Senat osy sessııadaǵy jumysyn qorytyndylady

Keshe Parlament Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń jetekshiligimen palatanyń jalpy otyrysy boldy. Ony asharda palata Tóraǵasy Memleket basshysy N.Á.Nazarbaevty jáne barsha qazaqstandyqtardy senatorlar atynan Qazaqstannyń 2017-2018 jyldarǵa BUU Qaýipsizdik Keńesine turaqty emes múshe bolyp saılanýymen quttyqtady. «Bul Elbasy bastaǵan otandyq dıplomatııanyń tarıhı jeńisi, syrtqy saıasatyn búkil álem tanyǵan syndarly el ekenimizdiń aıqyn kórinisi. Dúrbeleńge toly asa kúrdeli ǵalamdyq ahýal jaǵdaıynda Qazaqstannyń osyndaı bedeldi ári jaýapty mıssııany abyroımen atqaratynyna kámil senemiz», – dedi Q.Toqaev. Kún tártibine sáıkes alǵashqy bolyp Qazaqstan men Reseı arasynda jer qoınaýyn ıgerý maqsatymen Kaspıı teńizi soltústik bóliginiń túbin bólý týraly 1998 jyldyń 6 shildesinde qol qoıylǵan Kelisimniń Hattamasyna ózgerister engizý týraly Hatta­many ratıfıkasııalaý týraly zań jobasy qaraldy. Bul týraly negizgi baıandamany Energetıka vıse-mınıstri Áset Maǵaýov jasady. Onyń aıtýyna qaraǵanda, bul Hattamaǵa Qazaqstan jáne Reseı memleketteriniń basshylary 2015 jylǵy 15 qazanda qol qoıǵan. Hattama «Sentralnyı» ken ornyna jeke barlaý quqyǵyn berý týraly jasalǵan. Ken orny Kaspıı teńiziniń Reseı sektorynda ornalasqan. Aqtaý qalasynan 150 shaqyrym jerde. Munaı qory alǵashqy boljam boıynsha 90 mln. tonna. Hattamaǵa ózgerister engizýdiń negizgi sebebi: Reseı Federasııasynyń jer qoınaýyn paıdalaný jónindegi «Rosnedro» agenttigi «Neftegazovaıa kompanııa «Sentralnyı» BK-niń geologııalyq zertteý, barlaý júrgizý jáne óndirý týraly lısenzııa suraǵan ótinimin qaraýdan bas tartý bolyp tabylady. О́ıtkeni, Reseı zańnamasynda zertteý men barlaý jumystaryna shekteý merzimi belgilengen. Atap aıtqanda, zertteý merziminiń barlyq ýaqyty 5 jyldan aspaýy kerek. Osy sebepti Hattamaǵa tıisti túzetýler engizý talap etilgen. Jańa Hattamaǵa sáıkes zert­teý, barlaý jumystaryn Reseı tarapy óz moınyna alǵan. Alaıda, «QazMunaıGaz» bul shy­ǵynnyń 50 paıyzyn qaıtarady. Depýtattar qaralyp jatqan zań jobasyn qoldaıtyndyqtaryn birden baıqatty, al suraq berý rásimi bastalǵanda vıse-mınıstrden munaı salasynyń basqa máselelerin surady. Sonyń ishinde senator Sársenbaı Eńsegenov ekologııa máselelerine nazar aýdardy. Onyń aıtýynsha, bizdiń elimizdiń Atyraý qalasynda Kaspıı teńizin tógilgen munaıdan tazartatyn arnaıy qurylǵan baza bar eken. Senator sondaı bazanyń Reseıde bar-joǵyn surady. Bolsa, qaı qalada ornalasqan? – dedi senator. Onyń ekinshi suraǵy munaı óndirýdiń shekti mólsherine arnaldy. Ǵalymdar men mamandardyń aıtýlaryna qaraǵanda, Kaspııden munaı óndirý árbir jylǵa shaqtalyp, shektelmese teńizge jáne onyń aınalasyndaǵy jerdiń ekologııalyq jaǵdaıy kúrdelenip ketetin kórinedi. Teńizdi tógilgen munaıdan tazartatyn arnaıy baza Reseıde de bar eken, ol Astrahan qalasynda ornalasypty. Olardyń qajetti jabdyqtary, quraldary jetkilikti dep oılaımyz, dedi vıse-mınıstr. Ekinshi suraq boıynsha aıtqanda, teńizden óndiriletin munaı ónimderiniń joǵarǵy shegin belgilegen eshkim joq dedi. Alaıda, Kaspııdiń jaǵalaýynda otyrǵan bes el «Tegeran konvensııasyna» qol qoıǵan eken, bul qujat boıynsha taraptar teńizdiń ekologııasyn búldirmeý týraly moıyndaryna mindet alypty. Osydan keıin senator J.Nur­ǵalıev te osy máseleni anyqtap, teńiz ekologııasyn búldirmeý boıynsha qandaı naqty jumystar júrgizilip jatqanyn surady. Bul máselede kóptegen jumystar atqarylý ústinde ekeni aıtyldy. Aqan Bıjanov Kaspıı tabanyn bólýdiń geosaıası mańyzy baryna nazar aýdaryp, ony bólý máse­lesiniń búgingi tańdaǵy qorytyn­dysy týraly surady. Áset Maǵaýov oǵan Reseı, Ázer­baı­jan jáne Túrik­men­stanmen teńiz tabanyn bólý týra­ly kelisim jasal­ǵanyn aıtty. Iranmen kópte­gen suraqtar týyp jatyr, biraq bizdiń elmen shektes­peıtin bolǵandyqtan, oǵan bizdiń qaty­symyz joq, dedi vıse mınıstr. Qosymsha baıandamany senator L.Qıynov jasady. Talqylaýdan keıin zań jobasy qabyldandy. Ekinshi másele bolyp qaralǵan «Tólemder jáne tólem júıeleri týraly» zań jobasy da qabyldandy. Qu­jat tólem júıeleriniń jumys isteýi­niń quqyqtyq negizderin qalyp­tastyrady, kórsetiletin tólem qyzmetteri naryǵyn retteıdi, sondaı-aq, tólemderdi jáne aqsha aý­darymdaryn júzege asyrý sala­syndaǵy erejelerdi jetildirýdi qalyptastyrady. Sonymen qatar, ilespe zań jobasy retinde qarastyrylǵan keıbir zańnamalyq aktilerge tólemder jáne tólem júıeleri máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly zań eki oqylymda qaralyp, qabyldandy. Qujat «Tólemder jáne tólem júıeleri týraly» zań jobasynyń normalaryn iske asyrý jáne keıbir zańnamalyq aktilerdiń normalaryn onyń qaǵıdalaryna sáıkes keltirýdi maqsat etedi. Zań jobasy boıynsha on kodeks pen on bes zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý kózdelgen. Otyrys sońynda Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev palatanyń VI shaqyrylymy I ses­sııasynyń ju­mysyn qorytyn­dylady. Onyń aıtýynsha pa­latanyń zań shyǵar­mashylyq jumysy nátıjeli bolǵan, Elba­synyń strategııalyq reformalaryn jáne «100 naqty qadam» Ult Josparyn iske asyrýǵa qa­jetti zańdar der kezinde qabyl­danǵan. Májilistiń jańa quramy jasaqtalǵan ýaqyt ishinde Senat elimizdiń áleýmettik-ekono­mıkalyq damýyna qajetti 57 zań jobasyn qabyldap, Parlamenttiń zań qabyldaý jónindegi fýnksııasyn oıdaǵydaı oryndap shyqqan. Jalpy alǵanda, jyldyń basynan beri Parlament 73 zań qabyldapty. Senat depýtattarynyń basta­ma­shylyǵymen Eýrazııalyq eko­­nomıkalyq odaq jáne Dúnıe­júzilik saýda uıymy jaǵdaıynda otandyq agrarlyq sektordyń básekege qabilettiligin arttyrý jáne ony tájirıbelik turǵydan iske asyrý máselelerine arnalǵan mańyzdy parlamenttik tyńdaý ótkizilipti. «Dúnıejúzi parlamentteri men din lıderleri ókilderiniń, son­daı-aq, saıasatkerlerdiń qaty­sýymen terrorızmniń aldyn alý­daǵy dinderdiń róline arnalǵan halyqaralyq konferensııany oıdaǵydaı ótkizdik. Álemniń 41 elinen kelgen 200-den astam delegat terrorızm men ekstremızmdi úzildi-kesildi aıyptap, álemdik qoǵamdastyqty jahandyq indetke qarsy kúres jolynda kúsh biriktirýge shaqyrǵan málimdeme jasady», – dep atap ótti Q.Toqaev. Osyǵan baılanysty Senat Tóraǵasy forým delegattary Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Álem. XXI ǵasyr» manıfesine qyzý qoldaý kórsetkenin aıtty. «Tarıhı manıfestiń mańyzy men ıadrolyq qarýsyz álem qurý máseleleri parlamentshilerdiń ıadrolyq qarýdy taratpaý jáne qarýsyzdaný jónindegi odaǵy birlesip uıymdastyratyn halyq­aralyq konferensııada jan-jaqty talqylanatyn bolady. Semeı polıgony jabylýynyń 25 jyldyǵyna arnalǵan konferensııa Elbasynyń qatysýymen 29 tamyzda Astanada ótedi», – dedi Qasym-Jomart Toqaev. Sonymen qatar, Tóraǵa Par­la­menttiń kúzgi sessııasynda depýtattardy Memleket basshysynyń VI shaqyrylymnyń birinshi sessııasyn ashýda belgilep bergen mindetterdi oryndaýdy jalǵastyrý boıynsha aýqymdy jumystar kútip turǵanyna nazar aýdardy. Ol jer, qarjy, salyq, keden, básekelestik jáne basqa da mańyzdy máseleler jónindegi zańnamalyq aktilerge túzetýler engiziletin, terrorızm men ekstremızmge qarsy áreketterdi kúsheıtýge, qarý aınalymyn, kóshi-qon máselelerin jáne dinı birlestikterdiń is-áreketin retteýge qatysty zańnamany jetildirý boıynsha asa mańyzdy zań jobalary keletinin jetkizdi. Otyrys barysynda de­pý­tattyq saýaldar jarııa etildi. Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»