О́rmekshiniń tory

nemese «Fırma Dáýir ı D» JShS burynǵy dırektory nelikten jazalandy? Memleket basshysy kásipkerlerdi qoldaýǵa pármen berip, elimizde bul baǵytta kóptegen baǵdarlamalar qabyldanǵany belgili. Alaıda, úlken kúsh-jiger jumsalyp otyrǵandyǵyna qaramastan bul salada áli de problemalardyń bar ekeni baıqalady. Sonyń jarqyn bir dáleli «Fırma Dáýir ı D» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń burynǵy dırektory Dabyrqul Toǵyzbaevtyń basyndaǵy jaǵdaıdy atap aıtýǵa turarlyq. Oqyrmanǵa túsinikti bolý úshin aldymen barlyǵy neden bastalǵandyǵyna toqtalsaq. 2003 jyly «Fırma Dáýir ı D» JShS tirkeýden ótip, óz jumysyn bastaıdy. Bul rette atalǵan seriktestiktiń 40 pa­ıyzy D.Toǵyzbaevqa tıesili de, al E.Ataǵulov pen A.Kýznesov árqaısysy 30 paıyzdyq úleske ıe bolypty. Sonymen, atalǵan se­rik­tes­tik Astana qalasy Kom­somolskıı kentindegi DEÝ-207 №8 úıde (qazirgi «Astana Opera» teatrynyń orny) or­nalasqan jylý qazandyǵy men jer telimin satyp alý ten­derine qa­tysady. Tozyǵy ábden jetken qazandyq ǵı­ma­ratyn alǵannan ke­ıin seriktestiktiń eki qu­ryl­taıshysy aqsha­lary­nyń joq­tyǵyna baı­lanysty úlesten shy­ǵatyndaryn má­limdeıdi. Reti kelgende aıta ketý kerek, Astana qa­lasynyń memlekettik múlik jáne jekeshelen­di­rý aýmaqtyq komıtetiniń bu­rynǵy tóraǵa orynbasary Aqylbaı Nurmaǵanbetov «Fırma Dáýir ı D» JShS dı­rektory D.Toǵyzbaevtyń atyna jazǵan hatynda satyp alý shartyna sáıkes qa­zandyq Komsomolskıı ken­tindegi turǵyn úıler men uıym­dardy turaqty jylýmen qamtamasyz etýi mindetti ekendigin, olaı bolmaǵan jaǵ­daıda satý-satyp alý sharty buzylatyndyǵyn da eskertken. Sodan kásipker nesıe qarjyǵa jańa ǵımarat salyp, ońtústikkoreıalyq eki qazandyq satyp alyp, or­natady. Sol qazandyqtar ar­qyly jaqyn mańdaǵy tur­ǵyn úıler men ǵımarat­tar qysqy merzimde jylyty­lady. Barlyq shyǵyndy ká­sip­­ker óz qarajaty ese­bi­nen júzege asyrypty. D.To­ǵyzbaev jalǵyz qu­ryl­taıshy retinde endi Sa­ryarqa aýdandyq ádilet bas­qarmasyna qaıta tirkeý qujattaryn tap­syr­­ǵan. Osy jerde kásipkerdi jal­­­ǵyz quryltaıshy re­tinde moınyna alǵan min­dettemeni ári qaraı qalaı oryndaıtyndyǵy, aqshany qaıdan alatyndyǵy jáne seriktestik jumysyn qalaı damytý kerektigi qat­ty ma­zalaǵandyǵyn da eskere ket­ken oryndy. Kásipker zaıy­by Sálıma Ábenovanyń aı­týynsha, osy bir qıyn sátterde kásipkerdiń «Teh­nopark» AQ-ta jumys is­tegen kezderindegi tany­sy Knıajev Dmıtrıı Nı­ko­laevıch kabınetine kirip ke­lip, qajetti adamdar men qar­jy tabamyn degennen keıin seriktestik dırektory ony quryltaıshy re­tinde engizýge kelisimin ber­gendeı bolady. Deı tur­ǵanmen, «Fırma Dáýir ı D» JShS dırektory re­tinde D.Toǵyzbaev se­rik­tes­tiktiń barlyq qu­jat­ta­ryn Astana qalasy ádi­let departamentine 2004 jyldyń 10 tamyzynda ózi ótkizedi. Alaıda, araǵa jı­yr­ma kún salyp, ıaǵnı 31 tamyzda belgisiz bireýlerdiń qujattardy qaıtaryp alýymen túzetilgen nusqasy tap­syrylǵan. Ádilet mı­nıstrliginiń Sot saraptamasy ortalyǵy anyq­taǵandaı, «10» degen sıfr kók sııa­men jazylsa, artynan qara sııamen «31» degenge túzetilip, ústinen boıalyp, qaıta kók sııamen «31» dep jazylǵan. Ar­tynan Knıajev Dmıtrıı Nıkolaevıch «Fırma Dá­ýir ı D» JShS búkil qujat­taryn Astana qalalyq ádi­let departamentine ózi ót­kizgendigin sotta mo­ıyn­dal­­ǵan. Onyń bul sózderi jazbaǵa da jazylyp alynypty. Sharýaǵa pysyq ári tabystyń kózin biletindeı kóringen tanysy osyndaı jolmen óz inisi Knıajev Pa­vel Nıkolaevıch pen aza­mat­tyq zaıyby Knıajeva (Madyraıymova) Qarlyǵash Shaımuratqyzyn (inisin 34 paıyz, al azamattyq zaıybyn 33 paıyz úlespen) serik­testikke quryltaıshy retinde en­gizip jiberipti. Jáne de K.Knıa­jeva (Mady­raıymova) uıymnyń jar­ǵy­lyq qoryna 6 mıllıon teńge quıdy delinedi. Bul ret­te atalǵan qarjynyń se­riktestikke quıylǵandyǵy týraly býhgalterlik kiriste de kórsetilmepti. Olaı bolsa jarǵylyq kapıtalǵa kirýi qanshalyqty zańdy deı alamyz? Bul rette talapkerdiń advokaty K.Mýshkenovanyń atap ótkenindeı, P.Knıajev pen K.Ma­dyraıymovanyń jar­ǵy­lyq qorǵa naqty qar­jy quı­ǵandyǵyn rastaıtyn naqty qujat­tary joqtyǵyn Astana qalasy qylmystyq ister jónindegi apel­lıasııa­lyq alqasy nazar­ǵa ilmegen. Sondaı-aq, sot «Fır­ma Dáýir ı D» JShS quryl­taı­shysy D.To­ǵyz­baevtyń 33 paıyzdyq úlesi baryn qaperge de almas­tan, se­riktestiktiń 45 mıllıon teńgesin qaryz retinde onyń moınyna arta salǵan. Ol ol ma, Sot saraptamasy or­ta­lyǵynyń 11 jeltoqsan 2015 jylǵy №3750 saraptama qorytyndysy seriktestik jarǵysynda qoıylǵan qol Dabyrqul Toǵyzbaevqa tıe­sili emestigin anyqtaǵan. Bu­­dan basqa, 2016 jylǵy 15 naýryzdaǵy №404 sa­rap­­tama qorytyndysy se­riktestiktiń 2004 jylǵy 25 tamyzdaǵy jalpy jınalysy hattamasynyń kó­shirmesindegi «Jı­nalys tór­aǵasy» jolaǵynda­ǵy D.Toǵyzbaevtyń atynan qoıylǵan qol da ózge bireýmen jasalǵandyǵyn kórsetken. Negizinen D.To­ǵyzbaev ol jınalysqa qa­tyspaǵan, son­dyqtan qol qo­ıýy da múmkin emes eken. Sa­raptama ázirge bul qoldar­dy kimderdiń qoıǵandyǵyn anyq­taı almaı otyr. Sebebi, sa­lystyrýǵa qajetti qol­dardyń (túpnusqa emes qol­­dy oryndaýshy sanaly túrde óz qoltańbasynyń bel­gilerin ózgertedi) bolmaýy. Jáne de 2016 jylǵy 23 sáýirdegi №275 saraptama kórsetkendeı, seriktes­tik jarǵysynyń soń­ǵy be­­tinde «D.Toǵyzbaev», «K.Ma­dy­ra­ıymova», «P.Knıa­­jev» ja­­zýlaryn oryn­da­ǵan qol­tań­bany D.Knıajev júzege asyr­ǵany belgili bo­lyp otyr. Sol sııaqty atal­ǵan seriktestik jar­ǵysynyń «Qurýshylar» baǵanynda ornalastyrylǵan K.Ma­dyraıymovanyń atyna qoıylǵan qol onyń ózi­men emes, basqa kisiniń qo­lymen oryn­dal­ǵandyǵyn kórsetken. Bul saraptamalardy jazyp otyrǵandaǵy maqsatymyz seriktestik o basta syrttyń yqpalyna tús­kendigin kórsetý. Onyń artynda kimder turǵany ázirge belgisiz. Bir anyǵy «Fır­­ma Dáýir ı D» JShS búkil qujattary Ádilet de­partamentine ótkizilgende ózgeriske ushyraǵandyǵy. Ony júzege asyrǵan adamdardy jo­ǵa­ryda atap kettik. Taǵy bir qyzǵylyqty jaıt­qa nazar aýdarta ketkendi jón kórip otyrmyz. Astana qa­lasy Esil aýdandyq so­ty­nyń 2015 jylǵy 13 sáýir­degi qaýlysyna sáıkes D.To­­ǵyzbaevtan «Fırma Dáýir ı D» JShS paıdasyna 1000000 teńge óndirip alý kózdelgen. Qaýlyǵa sáıkes Dabyr­qul Toǵyzbaevtyń «Rýhaz» JShS jar­ǵylyq qoryndaǵy 45 paıyzdaı úlesin Astana qalasy atqarý­shylyq ok­rýginiń jeke sot oryndaýshysy Qýatbek Molda­baev tarapynan 9 mıllıon 358 myń teńgege satyla­dy. Jaraıdy 1 mıllıon teńgeni óndirip alsyn de­lik, sonda qalǵan bóligi qaı­da ketedi, bul da bir su­raq. Ne kerek, osy úlesti satyp alǵan Marat Tık­she­keevtiń quryltaıshy retindegi tirkeýdi Sary­ar­qa aýdanynyń ádilet bas­qarmasyna ózi emes, baıaǵy komıtet tór­aǵa­sy­nyń orynbasary Aqyl­baı Qydyrǵalıuly Nur­maǵanbetov aparyp tir­ketken. Jalpy, talasqa tús­ken aqsha qaıdan kelip edi? 2010 jyly jylý berý qazandyǵy ornalasqan ǵımarattyń jer telimi memleket menshigine 45 mıllıon teńgege satyp alynady. Osy aqshadan barlyq mindetti tólemder men nesıe qaryzdary tolyq ótel­gennen keıin qalǵan 26 mıl­lıon teńge Qarlyǵash Knıajevaǵa tıesili «Azıza» sha­rýashylyq qojalyǵyna kartop egý úshin beriledi. Tipti, «ASTRA-AGRO» JShS D.Knıajevtiń «Ro­mano» kartofelin satyp alǵandyǵy týraly shyǵys júkqujaty da bar. Onda kartop uryǵy úshin 3 mıllıon 800 myń teńge tólengeni týraly túbirtekte naq­ty kór­setilgen. Sol jyly kar­­­top ónimi shyqpaı, sha­­­rýashylyq qojalyǵy shyǵyn kóredi. О́kinishke qaraı, bul isti tergeý áli júrgizilmegen já­ne de esh­kim ony tek­se­rý­ge qyzy­ǵý­shylyq tanytyp jat­qan joq. So­nymen, «Fırma Dáýir ı D» JShS men «Azı­za» ara­syndaǵy ja­salǵan kelisimshart As­tana qalasy arnaıy aýdan­aralyq eko­nomıkalyq so­ty tarapynan jaramsyz dep tanylǵan. Budan keıin D.Toǵyzbaevtyń qa­tysýynsyz ótken úlesker­lerdiń jalpy jınalysynda ony dırektorlyq qyzmetinen bosatqan. Aıta ketý kerek, kásipker ne sotqa da, ne seriktestiktiń jınalystaryna shaqyrylmapty. Biraq soǵan qaramaı, 2012 jyly bul orynǵa kelgen Esov Janat Elýbaıuly­nyń atynan qylmys­tyq is qozǵaý týraly aryz tú­sip, tergeýshi Ǵ.Qosmuratov qyl­­mystyq isti sotqa ji­beredi. Tórt aıǵa sozylǵan sot prosesinde Saryarqa aý­dandyq qylmystyq is­terdi qaraıtyn soty qaraý merzimi ótip ketkenine baılanysty isti qysqartady. Bul oraıda qylmystyq qu­­ram bolmaǵandyq­tan is azamattyq zańdylyq sheń­berinde qaralýy tıis degen oń sheshim shyǵarylǵan. Alaıda, 2014 jyl­dyń 2 shil­desinde Astana qalalyq apellıasııalyq sotynyń she­­­shimimen D.Toǵyzbaev bes jyl merzimge bas bos­tandyǵynan aıyrylady. Sóıtip, kásipkerlik­pen aınalysamyn dep sotty bolǵan jannyń ba­syn­daǵy jaǵdaı osyndaı aýyrt­palyqqa ulasady. Bir qy­zyǵy, Astana qalasy arnaıy aýdanaralyq eko­no­mıkalyq sotynda «Fır­ma Dáýir ı D» JShS ókili D.Muqajanovtyń talap aryzymen «Azıza» shar­ýa qojalyǵymen aradaǵy ke­lisimshartty zańsyz dep tabýǵa qatysty proseste K.Darbanov sońǵysynyń atynan jaýapker retin­de tirkelgen bolsa, 2016 jyl­ǵy «Fırma Dáýir ı D» JShS hattamasynda P.Knıa­jev atynan senimhat boıynsha D.Knıajevti dırektor retinde taǵaıyndaý sheshimine qol qoıady. Osy­laısha K.Darbanovtyń eki jaqta da júrýi neni bil­diredi? Kásipkerdiń zaıy­by Sálıma Ábenova óz só­zinde birqatar qu­zyr­ly organdarǵa sha­ǵym jaz­ǵanymen, mardymdy jaýap ala almaǵan. Tipti, Bas prokýratýraǵa deıin sha­ǵymdanypty. Alaıda, áli kúnge deıin sot proses­te­rinde eskerilmegen fak­ti­lerge nazar aýdartý qıyn­ǵa tú­sip otyr. Son­dyqtan ja­­ńa­dan paıda bol­ǵan mán-jaılarǵa baılanys­ty qylmystyq is qaıta qaralsa jón bolar ma edi. О́ıtkeni, Ádilet mınıstrligi Sot saraptamasy ortalyǵy anyq­taǵandaı, «Fırma Dáýir ı D» JShS qujattaryndaǵy qoltańbalar men derekter jáne qol qoıý merzimi bur­­malanǵan. Bul óz ke­zeginde kúdikti adamdardy anyqtaýǵa múmkindik bermeı otyr. Sonyń saldarynan seriktestiktiń burynǵy basshysy D.Toǵyzbaev pen onyń otbasy áli kúnge japa shegip kele jatqandyǵyn aıta ketken jón. Isti bolǵan otaǵasynyń taǵdyry otbasy músheleriniń densaýlyǵyna, moraldyq-psıh­o­logııalyq jaǵdaılaryna keri áser etýde. Kásipker zaıybynyń ózi osy jaǵdaı oryn alǵan­nan keıin birneshe ret aýrý­hanaǵa jatyp shyqqan. Qoryta aıtqanda, kásip­ker­lik­pen aınalysý áli de oń­aı emestigin kórsetip otyr. Qazir úı qamaǵyna shyq­­qan «Fırma Dáýir ı D» JShS burynǵy basshy­sy D.Toǵyzbaev áli de ádil­dikten úmitti. Álemdik bıznes jasaý reıtınginde 42-shi orynǵa kóterilgen Qazaqstan kásipkerlerge barlyq jaǵdaı jasap otyr­ǵan el retinde tanylyp keledi. Osy turǵy­dan alǵanda kásipkerdiń ba­syndaǵy bul jaǵdaı qu­zyretti organdar tarapynan qaıta jiti qaralýy tıis. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan»