О́z óndirisimizdi ógeısitpeıik

Otandyq taýar óndirýshi­ler­di qoldaý – Elbasy saıasatynyń basym baǵyttarynyń biri. Táý­elsizdiktiń eleń-alańynyń óz­in­de ornyǵyp úlgergen Memleket basshysynyń osynaý tabandy kózqarasy búginde oń nátı­je­lerge jetkizgeni basy ashyq aqı­qat. Sonyń arqasynda qazaq­stan­dyq taýar óndirýshilerdiń aldynan dańǵyl jol ashylyp, respýblıkada óndirilgen ónim túr­leri básekege qabilettiligin kór­sete bildi. Buǵan eldegi ar­naıy avtokólikter qurastyrý ón­dirisi de aıqyn aıǵaq bola alady. Solardyń biri sońǵy on jylda órt sóndirý máshıneleri óndirisin órkendete bilgen Oral qalasyndaǵy «Agroremmash» aksıonerlik qoǵamy. Reseı men Belorýssııanyń «GAZ», «ZıL», «KamAZ», «Ýral», «MAZ» jáne «ÝAZ» avtomobıl zaýyttary­men ózara baılanystaǵy kásip­oryn sońǵy jyldary qazaq­stan­dyq úlestiń kólemin 60 paıyzǵa jetkizdi. Talas joq, bul – óte bıik óndiristik nátıje. Mundaǵy óndiris jetekshileri «OralAgroremmash» AQ res­pýb­lıkanyń órt sóndirý teh­nı­kasyna degen qajettiligin tolyq óteı alady dep esepteıdi. Bú­gingi kúnge deıin zaýyt konveıerinen tórt júzden astam órt sóndirý máshıneleri shyǵary­lyp­ty. Qazir onyń basym bóligi respýblıkanyń órtten korǵaý bólimshelerinde paıdalanylyp júrgenin tıisti derekter aı­ǵaq­taıdy. 2007 jyly agrorremash­tyq­tar Tótenshe jaǵdaılar mı­nıstrliginiń muqtajy úshin 115 tirkemeli sısternalary bar órt sóndirý tehnıkalaryn shyǵardy. Osy ýaqyttyń aralyǵynda ká­sip­orynǵa ónimniń ótimdiligi men sapasyna, básekelestikke qa­bilettiliginiń tómendigine qa­tysty aryz-shaǵymdar túspegen. Áıtse de, nege ekeni belgisiz, kelesi 2008 jyldan bastap Tó­tenshe jaǵdaılar mınıstrligi otan­dyq zaýytqa beriletin sura­nysty pyshaq keskendeı kúrt tyıyp tastaıdy. Buǵan sońǵy úsh jylda mınıstrliktiń órt sóndirý máshınelerin memlekettik satyp alý jónindegi derekterin dáleldeıtin taldaýlar kýá. Endi soǵan nazar aýdaryp kó­reıikshi? Sol 2008 jyly atalǵan mınıstrlik Reseı kásiporynda­ry­nan 190 órt sóndiretin máshıne satyp alǵan. Osy aralyqta ot­andyq kásiporynǵa atalǵan vedomostvo bir de bir suranys tú­sirmegen. Keıingi eki jylda Tó­tenshe jaǵdaılar mınıstrligi Reseıden taǵy da 70 arnaıy tehnıka satyp alady. О́rt són­dirý máshınelerin shyǵarýda ká­si­bı sheberligi men tájirıbesi qa­lyp­tasqan qazaqstandyq ká­sip­or­yn­dy múldem qur qal­dy­rýdy yń­ǵaı­syz sanaǵan bolsa kerek, bul kezde on eki birlik agror­re­mash­tyqtarǵa buıyrady, áıteýir. Mınıstrlik tarapynan sura­nys­tyń múldem tómendeýi qa­zaq­standyq kásiporynnyń qyz­me­tine teris áserin tıgizip, mun­daǵy jumysshylar qysqartýǵa ushyraıdy. Ujym basshylary ol­ardyń birqataryn uzaq merzimdi aqysyz demalysqa shyǵa­rý­ǵa májbúr bolady. Osy arada arajigin ajyratyp alatyn taǵy bir másele bar. Ol my­nan­daı. «OralAgrorremmash» AQ ózi­niń on jyldyq máshıne quras­tyrý tájirıbesinde tıisti jumys kó­lemin tek zańdy negizde, kon­kýrs­qa qatysý arqyly alyp keledi. Al Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi Reseı kásiporyndaryna atalǵan jumys kólemin eshqandaı konkýrs ótkizbeı-aq óziniń enshiles kásiporny «О́rt sóndirýshi» AQ arqyly berýdi ádetke aı­naldyrǵan kórinedi. Bul arada mı­nıstrlik basshylary bir ǵana qu­jatqa, 2008 jylǵy 31 jel­toqsandaǵy №1355 sandy Qa­zaqstan Úkimeti qaýlysyna arqa súıegeni belgili bolyp otyr. Iаǵnı, «О́rt sóndirýshi» AQ jo­ǵaryda atalǵan isti atqarýǵa, Reseıden órt sóndiretin tehnıkalar satyp alýǵa quqyly, ókiletti aksıonerlik qoǵam retinde atalǵan qaýly tizbesine engizilgen. Mine, mınıstrliktiń ustap otyrǵan  kóziri osy kórinedi. «Oral Agrorremmash» AQ basshylary máseleniń bylaısha qoıylýy, ıaǵnı «О́rt sóndirýshi» AQ-tyń atalǵan qaýly tizbesine engizilýi negizsiz dep esepteıdi. О́ıtkeni, dep tujyrym jasaıdy olar. «О́rt sóndirýshi»  AQ ón­diristik istermen aınalyspaı­dy. Sonymen birge, órt sóndirý teh­nıkasyn óndirýshi, jasaýshy jáne qurastyrýshy bolyp tabyl­maıdy. Ol tek órt qaýipsizdigin qamta­masyz etý jóninde eldegi kom­pa­nııa­lar men uıymdarǵa qyz­met kór­setetin qurylym ǵana. Ári mundaı jaǵdaıda «Memlekettik satyp alý jónindegi»  Zań da sóz joq belden basylady. Is júzinde solaı bolyp, «О́rt sóndirýshi» bul zańdy aına­lyp ótip ketip te júr. Úkimet qaýlysyn betke ustap Reseıden órt sóndiretin tehnıka­lar­dy memlekettik satyp alýǵa múmkindik alǵan Tótenshe jaǵdaı­lar mınıstrligi bul úshin konkýrs ótkizbegendikten, bıýdjet qara­jaty tekke ysyrap bolmasyna kim kepil? Qara aqylǵa salǵanda reseılikterdiń suraǵandaryn bere salý degen sóz ǵoı bul. Al olardyń shekten tys astrono­mııa­lyq baǵa belgileýi de ábden múmkin emes pe?  Sheteldik taýar ón­dirýshilermen osylaısha tike baılanysqa shyǵýdyń tıimdiligi nede? Bul saýaldyń basy ashyq tur. Ári mundaı ustanym otandyq ta­ýar óndirýshilerdi ógeısitý, tu­qyrtý bolyp tabylmaıdy dep aı­týǵa aýzymyz bara qoıar ma eken? Osy maqalany jazýǵa qajetti derekterdi suratý barysynda agrorremmashtyqtar taǵy bir qı­synǵa kele qoımaıtyn jáıttiń ba­syn qyltıtty. Tirkemeli avto­sısternasy bar órt sóndirý tehnıkasyn jasaýshylardyń qa­ta­rynda bıyl Arqa tósindegi №811 zaýyt ta atalyp otyrǵan kórinedi. Olar buǵan deıin bir de bir órt sóndiretin máshıne shy­ǵaryp kórmese, mundaı daǵdy múl­dem qalyptaspasa, oǵan qa­laısha tańqalmassyń. Sonymen bir mezgilde atalǵan óndiris sa­lasynda mol tájirıbesi men ká­sibı sheberligi qalyptasqan, tehnologııalyq deńgeıi joǵary «Agrorremmash» zaýyty ujymy­nyń memlekettik suranysty anyq­taý kezinde keıinge ysy­rylyp qalýy, ógeısitilýi qaı qısynǵa syıady ? Buǵan Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Vladımır Bojko ne der eken? Temir QUSAIYN, Oral.