikteri tolyq paıdalanylmaǵan. Nátıjelerdiń jekelegen kórsetkishterin esepteý ádisnamasy Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy qoldanatyn halyq­aralyq talaptar men standarttarǵa saı emes, bul álemdik reıtıngte Qazaqstannyń densaýlyq saqtaý júıesin baǵalaýdyń anyqtyǵyna teris áserin tıgizedi. Ulttyq skrınıngtik baǵdarlamany iske asyrýdyń tıim­diliginiń tómendigi baıqalady. Eresek turǵyndardyń arasynda aýrýlardy anyqtaý barlyǵy 3,4%-dy, balalardyń arasynda 16,4%-dy quraıdy. «Salamatty Qazaqstan» membaǵdarlamasynda medısınalyq kolledjderde bilim berý sapasyn jaqsartý jóninde is-sharalar kózdelmegen, medısınalyq bilim berý júıesin materıaldyq-tehnıkalyq jaraqtandyrý, medısına joǵary oqý oryndarynyń basym bóliginde ýnıversıtettik emhanalardyń bolmaýy, jataqhanalarda oryndardyń jetispeýshiligi máse­leleri tolyǵymen sheshilmegen. Budan basqa, densaýlyq saqtaý salasyndaǵy irgeli jáne qoldanbaly ǵylymdy damytý máselelerine jetkilikti dárejede kóńil bólinbegen. Uıymdardyń dárilik zattardy utymdy josparlamaý jáne satyp alý problemasy tolyq kólemde sheshilmegen, medıkamentterdiń josparlanatyn kólemderi medısına kásiporyndarynyń jyldyq muqtajyn asyp ketedi, bul kóbinese aýrýhanalar men emhanalardyń dárihana qor­laryndaǵy edáýir qaldyqtarǵa ákep soǵady. «Aqparatty Qazaqstan – 2020» memlekettik baǵ­dar­lamasyn (budan ári – «Aqparatty Qazaqstan» mem­baǵdarlamasy) iske asyrýdyń qorytyndylary bo­ıynsha anyqtalǵan qarjylyq buzýshylyqtar somasy – 145,1 mln. teńgeni, tıimsiz paıdalanylǵan qarajat – 14,6 mlrd. teńgeni, rásimdik sıpattaǵy buzýshylyqtar – 41,2 mlrd. teńgeni qurady. «Aqparatty Qazaqstan» membaǵdarlamasynyń Is-sharalar josparyn (budan ári – Is-sharalar jospary) iske asyrýǵa 2013-2015 jyldar kezeńinde respýblıkalyq bıýdjetten 121,4 mlrd. teńge baǵyttalyp, solardyń 119,5 mlrd. teńgesi nemese 98,4%-y ıgerilgen. Is-sharalar josparynda 2014 jyly ónerkásiptik paıdalanýǵa engizilýi kózdelgen quny 9 mlrd. teńgeden asatyn 6 aqparattyq júıe birqatar memlekettik organdarda (Bas prokýratýra, Investısııalar jáne damý, Qarjy, Ádilet mınıstrlikteri) qamtamasyz etilmegen. 2015 jyly memlekettik organdarda (Memlekettik qyzmet isteri, Qarjy mınıstrlikteri, Esep komıteti) somasy 6,5 mlrd. teńgege tórt aqparattyq júıeni engizý Is-sharalar josparynda kózdelgenimen, is júzinde Esep komıtetiniń aqparattyq júıesi ǵana ónerkásiptik paıdalanýǵa engizilgen. Qalǵan memlekettik organdarda quny 6,1 mlrd. teńgeniń úsh aqparattyq júıesi josparlanǵan kezeńde ónerkásiptik paıdalanýǵa engizilmegen. 2015 jylǵy nysanaly ındıkatorlar kórsetkishteriniń iske asyrylýyn baǵalaýdyń qorytyndylary boıynsha 2017 jylǵa josparlanǵan 25 kórsetkishke qol jetkizbeý táýekeli oryn alyp otyr. «Aqparatty Qazaqstan» membaǵdarlamasynyń 18 nysanaly ındıkatorynyń kórsetkishterin ázirleý tıisti deńgeıde júrgizilmegen, sonyń saldarynan olardyń josparly mán­deriniń tómendeýine jol berilgen. Mysaly, memlekettik organdardyń aqparattyq ózara is-qımylyn avtomattandyrý 2017 jyly – 80% deńgeıinde josparlanǵan, is júzinde ol 2013 jyly – 97%-dy, 2014 jyly – 99,17%-dy jáne 2015 jyly – 99,96%-dy qurady; dástúrli túrde alynǵan qyzmetterdiń jalpy sanyna araqatynasy boıynsha kórsetilgen elektrondyq memlekettik qyzmetterdiń úlesi 2017 jyly – 50% bolýǵa tıis, is júzinde ol 2013 jyly – 78,6%-dy jáne 2014 jyly  – 63,1%-dy qurady; Inter­net jelisine qosylǵan úı sharýashylyqtarynyń úlesine 2017 jyly 65% deńgeıinde qol jetkizý josparlanǵan, is jú­­zinde ol  2013 jyly – 86,7%-dy, 2014 jyly – 86,9%-dy qurady. «Aqparatty Qazaqstan» membaǵdarlamasynda ony iske asyrý úshin resýrstarǵa degen qajettilik aıqyndalmaǵan. Is-sharalar josparynda 25 tarmaq boıynsha jergilikti bıýdjet qarajatynyń jáne bıýdjetten tys qarajattyń kólemderi kórsetilmegen, bul Membaǵdarlamalardy monıtorıngteý ádistemesin saqtamaý bolyp tabylady. Memlekettik organdarǵa bólingen bıýdjet qarajatynyń paıdalanylý tıimdiligin baǵalaý 2015 jyly ortalyq memlekettik organdardyń res­pýblıkalyq bıýdjet qarajatyn paıdalaný tıimdiligin baǵalaý bıýdjettik baǵdarlamalar ákimshileri usynǵan aqparattyń, baqylaý-taldamalyq jáne aýdıtorlyq is-sharalar nátıjeleriniń negizinde júrgizildi. Baǵalaý qorytyndylary kórsetkendeı, memlekettik organdar bıýdjet qarajatynyń tıimsiz paıdalanylýyna jol berýde, bıýdjettik baǵdarlamalardyń tikeleı jáne túpkilikti nátıjeleriniń jekelegen kórsetkishteri tolyǵymen ıgerilgenimen, olarǵa qol jetkizilmeýde. Budan basqa, tikeleı jáne túpkilikti nátıjelerdiń kór­setkishteri sapasyz josparlanyp, qarjylandyrýdyń talap etilgen kólemderi ósirilip kórsetiledi, soǵan baılanys­ty, bólingen qarajat ıgerilmeıdi nemese basqa bıýdjettik baǵdarlamalarǵa qaıta bólinedi. Jekelegen bıýdjettik baǵdarlamalar ákimshileri tarapynan baqylaýdyń álsizdiginen, óńirlerge qarajat tolyq aýdarylǵanymen, keıbir jergilikti atqarýshy organdar bıýdjettik baǵdarlamalar nátıjeleriniń kórsetkishterine qol jetkizýdi qamtamasyz etpeýde. Aýdıtorlyq is-sharalardyń nátıjeleri boıynsha jekelegen ınvestısııalyq jobalardyń iske asyrylý tıimdiliginiń tómendigi, qurylys qyzmeti jáne memlekettik satyp alý salasyndaǵy buzýshylyqtar, oryndalǵan jumystar kóleminiń anyqtyǵyn qamtamasyz etpeý anyqtaldy. Baqylaý obektileri memlekettik satyp alý týraly zańnamany buza otyryp, biliktilik talaptaryna sáıkes kelmeıtin áleýetti ónim berýshilerdiń konkýrstarǵa qatysýyna negizsiz jol bergen, shartty jeńildikterdi durys eseptemegen, bekitilgen jobalaý-smetalyq qujattama jáne basqalary bolmasa da, memlekettik satyp alý júrgizgen. Bıýdjettik baǵdarlamalar ákimshilerin bıýdjettik ótinimsiz ne olardyń negizsiz jáne anyq emes esepteýleri boıynsha qarjylandyrý faktileri anyqtaldy. Kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń memleket aktıvterin paıdalaný tıimdiligin baǵalaý 2016 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha respýblıkada memleket qatysatyn 403 zańdy tulǵa esepteldi, sonyń ishinde: 131 aksıonerlik qoǵam (budan ári – AQ), olardyń 11-i – taratylý, bankrottyq satysynda tur ne jumys istemeıdi, 13-i – senimgerlik basqarýǵa berildi jáne 2-eýi – tólemder boıynsha bólip tólene otyryp satyldy. 23 jaýapkershiligi shekteýli seriktestik (budan ári – JShS), olardyń 3-eýi taratylý, bankrottyq satysynda tur ne jumys istemeıdi; 139 respýblıkalyq memlekettik kásiporyn (budan ári – RMK) jáne  110 respýblıkalyq memlekettik qazynalyq kásiporyn (budan ári – RM