Osydan 5 jyl buryn Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tapsyrmasymen Astana qalasynda Oqýshylar saraıy salyndy. Sodan beri balalarǵa arnalǵan óner-bilim, mádenıet pen sporttyń záýlim ordasy qanshama jetkinshektiń qabiletin ushtap, jaqsylyqtarǵa jetelep keledi deseńizshi!..
Bir qyzyǵy, Oqýshylar saraıynyń esigi ashylǵannan-aq, ózge álemge engendeı bolasyń. Baldyrǵandardyń baqytty kúlkisi, tátti sózderi, kishkentaılardyń ata-anasyna buldanyp, erkeleı buldanǵany, topyrlaǵan júristiń dúbiri – bári-bári bar ǵoı, shirkin!
Az-kem resmı derekterge súıensek, Oqýshylar saraıynda zaman talabyna saı balanyń shyǵarmashylyq, ıntellektýaldyq jáne sporttyq qabiletterin damytýǵa arnalǵan bas-aıaǵy 123 úıirme jumys isteıdi. Qosymsha bilim berý júıesiniń ártúrli baǵyttary toptastyrylǵan bir shańyraq astynda búginde 9470 oqýshy tálim alady eken. Onyń 60 paıyzy bıýdjettik negizde úıirmelerge tegin qatysady. Iаǵnı, múmkindigi shekteýli, áleýmettik turǵydan az qamtylǵan, kópbalaly otbasynan shyqqan nemese ata-ana qamqorlyǵynsyz qalǵan balalar aqysyz oqytylady.
Mektepten tys bos ýaqytyn tıimdi uıymdastyramyn degen balanyń aldynda tańdaý múmkindigi zor. Tehnopark, ǵylym qalashyǵy, chempıondar lıgasy, bolashaq, sheberler qalasy, dıplomatııalyq korpýs sııaqty úlken bólimderdiń ishinde neshe túrli úıirmeler bar. Dırektordyń oqý-tárbıe isi jónindegi orynbasary Qymbat Irgebaevanyń aıtýynsha, balalardyń arasynda sporttyq seksııalarǵa degen suranys erekshe joǵary eken. «Qazaqsha kúres, toǵyzqumalaq, mánerlep syrǵanaý, hokkeı, júzý, dzıýdo, karate, kórkem gımnastıka, shahmat jáne t.b. ulttyq jáne klassıkalyq sport túrlerine arnalǵan úıirmeler elimizdiń bolashaq sport sańlaqtaryn qalyptastyratyny sózsiz», – degen senimin bildirdi Qymbat Irgebaeva.
Bilim men ǵylym jetekshi sanalatyn HHI ǵasyrdyń oqýshylarǵa qoıar basty talaby – zertteý daǵdysyn jetildirý, ǵylymı jobalar men zerthanalyq jumystarmen aınalysý bolǵandyqtan, eń aldymen biz «ǵylym qalashyǵyn» aralap shyqtyq.
Ǵylymı-zertteý jáne saraptaý qyzmetine baýlý men tehnıkaǵa ıkemi bar daryndy balalardy anyqtaý osy «Ǵylym qalashyǵy» men «Tehnopark» baǵyttarynyń jumystarynan aıqyn kórinedi. Mysaly, «Ǵylym qalashyǵy» baǵyty fızıka, astronomııa, hımııa, matematıka, ınformatıka, ekologııa, anatomııa, bıologııa, geografııa syndy barlyq akademııalyq pánderdi qamtıdy. Bul pánder mektepte de oqytylady, biraq osy jerge kelgen balanyń ozyq tehnologııalarmen jabdyqtalǵan laboratorııalarda praktıkalyq jumystardy tereńirek zertteýge múmkindigi bar. Ásirese, «Bıohımııalyq zerthanada» tiri organızmderdegi genetıkalyq aqparattyń urpaqtan-urpaqqa berilýin, saqtalýyn, damýy men qyzmetin qamtamasyz etýge jaýapty DNK alý, ony kóbeıtý, molekýlalaryn tyńǵylyqty zertteý úıretiledi.
«NextBio» úıirmesinde elimizdiń ósimdik seleksııasy jónindegi jetistikteri baıandalyp qana qoımaı, oqýshylardyń ózderi de ósimdiktiń ósýin, kóbeıýin, tynys alýyn, qorektenýin, qorshaǵan ortanyń qolaısyz jaǵdaıyna beıimdelýin, ıaǵnı fızıologııasyn zertteıdi.
Al «Tehnopark» mynadaı úıirmelerdi qamtıdy: ınternet jobalaý, elektronıka, robot tehnıkasy, kompıýterlik grafıka, WEB dızaın, avtomodeldeý, baǵdarlamalaý tili, jas ónertapqysh jáne keme qurastyrý. Atalǵan alańdardyń negizgi prınsıpi – ǵylymǵa qyzyǵýshylyq tanytqan oqýshylar qoljetimdi formatta jańa tehnologııalardy qoldaný arqyly vızýaldi álemge ene otyryp, barlyǵyn óz kózimen kórip, sezine alady.
Sondaı-aq, Oqýshylar saraıyndaǵy jetkinshekterge jas polıglot bolyp, ınteraktıvti formada álemge belgili tilderdi úırenip, ár eldiń ulttyq qundylyqtarymen tanysýǵa jaǵdaı jasaıtyn «dıpkorpýs» jumys isteıdi. Sonyń aıasyndaǵy qazaq, orys, aǵylshyn, fransýz, túrik, qytaı tilderi úıirmeleri arqasynda lıngvıstıkalyq keńistikke ený úshin bılıngvaldy damytý ortasy quryldy.
Sonymen, biz florıstıkaǵa qatysty «Jas natýralıster» úıirmesine kirgende, 5-6 jasar balalar sýret salyp, bireýi qýraǵan gúlderden kompozısııa jasap jatty. «Apaı, apaı, meniń órmekshime qarańyzshy. Durys jasadym ba?» dep ul bala jetekshisiniń qasyna júgirip keldi. Men de qaradym. Ermeksazdyń qońyr, qara jáne aq túsin paıdalanyp, órmek toqyǵan órmekshini beınelepti. Artynan úıirme jetekshisi aıtqandaı, bizdiń aldymyzda ǵana oqýshylar jándikter men ósimdikterdiń qys mezgiline daıyndalýy týraly sabaq ótken. Bul úıirmege qatysqan balalardyń baıqampazdyǵy qalyptasyp, olar tabıǵattyń tilin túsine bastaıdy eken. «Botanıkalyq baqty aralatyp, ondaǵy ósimdikterdiń paıdasyn, oǵan qandaı kútim kerek ekenin áńgimeleımiz. Sondaı-aq, adamǵa qandaı áseri baryn da úıretemiz. Mektep baǵdarlamasyn qaıtalamaımyz, kerisinshe ondaǵy bilimdi tolyqtyra túsemiz. Oqýshylarym jyl basynan beri bastalǵan dápterge gúlderdiń ǵylymı attaryn, sıpattamasyn jazyp alyp júr.
«Qysh jáne músin» úıirmesiniń jumystarymen de tanysyp qaıttyq. Osy ónerge baýlıtyn muǵalim Erkinbek Satybaldyulynyń aıtýynsha, balalar bul jumysty bar zeıinimen jasaıdy. Ásirese, qumyra quıýǵa qyzyǵady. «О́te paıdaly is. Balanyń oılaý qabileti damıdy. Eki qoldy birdeı iske qosý arqyly mıdyń eki jaq bóliginiń jumysy jaqsara túsedi» dedi ol. «Osynda qatysqanyma 3 jyl boldy. Basym tynyǵyp, keremet kúıge bólenemin. Bolmashy nársege ashýlanatyn edim, úıirmeniń arqasynda sabyrly, tııanaqty bolyp, bastaǵan isimdi aıaǵyna deıin jetkizýge úırendim. Sondaı-aq, osy úıirme meniń sýretshilik qyrymdy da ashty», – deıdi 11 jastaǵy Turjanova Tomırıs.
«Sándik qoldanbaly óner» úıirmesine qatysatyn qyzdarǵa qarap kóz toıady. Saýsaǵynan sheberlik tamǵan qyzdar ósip keledi. Ine sabaqtap, keste tigip, kıizge oıý-órnek basyp otyr. Jumsaq oıynshyq tigýdi áldeqashan meńgerip alǵan.
Balalar «Sheshendik óner» úıirmesine de úıir. Kópshilik aldynda sóıleý mádenıetin meńgerip, qandaı da bolsyn ortada qysylmaı, emin-erkin júrip, tyńdaýshysyn baýrap alyp, kez kelgen adammen til tabysa ketý ónerine mashyqtaný maqsatynda kelgen balalar bizdiń kózimizshe jetekshileri bergen taqyryptaǵy etıýdti mımıkamen ashýǵa tyrysty. «Durys sóıleýdi daǵdyǵa aınaldyrý úshin jaq pen aýyz qýysyna, tynys alý múshelerine arnalǵan artıkýlıasııalyq jattyǵýlar jasatamyn. Áńgime jazý, otbasy músheleriniń qımyl-qozǵalystaryna parodııa jasaý úı tapsyrmasy retinde beriledi», – dedi atalmysh úıirmeniń muǵalimi.
Aıtpaqshy, oqýshylar Elbasynyń tikeleı tapsyrmasymen ashylǵan Ulttyq ınteraktıvti parkti tıimdi qoldanyp júr. Dálizdiń ishinen ári-beri ótkende baıqadyq, balalar aldaryndaǵy tehnıkanyń tilin meńgerip alǵany sonsha, kishigirim ekranda shyǵatyn túsindirmelerdi de oqýdy qoıǵan eken. Kóp qondyrǵylardyń syryn túsingen olar ekspozısııalardyń tanymdyq qyzmetin bilim ıgiligine jumsaýdy ádetke aınaldyrǵan syńaıly.
Al, byltyr Oqýshylar saraıynda «Meniń mamandyǵym» atty vırtýaldy laboratorııa ashyldy. Arnaıy kózildirikti taqqan boıda balalar qurylys, temirjol salasynyń qyr-syrymen tanysyp, aýylsharýashylyǵy, munaı-ken óndirisin zertteıdi. Vırtýaldy túrde Astananyń áýejaıyn aralaıdy, álemniń mýzeılerinde saıahattaıdy.
Birqatar úıirmeniń qonaǵy bolý arqyly qanshama pozıtıvti energııa alǵanymyzdy jasyrmaımyz. Bizdiń kezimizde mundaı shańyraq bolmady. Sol joqtyń ornyn toltyrýǵa talpynǵandaı búginginiń balalary «Oqýshylar saraıynyń» qadirin túsinip, bar jaqsylyǵyn kórip júr.
Betti daıyndaǵan Mádına QAIRATQYZY, jýrnalıst
