Kandıdattar usynyla bastady

Keshe Ortalyq saılaý komıssııasynyń tóraǵasy Qýandyq Turǵanqulovtyń tóraǵalyq etýimen Komıssııanyń otyrysy boldy. Otyrysta tórt másele – Kezekten tys Prezıdenttik saılaýda qol qoıý paraqtaryn daıyndaý jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń prezıdenttigine kandıdattardy qamtamasyz etý týraly, Ortalyq saılaý komıssııasynyń 2005 jylǵy 31 tamyzda qabyldanǵan №12-25 qaýlysyna ózgeris engizý týraly, 2011 jylǵy 3 sáýirge taǵaıyndalǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń kezekten tys prezıdenttik saılaýyndaǵy shet memleketterdiń, halyqaralyq uıymdardyń baıqaýshylary, sheteldik BAQ-tar ókilderi qyzmetiniń keıbir máseleleri týraly jáne Kezekten tys prezıdenttik saılaýda Qazaqstan Respýblıkasy prezıdenttigine kandıdattardyń saılaý qorlarynyń arnaýly ýaqytsha esep-shottaryn ashýdyń jáne júrgizýdiń keıbir máseleleri týraly máseleler talqylandy. Ortalyq saılaý komıssııa­sy­nyń hatshysy Baqyt Melde­shovtiń habardar etýinshe, Ortsaılaýkom qabyldaǵan qaýlyǵa sáı­kes, saılaýshylardyń prezıdenttikke kandıdatty qoldaıtyn ras qoldarynyń qajetti sany keminde 91 010 (toqsan bir myń on) qoldy quraýy tıis. Kandıdatty qoldap qol jınaýdy olardyń senim bildirgen ókilderi uıymdas­tyrady. Qoldardy jınaıtyn top­tardyń jáne olardyń múshe­leriniń sanyna shek qoıylmaıdy. Qol qoıý paraqtarynyń búlinýi men joǵalýy múmkin ekenin eskere otyryp, Ortalyq saılaý ko­mıssııasy olardy ortalyqtan­dyra daıyndaıdy jáne árbir kandıdatty 100 000 saılaýshylar qoly esebinen sany keminde 5 000 danada qamtamasyz etedi. Qajet bolǵan jaǵdaıda qosymsha qol qoıý paraqtary beriletin bolady. Al prezıdenttikke kandıdatty qoldap toltyrylǵan qol qoıý pa­raqtary aýmaqtyq saılaý komıs­sııalaryna tapsyrylady. Olar on kúndik merzim ishinde tólqujat qyzmetteriniń qyzmetkerlerin tarta otyryp, qoldardyń ras­ty­ǵyn tekserýdi júzege asy­ra­dy. Sondaı-aq tıisti hattama jasap, ony Ortalyq saılaý komıssııasyna jiberedi. Qoldar­dyń rastyǵyn tekserý ras qol­dardyń prezıdenttikke kandı­dat­qa qajetti sany anyqtal­ǵanǵa deıin júrgiziledi. Eger azamattardyń 91 010 qolynyń rastyǵy dáleldense, qalǵan qoldar tekserilmeıdi. Ekinshi másele – Ortalyq saılaý komıssııasynyń 2005 jyl­ǵy 31 tamyzda qabyldanǵan №12-25 qaýlysyna ózgeris engizý týraly Komıssııa múshesi Láz­zat Súleımen habarlama ja­sady. Onyń atap ótýinshe, Orta­lyq saılaý komıssııasynyń 2005 jyly 31 tamyzda qabyl­daǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń Pre­zıdenttigine kandıdattyń mem­lekettik tildi erkin meńger­genin anyqtaý jóninde lıngvıs­tıkalyq komıssııa qurý týraly» qaýlysyna ózgerister engizilip, onyń jańa quramy bekitildi. Lıngvıstıkalyq komıssııanyń qu­ra­mynda fılologııa ǵylym­da­rynyń doktorlary, professorlar Myrzataı Joldasbekov, Seıit Qasqabasov, Faýzııa Orazbaeva, Sherýbaı Qurmanbaıuly já­ne Dıhan Qamzabekuly bar. Al Ko­mıssııanyń tóraǵasy bolyp Myr­zataı Joldasbekov saılan­dy. Prezıdenttikke kandıdattyń memlekettik tildi erkin meń­ger­gendigin anyqtaý rásimi ózgergen joq. Ol Ortalyq saılaý ko­mıssııasynyń 2005 jyly 31 tamyzda qabyldaǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń prezıdenttigine kandıdattyń memlekettik tildi erkin meńgergendigin anyqtaý rásimi týraly» qaýlysymen aı­qyndalǵan. Kandıdattyń memlekettik tildi erkin meńgergendigin anyqtaý úshin kandıdattan Lın­gvıstıkalyq komıssııa usynǵan taqyryp boıynsha kólemi eki betten aspaıtyn jazbasha tap­syrmany jazý, kólemi úsh baspa betten aspaıtyn mátindi oqý jáne usynylǵan taqyryp boı­ynsha kópshilik aldynda 15 mınótten kem emes sóz sóıleý talap etiledi. Lıngvıstıkalyq komıssııa­nyń otyrysyna onyń músheleri men prezıdenttikke kandıdattan basqa Ortalyq saılaý komıssııa­synyń múshesi baıqaýshy retinde qatysýǵa quqyly. Komıs­sııa­nyń sheshimi komıssııa músheleri sanynyń kópshilik daýysymen ashyq daýys berý arqyly qabyl­danady jáne otyrys hattama­symen resimdeledi. Komıssııa­nyń sheshimi dereý otyrysqa qa­tysqan Ortalyq saılaý komıs­sııasynyń múshesine beriledi. Usynylǵan kandıdattardyń Kons­tıtýsııaǵa jáne Saılaý týraly Konstıtýsııalyq zańda qoıylǵan talaptarǵa sáıkestigi anyqtal­ǵannan keıin 5 kúnniń ishinde Ortsaılaýkom olarǵa azamat­tar­dyń qoldaryn jınaý úshin qol qoıý paraqtaryn berýge mindetti. Úshinshi másele boıynsha Or­talyq saılaý komıssııasynyń múshesi Tatıana Ohlopkova habardar etti. Onyń aıtýynsha, kezekten tys prezıdenttik saılaýda sheteldik BAQ-tar ókilderi Qazaqstan Respýblıkasynyń Syrt­qy ister mınıstrligi bergen akkredıtteý týraly kýáligi bolǵan kezde saılaýda baıqaýdy júzege asyrýǵa quqyly dep esepteledi. Sonymen birge, halyqaralyq baıqaýshyǵa, sondaı-aq sheteldik BAQ-tar ókiline bir aýdarmashy óziniń jeke basyn kýálandy­ratyn­ qujatyn kórsetý arqyly onymen ilesip júre alady. Atalǵan qaýlymen halyqaralyq baıqaýshy saýaldamasynyń máti­ni­ bekitildi, al halyqaralyq baıqaýshylardy akkredıtteý 2011 jylǵa 7 aqpannan bastap 28 naýryzǵa deıin júrgiziledi. Al tórtinshi másele – prezıdenttikke kandıdattardyń saılaý qorlarynyń arnaýly ýa­qytsha esep-shottaryn ashý tý­raly Ortalyq saılaý komıssııa­sy tóraǵasynyń orynbasary Vladımır Foos baıandap berdi. Onyń habardar etýinshe, prezıdenttikke kandıdattardyń saılaý qorlarynyń shottary «Qa­zaqstan halyq jınaq banki» aksıonerlik qoǵamynda ashylyp, júrgiziletin bolady. О́ıtkeni, bul banktiń fılıaldar jelisi elimizdiń barlyq óńirlerinde keńinen jumys isteıdi. Ortalyq saılaý komıssııasy bekitken kúntizbelik josparǵa sáıkes prezıdenttikke kandıdat­tar­dy usyný 5 aqpannan bas­talǵan bolatyn. Otyrysta Komıssııa tóraǵasy Qýandyq Tur­ǵanqulov sodan bergi ýaqytta usynylǵan kandıdattardyń aty-jónderin atap ótti. Mysaly, 5 aqpanda Ortalyq saılaý komıs­sııasyna ózin-ózi usyný jolymen kandıdatýrasyn usynatyny tý­ra­ly Sálim О́ten, 6 aqpanda Ýá­lıhan Qaısarov, al 7 aqpanda Musaǵalı Dýambekov ótinish bergen. Bul kandıdattardyń ekeýi 2005 jyl­ǵy prezıdenttik saılaý naýqany barysynda óz kandı­da­týralaryn usynǵan bolatyn. Saılaý týraly Konstıtýsııalyq zańnyń 54-babynyń 2-tarmaǵyna sáıkes prezıdenttikke kandıdat­tyqqa Konstıtýsııa men Saılaý týraly Konstıtýsııalyq zań qoıa­tyn talaptarǵa onyń sáıkestigin qajetti qujattardy tapsyrǵan kezden bastap bes kún ishinde Ortalyq saılaý komıssııasy belgileıdi. Kan­­dıdattyń Qazaqstan Respýblı­kasynda sońǵy 15 jyl turý faktisin Ádilet mınıstrligi men Ishki ister mınıstrligi tapsyratyn de­rekterdiń negizinde Ortalyq saılaý komıssııasy anyqtaıdy. Al kandıdattyń memlekettik tildi erkin meńgergenin anyqtaý rásimi Konstıtýsııalyq Keńestiń Ata Zań­nyń 41-babynyń 2-tarmaǵyna resmı túsindirme berý týraly aktisine sáıkes Ortalyq saılaý ko­mıs­sııasynyń qaýlysymen anyqtalady. Otyrys aıaqtalǵan soń, Lın­g­vıs­tıkalyq komıssııanyń birinshi otyrysy boldy. Onyń jumysy ashyq jáne jarııa túrde júzege asyrylatyn bolady. Sondaı-aq bu­qaralyq aqparat quraldary kan­dıdattardyń memlekettik tildi erkin meńgergendigin anyqtaý rási­miniń bastalýyn jáne Lıngvıs­tıkalyq komıssııanyń árbir kandıdat boıynsha sheshim qabyldaý úde­risterin tutastaı baıqaýǵa múm­kindik alady. Álısultan QULANBAI.